Gỡ nút thắt để vận hành cửa khẩu thông minh Lạng Sơn

Tỉnh Lạng Sơn đang triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh. Trong khi các dự án sử dụng vốn ngân sách cơ bản đảm bảo tiến độ thì phần hạ tầng bến bãi do doanh nghiệp đầu tư vẫn chậm vì vướng giải phóng mặt bằng. Đây là điểm nghẽn ảnh hưởng tới việc xác định vị trí, lắp đặt thiết bị kiểm tra, giám sát và kết nối hệ thống vận hành.

Các hạng mục chính cơ bản đảm bảo tiến độ

Tại khu vực cửa khẩu Tân Thanh, các hạng mục cọc khoan nhồi, bệ trụ và đúc dầm đang được triển khai đồng thời. Đến thời điểm ghi nhận, dự án mở rộng đường chuyên dụng khu vực mốc 1088/2 - 1089 đã hoàn thành khoảng 99% công tác giải phóng mặt bằng, khối lượng xây lắp đạt 30%; Nhà làm việc liên ngành đạt khoảng 31%. Trên công trường, nhà thầu tổ chức nhiều mũi thi công, điều chỉnh thời gian làm việc theo thời tiết và tăng ca vào ban đêm để giữ tiến độ.

Ông Lục Văn Hồng, Chỉ huy trưởng đơn vị thi công tại khu vực Tân Thanh, cho biết: "Nhà thầu đã thi công đạt khoảng 30% khối lượng theo hợp đồng, hiện đang triển khai đồng loạt 5 mũi thi công, trong đó 2 mũi thi công cọc khoan nhồi, 3 mũi bệ và trụ, đúc dầm. Tiến độ theo hợp đồng đến 31/3/2027 sẽ xong nhưng trong quá trình cũng gặp một số khó khăn như thời tiết, mặt bằng...

Nhà thầu đang cố gắng tập trung đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu đảm bảo tiến độ trong hợp đồng. Hiện thời tiết lúc mưa, lúc nắng nên trên công trường anh em sẽ linh động thi công, mùa hè thì đi làm sớm từ khoảng 6h, khi nắng lên khoảng 10h30 sẽ nghỉ, chiều thì làm muộn một chút, đêm thì tăng ca đến khoảng 11h tối. Ngoài công việc chính thì công ty sẽ hỗ trợ riêng cho anh em làm thêm giờ, động viên anh em suất ăn tăng ca, khuyến khích chế độ tăng ca và có chế độ riêng".

Ở cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, dự án mở rộng đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 từ 6 lên 14 làn đã cơ bản hoàn thành phần nền, giá trị thực hiện đạt khoảng 75% hợp đồng và dự kiến hoàn thành việc mở rộng đường trong tháng 9/2026. Cùng với thi công, tỉnh Lạng Sơn đang phối hợp với các cơ quan Trung ương và phía Trung Quốc xử lý thủ tục đối với công trình giao thông kết nối qua đường biên giới, trong đó có việc xác định vị trí, tọa độ, cao độ để cắm lại cột mốc 1120.

Ông Vũ Quang Khánh, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn cho biết, các thủ tục đối với công trình cắt ngang đường biên giới đã cơ bản hoàn tất. Khi mô hình được triển khai, hoạt động xuất nhập khẩu dự kiến duy trì đồng thời phương thức vận tải không người lái và phương thức truyền thống:

"Hiện Ban Quản lý đang cùng với chủ đầu tư và các ngành nỗ lực triển khai, thúc đẩy tiến độ xây dựng cửa khẩu thông minh. Tiến độ các dự án thuộc hợp phần vốn nhà nước đầu tư thì đường chuyên dụng 1119 - 1120 dự kiến trong tháng 9 sẽ hoàn thiện mở rộng đường; tại 1088/2 - 1089 dự kiến quý II năm 2027 và tòa nhà làm việc liên ngành thì quý IV/2026 sẽ hoàn thiện. Chúng tôi với các ngành trao đổi chặt chẽ với phía Trung Quốc để thực hiện thủ tục của các công trình cắt ngang qua đường biên giới, đến nay các thủ tục theo đúng các quy định giữa hai bên đã cơ bản hoàn tất. Dự kiến khi đi vào vận hành, về hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu sẽ vẫn duy trì hai lối là lối xuất nhập khẩu bằng các phương tiện vận tải không người lái thông minh và bằng phương tiện xuất nhập khẩu truyền thống. Việc vận hành là song song và không ảnh hưởng đến nhau", ông Vũ Quang Khánh khẳng định.

Tuy nhiên, phần việc quyết định khả năng vận hành đồng bộ hiện lại nằm ở các dự án hạ tầng bến bãi do doanh nghiệp đầu tư ngoài ngân sách. Một số dự án của Công ty Bảo Nguyên và Công ty Cổ phần Phát triển cửa khẩu thương mại Lạng Sơn còn vướng giải phóng mặt bằng. Theo kế hoạch đề ra, hạ tầng bến bãi phía Việt Nam tại Tân Thanh hoàn thành sớm nhất trong quý IV/2026, còn tại Hữu Nghị là quý I/2027. Khi mặt bằng và thiết kế bến bãi chưa được xử lý dứt điểm, cơ quan Hải quan chưa có đủ căn cứ xác định vị trí lắp đặt máy soi container, barie tự động và hệ thống camera giám sát. Việc này tiếp tục ảnh hưởng đến kế hoạch lập hồ sơ, đấu thầu và mua sắm thiết bị. Vì vậy, tiến độ của cửa khẩu thông minh không chỉ phụ thuộc vào các tuyến đường chuyên dụng, mà còn phụ thuộc vào khả năng khớp nối giữa bến bãi, thiết bị kiểm tra, nền tảng dữ liệu và quy trình vận hành.

