Tên lửa Iskander-1000 - mối đe dọa mới trên chiến trường Ukraine

Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR) ngày 27/8 xác nhận Nga đã sử dụng tên lửa đạn đạo 9M723-2 (Iskander-1000) trong một cuộc tập kích Kiev vào mùa hè năm 2026. Đây là lần đầu tiên phiên bản nâng cấp của dòng Iskander được xác nhận xuất hiện trên chiến trường.

Phiên bản đã được đưa vào sử dụng hiện được đánh giá có tầm bắn khoảng 550 km, thay vì 1.000 km như tên gọi gợi lên. So với tên lửa 9M723-1 của Iskander-M có tầm bắn khoảng 390 km, phiên bản mới tăng thêm khoảng 160 km. Chính khoảng cách tăng thêm này đang làm thay đổi đáng kể bài toán tác chiến đối với Ukraine.

Tầm bắn xa hơn, bệ phóng khó bị săn tìm hơn

Điểm đáng chú ý nhất của tên lửa Iskander-1000 là Nga không cần phát triển một hệ thống tên lửa hoàn toàn mới để có được tầm bắn xa hơn.

Theo đánh giá của Ukraine, 9M723-2 sử dụng động cơ nhiên liệu rắn lớn và mạnh hơn, đồng thời điều chỉnh bệ phóng để phù hợp với tên lửa mới. Phần lớn cấu trúc còn lại vẫn dựa trên thiết kế 9M723-1, giúp Nga tận dụng cơ sở sản xuất và các thành phần đã có.  

Tầm bắn 550 km có ý nghĩa đặc biệt với một hệ thống tên lửa sử dụng bệ phóng cơ động. Các xe mang-phóng Iskander có thể triển khai từ những vị trí khác nhau, phóng tên lửa rồi nhanh chóng rời khỏi khu vực khai hỏa. Khi tầm bắn tăng thêm 160 km, các bệ phóng Nga có thể được đặt sâu hơn trong hậu phương mà vẫn bao phủ nhiều mục tiêu ở Ukraine.

Đây chính là một trong những yếu tố khiến Iskander-1000 trở nên nguy hiểm: Ukraine không chỉ phải đánh chặn tên lửa mà còn phải tìm kiếm một khu vực rộng hơn để phát hiện và vô hiệu hóa bệ phóng trước khi chúng khai hỏa.

Các đánh giá gần đây cũng cho rằng việc tăng tầm bắn giúp Nga duy trì khoảng cách an toàn lớn hơn trước các UAV trinh sát, UAV tấn công và vũ khí tầm xa của Ukraine.

Iskander vốn đã là một trong những mối đe dọa khó đối phó đối với phòng không Ukraine. Khác với tên lửa đạn đạo truyền thống bay theo quỹ đạo tương đối dễ dự đoán, Iskander sử dụng quỹ đạo gần đạn đạo và có khả năng cơ động trong quá trình bay. Điều này khiến việc dự đoán chính xác đường bay và điểm đánh chặn trở nên khó khăn hơn.

Tên lửa có tốc độ tối đa khoảng 2,1 km/giây. Khi được phóng từ các khu vực phù hợp, thời gian bay tới mục tiêu chỉ tính bằng vài phút. Điều này tạo ra một khoảng thời gian phản ứng rất ngắn cho lực lượng phòng không.

Radar phải phát hiện mục tiêu, xác định đây là tên lửa đạn đạo, tính toán quỹ đạo, phân bổ kênh đánh chặn và phóng tên lửa phòng không trong một chuỗi hành động diễn ra rất nhanh. Trong khi đó, Iskander có thể sử dụng các biện pháp đối phó radar như mồi bẫy và thiết bị tạo tín hiệu giả, làm phức tạp thêm quá trình theo dõi mục tiêu.

Đây là lý do các hệ thống như Patriot và SAMP/T đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong mạng lưới phòng không Ukraine. Tuy nhiên, số lượng hệ thống và tên lửa đánh chặn luôn có giới hạn, trong khi Nga có thể kết hợp tên lửa đạn đạo với tên lửa hành trình và UAV trong cùng một đợt tập kích.

Tên lửa Iskander-1000 và tham vọng của quân đội Nga

Tên lửa Iskander-1000 đáng chú ý không đơn thuần vì nó bay xa hơn. Mối nguy hiểm nằm ở sự kết hợp giữa tầm bắn, tốc độ, khả năng cơ động và bệ phóng cơ động.

Với tên lửa 9M723-1, Nga phải đưa bệ phóng vào khu vực tương đối gần để bao phủ các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Ukraine. Khi tầm bắn tăng lên 550 km, không gian triển khai của các đơn vị tên lửa Nga được mở rộng đáng kể.

Điều đó có thể khiến Ukraine khó xác định vị trí khai hỏa và buộc phải phân bổ thêm nguồn lực cho hoạt động trinh sát, giám sát các tuyến đường và khu vực hậu phương của Nga.

Bài toán càng phức tạp khi bệ phóng Iskander không phải mục tiêu cố định. Một xe phóng có thể di chuyển, dừng lại trong thời gian ngắn, khai hỏa rồi nhanh chóng thay đổi vị trí. Nếu không phát hiện được bệ phóng trước khi tên lửa được phóng, lực lượng phòng không Ukraine gần như chỉ còn một khoảng thời gian rất ngắn để phản ứng.

Tên gọi Iskander-1000 còn gắn với tham vọng lớn hơn của chương trình. Theo các đánh giá hiện nay, phiên bản 9M723-2 đã được sử dụng trong chiến đấu có tầm bắn khoảng 550 km, trong khi chương trình phát triển được cho là hướng tới cấu hình có tầm bắn lên tới 1.000 km.

Để đạt tầm bắn này, Nga có thể phải tăng lượng nhiên liệu, cải tiến động cơ và hệ thống điều khiển, đồng thời giảm khối lượng đầu đạn. Đây sẽ là một bài toán đánh đổi giữa tầm bắn và sức công phá.

Tuy nhiên, nếu đạt được mục tiêu 1.000 km, Iskander-1000 sẽ có phạm vi tác chiến lớn gấp khoảng 2,6 lần so với 9M723-1 và mở rộng đáng kể không gian tác chiến của các đơn vị tên lửa Nga. Từ đó, những mục tiêu nằm rất sâu trong lãnh thổ Ukraine có thể nằm trong tầm tấn công mà không cần đưa bệ phóng tới gần tiền tuyến.

Áp lực mới với hệ thống phòng không Ukraine

Sự xuất hiện của Iskander-1000 diễn ra trong bối cảnh Ukraine vốn đã gặp khó khăn trong việc đối phó với các cuộc tập kích tên lửa đạn đạo quy mô lớn.

Các hệ thống Patriot và SAMP/T có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo, nhưng số lượng đạn đánh chặn và các hệ thống này không phải vô hạn. Trong những cuộc tập kích kết hợp nhiều loại vũ khí, phòng không Ukraine phải đồng thời xử lý tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV.

Một tên lửa có tầm bắn xa hơn cũng đồng nghĩa với việc Nga có thêm lựa chọn về vị trí phóng và hướng tiếp cận mục tiêu. Đây là thay đổi quan trọng về mặt tác chiến trên chiến trường, điều này sẽ khiến Ukraine phải mở rộng không gian cảnh giới để săn tìm bệ phóng, trong khi lại có ít thời gian hơn để đối phó với tên lửa sau khi chúng được phóng.

Một yếu tố sẽ quyết định mức độ nguy hiểm thực sự của Iskander-1000 đó là sản lượng. Đơn hàng ban đầu được cho là chỉ gồm 18 tên lửa 9M723-2 trong năm 2025. Tuy nhiên, sản lượng tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga được ước tính đã tăng lên khoảng 60-70 quả mỗi tháng vào năm 2026.

Điều này có nghĩa Nga đã sở hữu một nền tảng sản xuất tương đối lớn để tiếp tục mở rộng phiên bản tầm xa nếu Moscow ưu tiên chương trình này.

Iskander-1000 cũng không xuất hiện đơn độc. Nga đang duy trì một kho tên lửa đạn đạo gồm nhiều loại, trong đó có Iskander-M và các tên lửa KN-23, KN-24 được cho là có nguồn gốc từ Triều Tiên.

Nếu sản lượng 9M723-2 tăng lên, Nga có thể sử dụng các tên lửa tầm xa này cho những mục tiêu quan trọng, trong khi phân bổ các loại vũ khí khác cho những mục tiêu ít đòi hỏi độ chính xác hơn. Chính vì thế mà việc lần đầu tiên Iskander-1000 xuất hiện trong chiến đấu có ý nghĩa lớn hơn một vụ phóng đơn lẻ.

Với tầm bắn 550 km, khả năng cơ động cao và thời gian cảnh báo ngắn, 9M723-2 đang tạo ra một mối đe dọa mới trên bầu trời Ukraine. Nếu Nga tiếp tục tăng sản lượng, Iskander-1000 có thể trở thành một trong những vũ khí quan trọng trong các đợt tập kích tầm xa nhằm vào những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Ukraine.

Xung đột Nga - Ukraine định hình lại vai trò của xe tăng trong tương lai

VOV.VN - Chiến trường Ukraine đang trở thành phép thử thực tế đối với tương lai của xe tăng và lực lượng thiết giáp. Sự phổ biến của UAV, đặc biệt là các loại UAV góc nhìn thứ nhất giá rẻ, đã khiến những phương tiện từng giữ vai trò trung tâm trong tác chiến mặt đất ngày càng khó hoạt động gần tiền tuyến.