ĐBQH trăn trở cán bộ được đào tạo bài bản vẫn sai phạm khi quản lý ngân sách

Tính đủ nguồn lực cho dự án mới, dự án chuyển tiếp

Chiều 5/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho biết, những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở. Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có kinh nghiệm nhưng khi đảm nhận trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra sai phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự.

Từ thực tế này, đại biểu cho rằng cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động thực hiện đúng quy định, phòng ngừa sai phạm.

Đại biểu kiến nghị làm rõ ba nhóm vấn đề. Trước hết, cần xác định chính xác nguồn lực còn có thể dành cho dự án mới. Tại Điều 47, cần yêu cầu báo cáo kế hoạch tài chính tách rõ nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng. Đây là cơ sở xác định phần ngân sách còn lại, tránh tính trùng nguồn lực.

Đại biểu dẫn ví dụ, một bệnh viện dù có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu nhân sự, thiết bị và kinh phí hoạt động. Tương tự, công trình giao cho cấp xã quản lý cần đi kèm nguồn kinh phí vận hành, bảo trì.

Thứ hai, cần gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm quyết định. Cần bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể. Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ quy định về chủ trương đầu tư, tạm dừng, hủy bỏ hoặc điều chỉnh dự án; đồng thời so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được và xử lý các nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh. Kết quả đánh giá cũng cần được sử dụng làm căn cứ bố trí vốn đầu tư công 5 năm.

Thứ ba, cần làm rõ trách nhiệm chuyển nguồn và xử lý vốn hết hạn, trong đó quy định cụ thể việc hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư và xử lý nghĩa vụ thanh toán hợp pháp. Với vốn đầu tư công chuyển nguồn, cần bổ sung căn cứ về cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm nếu không hoàn thành; đồng thời phân biệt nguyên nhân chủ quan với trở ngại khách quan được báo cáo kịp thời.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng đề nghị làm rõ việc áp dụng khoản 1 Điều 102 khi thực hiện dự toán năm 2027; ban hành đồng bộ hướng dẫn, biểu mẫu, xác định cơ quan hướng dẫn và thời hạn trả lời vướng mắc, nhất là đối với chính quyền cấp xã.

Siết kỷ luật tài khóa, làm rõ trách nhiệm chuyển nguồn

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) đã thẳng thắn chỉ ra nhiều "lỗ hổng" cốt lõi trong quản lý ngân sách và đầu tư công, đồng thời đề nghị thiết lập các nguyên tắc pháp lý mang tính ràng buộc để siết chặt kỷ luật tài khóa.

Góp ý về quyền điều hành số tăng thu và điều chỉnh dự toán, đại biểu cho rằng các tiêu chí trong dự thảo chưa đủ. Nếu khoản tăng thu lớn được phân bổ trước cho dự án ngoài danh mục rồi mới báo cáo, thực chất quyết định phân bổ đã chuyển từ "tiền kiểm sang hậu kiểm", trong khi dự án vẫn tạo nghĩa vụ chi kéo dài trong nhiều năm. Do đó, cần phân tầng thẩm quyền ngay trong luật và làm rõ điều kiện thực hiện thay vì dùng cụm từ định tính "khi cần thiết".

Về dự toán chưa phân bổ chi tiết, đại biểu đánh giá cao việc bổ sung thời hạn chậm nhất ngày 31/10, song lưu ý danh mục loại trừ còn quá rộng. Nghịch lý hiện nay là các khoản chưa phân bổ cho tiền lương, chương trình mục tiêu quốc gia hay khoa học - công nghệ vừa không bị ràng buộc thời hạn, vừa được chuyển nguồn sang năm sau. Đại biểu đề nghị thu hẹp danh mục loại trừ, không loại trừ chi đầu tư công cho dự án đã có trong danh mục trung hạn; quá thời hạn mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội không chấp thuận thì phải hủy dự toán, giảm chi tương ứng.

Đáng chú ý, dẫn số liệu số vốn chuyển nguồn từ năm 2024 sang 2025 lên tới hơn 1,43 triệu tỷ đồng (bằng 67% tổng chi ngân sách thực hiện năm 2024), đại biểu kiến nghị thống nhất giữ thời hạn đến hết 31/12 năm sau cho mọi khoản chuyển nguồn. Quá thời hạn, bắt buộc phải hủy bỏ, hoàn trả ngân sách; người quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân bởi "một cam kết không có hiệu lực pháp lý thì không tạo ra được ràng buộc tài chính". Cuối cùng, đại biểu nhấn mạnh kết quả đánh giá hiệu quả phải là căn cứ bắt buộc khi lập danh mục và bố trí vốn đầu tư công trung hạn 5 năm tiếp theo.

Thu ngân sách đạt gần 2,44 triệu tỷ đồng, chi đầu tư phát triển tăng gần 50%

VOV.VN - 10 tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt gần 2,44 triệu tỷ đồng, bằng 96,4% dự toán năm. Đáng chú ý, chi đầu tư phát triển đạt gần 735.000 tỷ đồng, tăng 49,7% so với cùng kỳ năm trước.