Hướng đi nào cho làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ, Bắc Ninh?

Nghề gỗ Bắc Ninh từng có thời phát triển mạnh mẽ, nhất là ở Đồng Kỵ, Phù Khê, Hương Mạc... với những sản phẩm gỗ chất lượng lớn, chạm khắc cầu kỳ và một phần lớn đầu ra đến từ thị trường xuất khẩu.

Những bộ bàn ghế, sập, tủ, kệ, đồ thờ, tranh gỗ kích thước lớn... từng là thế mạnh của nhiều cơ sở ở Đồng Kỵ, Phù Khê, Hương Mạc. Có thời điểm, hàng làm ra có đầu ra khá ổn định, xưởng đông thợ, các nhóm thợ mộc, thợ chạm, thợ ráp, thợ sơn, vận chuyển và hộ vệ tinh trong làng đều có việc. Người dân làng nghề có cuộc sống kinh tế sung túc, khá giả. 

Thế nhưng, những năm gần đây, thị trường xuất khẩu ra nước ngoài chậm, sản phẩm ế ẩm, không còn "ăn khách" như trước, khiến nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đồ gỗ phải dừng hoạt động hoặc lay lắt tìm hướng đi mới phù hợp với thị trường.

 Nhiều doanh nghiệp đồ gỗ còn "sống sót" đã phải tính lại cách làm khi sức mua chậm hơn, hàng quay vòng lâu hơn, lao động trẻ có thêm nhiều lựa chọn. Từ điều chỉnh mẫu mã, livestream bán hàng đến quay về thị trường trong nước, nghề gỗ Bắc Ninh đang tìm cách giữ nghề trong một giai đoạn nhiều khó khăn.

Thị trường nay đã khác. Dòng sản phẩm lớn tiêu thụ chậm hơn. Trong những xưởng từng đông thợ, nhịp sản xuất đã thưa hơn. Một số sản phẩm kích thước lớn hoàn thiện xong vẫn phải chờ khách, trong khi chủ cơ sở dè dặt hơn với những đơn hàng cần vốn lớn và thời gian làm dài.

Khách hàng trong nước cũng cân nhắc kỹ hơn về diện tích nhà ở, công năng sử dụng, mẫu mã và giá thành. Ở một số xưởng, hàng lớn không còn rời xưởng nhanh như trước; vốn nằm lâu trong sản phẩm, còn người thợ không phải lúc nào cũng có việc đều.

Khi mặt hàng kích thước lớn bán chậm lại

Tại khu phố Hương Mạc, phường Phù Khê, Công ty TNHH Hồng Ngọc Bích là một trong những cơ sở cảm nhận rõ sức ép từ thị trường. Với hàng lớn, khó khăn không chỉ nằm ở chuyện bán chậm. Đó còn là áp lực vốn, mặt bằng, nhân công và thời gian hoàn thiện kéo dài trong khi sức mua chưa phục hồi.

Ông Ngô Diên Bình, Giám đốc Công ty TNHH Hồng Ngọc Bích cho biết, thị trường hiện nay sản phẩm lớn, cầu kỳ vẫn có giá trị riêng, nhưng không còn dễ tiêu thụ như trước. Người mua cân nhắc kỹ hơn về kích thước, giá thành và mức độ phù hợp với không gian sống.

“Trước đây hàng lớn bán thuận hơn. Bây giờ làm một sản phẩm lớn phải tính rất kỹ vì vốn nằm trong hàng nhiều, thời gian hoàn thiện dài, trong khi khách mua chậm hơn. Doanh nghiệp vẫn muốn giữ nghề, giữ thợ, nhưng muốn giữ được thì phải có đầu ra ổn định hơn”, ông Bình chia sẻ.

Không chỉ doanh thu giảm, điều khiến nhiều cơ sở lo lắng là nguy cơ thiếu lao động kế cận. Khi đơn hàng ít đi, việc làm không đều, một bộ phận thợ trẻ có thể chuyển sang ngành nghề khác. Với nghề gỗ mỹ nghệ, mất thợ lành nghề cũng là nguy cơ đứt gãy truyền nghề.