Cơ sở pháp lý dần được tháo gỡ

Trong lúc các hạng mục tại công trường đang được tập trung tháo gỡ, cơ sở pháp lý cho hoạt động hải quan tại cửa khẩu thông minh đã được bổ sung. Ngày 27/8/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 128/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, quy định việc kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh. Văn bản cũng xác định phương tiện vận tải thông minh không người lái là xe cơ giới có khả năng tự động một phần hoặc toàn bộ trong điều khiển, xác định hành trình và xử lý tình huống, hoạt động trong phạm vi khu vực cửa khẩu thông minh.

Trên cơ sở đó, lực lượng Hải quan đang chuẩn bị số hóa thủ tục, phương án trao đổi dữ liệu và quy trình phối hợp khi mô hình thí điểm được đưa vào vận hành.

Ông Ngô Văn Dũng, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Tân Thanh cho biết: "Chúng tôi đã tích cực áp dụng chuyển đổi số trong quy trình thủ tục hải quan với hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện... tiến tới trước mắt sẽ đẩy nhanh số hóa thủ tục. Khi cửa khẩu thông minh triển khai thí điểm sẽ tích hợp, triển khai đồng bộ các biện pháp giúp rút ngắn thời gian thông quan, thúc đẩy lưu lượng hàng hóa qua lại biên giới được nhiều hơn, tốt hơn. Khi cửa khẩu thông minh đi vào hoạt động sẽ áp dụng phương thức giao nhận hàng hóa bằng cách sử dụng hệ thống phương tiện không người lái, hoạt động 24/7, không phụ thuộc thời tiết, thời gian, sử dụng hệ thống điều hành GPS 5G giữa hai quốc gia. Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc, chính quyền hai tỉnh, khu cũng đã thỏa thuận về áp dụng các phương thức, trao đổi thông tin, dữ liệu truyền nhận trong việc vận hành".

Để chuẩn bị cho giai đoạn vận hành thử nghiệm, tỉnh Lạng Sơn giao Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Chi cục Hải quan khu vực VI, Công an tỉnh và các doanh nghiệp viễn thông xây dựng phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu và mạng 5G dùng riêng. Cùng với đó là hoàn thiện sổ tay hướng dẫn thủ tục, quy trình thông quan trên Nền tảng cửa khẩu số; nâng cấp nền tảng theo hướng mở, sẵn sàng kết nối với Cổng thông tin một cửa quốc gia và hệ thống chuyên ngành của các bộ, ngành Trung ương.

Phương án vận hành cũng phải bảo đảm quản lý biên giới, an ninh, trật tự và phân luồng phương tiện tại khu vực cửa khẩu. Đại tá Đào Quốc Thạo, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn cho biết, đơn vị đang phối hợp xác định hướng tuyến qua biên giới, tham mưu phương án kiểm tra, kiểm soát và quản lý phương tiện không người lái:

"Thực hiện Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn đã phối hợp tốt với các sở, ban, ngành tham mưu cho UBND tỉnh thành lập Ban Chỉ đạo xây dựng cửa khẩu thông minh, ban hành các văn bản chỉ đạo triển khai thực hiện; phối hợp với Sở Ngoại vụ mời nhóm chuyên gia liên hợp hai bên để xác định vị trí, hướng đi, cắm vật đánh dấu trên đường biên giới, đồng thời dựng lại cột mốc 1120. Theo chức năng, nhiệm vụ được giao, Bộ đội Biên phòng tỉnh đã làm tốt công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát tại cửa khẩu, chủ trì bảo đảm an ninh trật tự tại cửa khẩu, không để xảy ra ùn ứ, ách tắc phương tiện. Chúng tôi tham mưu cho Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng báo cáo Bộ Quốc phòng ban hành Hướng dẫn số 8586 về bảo đảm an ninh trật tự khu vực cửa khẩu thông minh; chỉ đạo Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị xây dựng kỹ lưỡng phương án bảo đảm an ninh trật tự khi triển khai thí điểm cửa khẩu thông minh, đặc biệt chú trọng nội dung quản lý phương tiện không người lái IGV/AGV", Đại tá Đào Quốc Thạo thông tin.

Đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 dự kiến hoàn thành mở rộng trong tháng 9/2026, nhưng toàn bộ mô hình chỉ có thể vận hành khi bến bãi, thiết bị kiểm tra, hệ thống dữ liệu và quy trình phối hợp cùng sẵn sàng. Từ nay đến các mốc quý IV/2026, quý I và quý II/2027, phần việc cần tập trung là tháo gỡ mặt bằng, chốt vị trí lắp đặt thiết bị, hoàn thành mua sắm và thử nghiệm kết nối liên ngành. Hiệu quả của cửa khẩu thông minh sẽ được thể hiện ở khả năng tổ chức hai luồng vận tải song song, rút ngắn thời gian xử lý hàng hóa nhưng không làm gián đoạn hoạt động xuất nhập khẩu hiện có.

Trung Quốc sẽ trang bị thiết bị kiểm tra thông minh hơn 90% cửa khẩu vào năm 2030

VOV.VN - Tổng cục Hải quan Trung Quốc hôm qua (22/7) cho biết sẽ triển khai toàn diện việc xây dựng hải quan thông minh 2.0, với hơn 90% cửa khẩu được trang bị các thiết bị kiểm tra thông minh vào năm 2030, như một phần trong nỗ lực nâng cấp giám sát hải quan bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn.