Thiếu hụt nhân lực xây dựng: Có phải do đơn giá nhân công quá thấp?

Thu nhập vài chục triệu/tháng vẫn thiếu lao động

Theo Báo cáo thị trường lao động tháng 7/2026 của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, thị trường ghi nhận sự gia tăng mạnh nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng. Việc đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm như đường Vành đai 4 - vùng Thủ đô, cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, cùng các dự án đường sắt đô thị và phát triển hạ tầng kỹ thuật đang tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực phục vụ thi công, sản xuất và vận hành.

Dù nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chi trả từ 16 - 65 triệu đồng/tháng cho các vị trí kỹ sư, công nhân tay nghề cao, thợ vận hành thiết bị và lao động kỹ thuật có kinh nghiệm, nhưng vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng. Theo dự báo của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật và kỹ sư xây dựng sẽ tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm 2026 khi các dự án đầu tư công và công trình hạ tầng trọng điểm bước vào giai đoạn thi công cao điểm.

Đại diện một tổng thầu xây dựng thuộc nhóm dẫn đầu tại Hà Nội cho biết, tình trạng thiếu hụt lao động tại các công trường đang diễn ra nghiêm trọng. Một trong những nguyên nhân chính xuất phát từ việc nhiều chủ đầu tư lớn đồng loạt triển khai các “đại dự án” và trực tiếp đứng ra làm nhà thầu, thay vì thuê tổng thầu như trước.

Đại điện này cho biết, trước đây chủ đầu tư thuê tổng thầu, tổng thầu có trách nhiệm huy động nhân lực thi công. Tuy nhiên, khi các “ông lớn” bỏ qua khâu tổng thầu để tự tuyển dụng công nhân, phần chi phí tiết kiệm được từ thuê nhà thầu được dồn vào tiền lương, chế độ cho người lao động. Điều này khiến các doanh nghiệp lớn nhanh chóng thu hút công nhân lành nghề, làm cạn kiệt nguồn lao động của các nhà thầu khác, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn đang chật vật giữ chân người lao động.

Ông Nguyễn Văn Điển, Chỉ huy phó tổng thầu của một doanh nghiệp xây dựng tại dự án hầm chui Cổ Linh - cầu Vĩnh Tuy, phường Long Biên (Hà Nội) cho rằng, nguyên nhân là do quá nhiều dự án lớn đồng loạt “bung hàng” dẫn đến tình trạng “cung không đủ cầu”. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh khốc liệt từ các “ông lớn” trong ngành đã tạo ra một làn sóng dịch chuyển lao động. Với tiềm lực tài chính mạnh, họ sẵn sàng đẩy giá nhân công lên cao hơn để thu hút người lao động từ các dự án khác, tạo nên một cuộc đua về giá đầy áp lực cho các nhà thầu vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, xu hướng lao động rời bỏ công trường xây dựng để chuyển sang làm việc tại các nhà máy, khu công nghiệp ở địa phương cũng ngày càng nhiều. Một bộ phận lớn lao động ngành xây dựng đã chuyển nghề trong giai đoạn thị trường đóng băng. Thực tế cho thấy, một bộ phận lớn lao động xây dựng đã chuyển sang khu vực công nghiệp, logistics, dịch vụ, nơi có môi trường làm việc ổn định hơn, ít phụ thuộc vào sự “bấp bênh” của thị trường bất động sản. Khi các công trường quay trở lại guồng thi công, việc gọi lao động quay về không hề dễ dàng.

Làm gì để “giữ chân” người lao động?

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), nguồn nhân lực đang là một vấn đề đáng lo ngại của ngành xây dựng. Trước đây, công trình, dự án ít mà nguồn nhân lực lại sẵn nên các công trường xây dựng luôn đủ người. Hiện nay, dự án triển khai ở khắp nơi mà lao động nông nhàn rất ít (nhiều người vào làm tại các khu công nghiệp gần nhà, đỡ vất vả hơn), trong khi đơn giá tiền lương được duyệt lại rất thấp. Nguồn đào tạo từ các trường công nhân kỹ thuật gần như không có.

Đây là những nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh nhân lực xây dựng ngày càng gay gắt khi một số doanh nghiệp có tiềm lực tài chính sẵn sàng hút công nhân bằng tiền lương gấp 2 lần thị trường. Theo ước tính của Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), với năng suất bình quân của 1 công nhân xây dựng là 500 triệu đồng/năm thì với mức vốn đầu tư công cho các dự án khoảng 1 triệu tỷ đồng cộng thêm đầu tư tư nhân và FDI ước khoảng 50% tổng mức đầu tư toàn xã hội thì năm 2026 cần có 4 triệu công nhân xây dựng, trong khi số lượng lao động trên thị trường chỉ đáp ứng khoảng 25%.

Đại đa số doanh nghiệp xây dựng có quy mô vốn vừa và nhỏ (trên 90% các doanh nghiệp có quy mô vốn từ 100 tỷ đồng trở xuống). Vì vậy, trước những biến động về giá nguyên vật liệu và nhân công như hiện nay, nhiều doanh nghiệp xây dựng khó trụ, nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho rằng, đây là bài toán cần được tháo gỡ ở tầm vĩ mô, trong đó cần điều chỉnh đơn giá nhân công nhân sát với thực tế thị trường và tăng cường đào tạo để cải thiện nguồn cung.

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, ngoài điều chỉnh đơn giá nhân công thì cần tăng cường công tác đào tạo, trong đó phối hợp giữa cơ sở đào tạo và các doanh nghiệp xây dựng để bổ sung nguồn nhân lực có chất lượng ra công trường đang thiếu hụt nghiêm trọng.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm lao động thủ công, nâng năng suất và rút ngắn thời gian thi công. Đơn cử, việc áp dụng bê tông đúc sẵn, cấu kiện lắp ghép, cơ giới hóa và tự động hóa cần được nghiên cứu, lựa chọn và áp dụng phù hợp với từng loại công trình, điều kiện thi công và yêu cầu của dự án.

Giá vật liệu xây dựng tăng cao, chủ thầu và người xây dựng ở Đắk Lắk gặp khó

VOV.VN - Khoảng một năm qua, giá vật liệu xây dựng như cát, đá, gạch không nung, đất đắp, bê tông tươi tại khu vực phía Tây tỉnh Đắk Lắk liên tục tăng giá và nhiều thời điểm khan hiếm cục bộ. Tình trạng này làm tăng chi phí xây dựng nhà ở và gây áp lực lớn cho các nhà thầu thi công công trình có vốn đầu tư công.