Đổi cách bán hàng, đổi mẫu mã sản phẩm

Trong bối cảnh ấy, livestream, làm mẫu nhỏ hơn hay quay lại thị trường nội địa không chỉ là đổi mới cách bán hàng. Đó còn là cách nhiều cơ sở tự xoay khi khách đến làng ít hơn, hàng lớn bán chậm hơn và đơn hàng không còn đều như trước.

Tại cơ sở đồ gỗ mỹ nghệ Chính Ngọc, anh Dương Văn Chính không chỉ chờ khách đến cửa hàng như trước. Bên cạnh sản phẩm truyền thống, cơ sở chú ý hơn đến những mặt hàng nhỏ gọn, dễ tiếp cận khách hàng trong nước như các bức tượng gỗ với đầy đủ các mẫu mã, thể loại tinh xảo. Anh Chính cũng livestream để giới thiệu sản phẩm, tư vấn về chất liệu, mẫu mã, kích thước và giá thành.

“Trước đây mình chủ yếu bán cho khách quen hoặc khách đến tận nơi. Bây giờ khách xem mẫu qua điện thoại, hỏi giá, kích thước, chất liệu rồi mới quyết định. Vì vậy cửa hàng phải livestream, quay sản phẩm thật, nói rõ từng chi tiết để khách tin”, anh Chính nói.

Ở một hướng khác, Công ty TNHH Hướng Mai chú ý hơn đến sản phẩm phù hợp với thị trường trong nước. Thay vì chỉ tập trung vào mặt hàng kích thước lớn, cầu kỳ, doanh nghiệp tính đến các mẫu vừa hơn với nhà phố, căn hộ, phòng khách nhỏ.

Ông Chử Văn Hướng, Giám đốc Công ty TNHH Hướng Mai cho biết: “Người mua vẫn thích đồ gỗ đẹp, nhưng quan tâm nhiều hơn đến kích thước, kiểu dáng và giá thành. Vì vậy doanh nghiệp phải làm sản phẩm gọn hơn, dễ đặt trong nhà phố, căn hộ, nhưng vẫn giữ chất lượng gỗ và cách làm của làng nghề”.

Những cách làm này mở thêm lối tiếp cận khách hàng, nhưng chưa đủ để bù lại sự sụt giảm của dòng hàng lớn từng nuôi sống nhiều cơ sở. Khi thị trường cũ chậm lại, sản phẩm làng nghề phải gần hơn với không gian sống, thói quen sử dụng và khả năng chi trả của khách hàng trong nước.

Không hạ chất lượng khi đổi thị trường

Ở Đồng Kỵ, Công ty đồ gỗ mỹ nghệ Đức Thắng từng phát triển mạnh với các sản phẩm cao cấp, tinh xảo. Có thời điểm, doanh nghiệp có gần 400 lao động. Nhiều sản phẩm của công ty phát triển mạnh ở thị trường Trung Quốc, trong đó có những mặt hàng lớn, cầu kỳ, yêu cầu cao về chất liệu và kỹ thuật hoàn thiện.

Khi thị trường Trung Quốc không còn thuận lợi, doanh nghiệp buộc phải tính lại. Hiện công ty còn hơn 150 lao động. Từ gần 400 lao động xuống còn hơn 150 lao động, sự thu hẹp của Đức Thắng cho thấy khó khăn đã tác động trực tiếp đến quy mô sản xuất và lực lượng thợ của làng nghề.

Bà Nguyễn Thị Quỳnh Mai, Phó Tổng giám đốc Công ty đồ gỗ mỹ nghệ Đức Thắng, cho biết: “Trước đây những mặt hàng kích thước lớn đi thị trường Trung Quốc khá thuận lợi. Nhưng mấy năm gần đây thị trường thay đổi, nếu cứ phụ thuộc vào một hướng thì rất rủi ro. Doanh nghiệp phải quay lại tính thị trường trong nước, làm sản phẩm phù hợp hơn với người Việt, nhưng chất lượng thì không thể hạ xuống”.

Với doanh nghiệp Đức Thắng, chuyển hướng thị trường không có nghĩa là làm dễ hơn hoặc hạ chuẩn sản phẩm. Các yêu cầu về chất liệu, đường nét chạm khắc, mối ghép, nước sơn và độ hoàn thiện vẫn phải được giữ. Đó là nền tảng làm nên uy tín của sản phẩm gỗ mỹ nghệ.

Theo bà Quỳnh Mai, khó khăn lớn nhất không chỉ là bán hàng, mà còn là giữ thợ. “Thợ giỏi bỏ nghề thì sau này rất khó gây lại. Muốn giữ nghề thì phải có việc cho thợ làm, có thu nhập để họ yên tâm ở lại với nghề”, bà Mai chia sẻ.

Từ câu chuyện của Công ty Đức Thắng có thể thấy rõ hướng chuyển dịch của nhiều cơ sở nghề gỗ Bắc Ninh: từ chỗ phụ thuộc nhiều vào các mặt hàng lớn, thị trường xuất khẩu, nay phải quay về thị trường trong nước, làm sản phẩm phù hợp hơn nhưng vẫn giữ chất lượng và chữ tín.

Giữ nghề phải gắn với sinh kế

Từ Hương Mạc, Phù Khê đến Đồng Kỵ, mỗi cơ sở đang tìm một cách kinh doanh thích ứng. Doanh nghiệp Hồng Ngọc Bích tiếp tục bám nghề trong bối cảnh hàng lớn tiêu thụ chậm hơn. Chính Ngọc đưa sản phẩm lên livestream để tiếp cận khách hàng mới. Hướng Mai điều chỉnh mẫu mã, kích thước cho thị trường trong nước. Doanh nghiệp Đức Thắng chuyển dần từ thế mạnh hàng cao cấp xuất khẩu sang tìm chỗ đứng ở thị trường nội địa.

Nhưng những cách làm ấy vẫn chủ yếu là nỗ lực riêng của từng cơ sở. Nếu không tạo được đầu ra ổn định, việc livestream, đổi mẫu hay quay về thị trường nội địa mới chỉ là cách tự xoay trong một giai đoạn rất khó khăn.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Mạnh Cường, Chủ tịch UBND phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh cho biết, nghề gỗ vẫn là lĩnh vực quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của địa phương, nhưng làng nghề đang đứng trước nhiều thay đổi về thị trường tiêu thụ, lao động, môi trường sản xuất và yêu cầu đổi mới mẫu mã.

“Đồng Kỵ là địa bàn có nghề gỗ truyền thống lâu đời, tạo việc làm cho nhiều lao động và góp phần hình thành thương hiệu làng nghề của địa phương. Hiện nay thị trường đã thay đổi, nhiều cơ sở phải điều chỉnh sản xuất, tìm thêm thị trường trong nước, đổi mới mẫu mã và cách bán hàng”, ông Cường cho biết.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, nếu sản phẩm không bán được, người dân rất khó sống bằng nghề. Vì vậy, giữ nghề không chỉ là giữ truyền thống, mà phải tạo được đầu ra, việc làm và thu nhập ổn định cho người làm nghề. Địa phương mong muốn các cơ sở tiếp tục đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng, giữ chữ tín, đồng thời tiếp cận các kênh bán hàng mới như thương mại điện tử, mạng xã hội.

Về lâu dài, môi trường, không gian sản xuất, điểm giới thiệu sản phẩm, quảng bá thương hiệu, đào tạo nghề và kết nối thị trường cần được quan tâm đồng bộ hơn, để nghề gỗ tiếp tục tạo việc làm, mang lại thu nhập cho địa phương.

Thị trường thay đổi buộc làng nghề phải thay đổi. Nhưng nếu từng cơ sở sản xuất đồ gỗ tiếp tục tự xoay một mình, sức chống chịu của làng nghề sẽ rất mỏng trước những biến động của thị trường. Bởi, khi người thợ rời xưởng, làng nghề không chỉ mất lao động. Thứ mất đi còn là tay nghề, là phần di sản đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Hơn 1.000 cơ sở nhà, đất dôi dư ở Bắc Ninh được xử lý để tránh lãng phí

VOV.VN - Qua quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, tỉnh Bắc Ninh phát sinh 1.003 cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý. Đến nay, toàn bộ các cơ sở này đã được giao, điều chuyển hoặc xây dựng phương án quản lý, khai thác nhằm hạn chế xuống cấp, tránh lãng phí.