Trong nhiều thập kỷ đã qua, Mỹ đã thiết lập thành công sự hiện diện quân sự của mình Trung Đông, đủ để tạo nên một mạng lưới rộng lớn, liên kết chặt chẽ. Các căn cứ và cơ sở hạ tầng phục vụ các nhiệm vụ quân sự trải dài khắp Qatar, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain, Kuwait và Oman, đáp ứng các yêu cầu ở quy mô lớn.

Các quốc gia này cho phép quân đội Mỹ đóng quân, mua vũ khí của Mỹ và liên kết với các ưu tiên khu vực của Washington. Đổi lại, họ kỳ vọng nhận được điều mà không ít người mong muốn: sự bảo vệ dưới cái ô an ninh của người Mỹ.

Dù vậy, cuộc xung đột Mỹ - Iran từ tháng Hai lại đang khiến các nước vùng Vịnh xem xét lại mối quan hệ an ninh này.

Rủi ro đi kèm xung đột

Các nhà phân tích chính trị cho rằng, sự chuyển dịch địa chính trị quan trọng nhất ở Trung Đông hiện nay không diễn ra ở Tehran, Tel Aviv hay Ankara. Nó đang diễn ra một cách âm thầm bên trong các triều đình hoàng gia của các Tiểu vương quốc vùng Vịnh. Đó là lúc các đồng minh Arab đang nghĩ lại xem: liệu Mỹ có còn xứng đáng là một người bảo đảm an ninh đáng tin cậy, hay chỉ đơn thuần là một cường quốc sử dụng lãnh thổ của họ trong khi lại đặt các nước Vùng Vịnh vào rủi ro bị tấn công trả đũa.

Cuộc chiến nhằm vào Iran của Tổng thống Mỹ Donald Trump và đồng minh Israel đã đẩy nhanh quá trình đánh giá lại này một cách đáng kể.

Thực tế là khi Mỹ phát động chiến tranh chống lại Iran hồi đầu năm nay, các quốc gia Arab vùng Vịnh đã tích cực hợp tác theo đúng thỏa thuận. Máy bay chiến đấu Mỹ hoạt động từ các căn cứ trên lãnh thổ của họ. Ông Trump đã ca ngợi Saudi Arabia, Qatar và UAE là những đối tác “xuất sắc”, trong khi chỉ trích các đồng minh NATO và các đối tác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vì từ chối tham gia.

Nhưng những lời ngợi khen đó mới chỉ là mặt sáng của tấm huân chương. Các quốc gia Vùng Vịnh đang phải cân nhắc một vấn đề sâu sắc hơn: việc hỗ trợ các hoạt động quân sự của Mỹ cũng có thể đồng nghĩa với tổn thất thảm khốc cho họ khi cuộc chiến tới hồi kịch tính. Các cơ sở năng lượng, nhà máy lọc nước biển, sân bay của họ trở thành mục tiêu trả đũa của Iran.

Các nhà lãnh đạo vùng Vịnh đã chứng kiến một nghịch lý. ​​Mỹ triển khai nguồn lực quân sự khổng lồ để bảo vệ Israel khỏi sự trả đũa của Iran trong khi họ lại phải gánh chịu hậu quả vì đã tạo điều kiện cho các cuộc tấn công của Mỹ. Trải nghiệm khó chấp nhận này dường như đã thay đổi căn bản tính toán của họ.

Sự bất mãn không dừng lại

Một bước ngoặt khác gần đây đã xảy ra khi ông Trump tuyên bố “Dự án Tự do”, một sáng kiến ​​hải quân của Mỹ nhằm hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz sau khi Iran phong tỏa tuyến giao thông hàng hải chiến lược này. Washington coi nhiệm vụ này là cách để Mỹ thể hiện quyền lực tại khu vực. Tehran coi đó là một sự leo thang. Trong khi các quốc gia láng giềng tại vùng Vịnh nhìn nhận diễn biến này như một thảm họa tiềm tàng tiếp theo.

Khi lợi ích ngày càng bị động chạm, các động thái phản ứng của những nước này là đương nhiên. Saudi Arabia đã từ chối cho phép Mỹ tiếp cận không phận và các căn cứ của mình để hỗ trợ chiến dịch. Kuwait cũng làm theo. Qatar, nhằm mục đích giảm leo thang căng thẳng, đã áp đặt các hạn chế đối với hoạt động từ Căn cứ Không quân Al-Udeid, cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông. Loạt động thái này làm lộ ra một thực tế: nếu không có sự hợp tác của các nước vùng Vịnh, nhiệm vụ của Mỹ nhanh chóng trở nên không khả thi về mặt hậu cần và chính trị. Ông Trump đột ngột đình chỉ chiến dịch sau khi chỉ có hai tàu mang cờ Mỹ được hộ tống đi qua eo biển.

Các quốc gia vùng Vịnh đã phủ quyết một sáng kiến ​​quân sự lớn của Mỹ - điều gần như không thể tưởng tượng được chỉ một năm trước đó. Chỉ sau khi ông Trump tạm dừng chiến dịch, họ mới khôi phục quyền tiếp cận của Mỹ đối với các căn cứ và quyền bay qua không phận, nhấn mạnh rằng sự hợp tác như vậy không còn tự động mà là có điều kiện.

Washington từ lâu đã hoạt động dựa trên giả định rằng các căn cứ ở vùng Vịnh về cơ bản luôn sẵn sàng khi có yêu cầu trong các cuộc khủng hoảng để đổi lấy sự bảo vệ quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, hiện nay, các quốc gia vùng Vịnh ngày càng đặt ra một câu hỏi khác: Lực lượng Mỹ tới đây để bảo vệ cho ai?

Từ quan điểm của họ, các thỏa thuận hiện tại dường như là sự ràng buộc bất đối xứng nguy hiểm. Mỹ có thể tiến hành các chiến dịch, luân chuyển lực lượng và cuối cùng rút lui. Nhưng sáu quốc gia vùng Vịnh vẫn ở đó và bị mắc kẹt về mặt địa lý bên cạnh Iran vĩnh viễn. Trong bất kỳ cuộc đối đầu nào giữa Washington và Tehran, các nước vùng Vịnh đều trở thành mục tiêu tuyến đầu.

Nguy cơ với quyền lực của Mỹ tại vùng Vịnh

Các quốc gia vùng Vịnh giờ có đủ bài học để hiểu được bản chất của mối quan hệ này cũng như vị thế của họ. Giờ đây, họ có thể coi sự tồn tại của bản thân là nền tảng cho sức mạnh của Mỹ, chứ không phải đơn thuần là đối tác nhận sự bảo hộ của Washington.

Nhận thức đó đang thúc đẩy một sự thay đổi chiến lược sâu sắc.

Các quốc gia vùng Vịnh dường như không còn sẵn sàng thực hiện sự liên minh tự động với Washington nữa. Thay vào đó, họ đang hướng tới cái gọi là “sự trung lập mang tính giao dịch”. Trên thực tế, họ đang áp dụng thế giới quan mà Tổng thống Trump áp đặt lên chính nước Mỹ. “Nước Mỹ trên hết” ngày càng được đối xứng bằng “Vùng Vịnh trên hết”.

Điều đó có nghĩa, các nước vùng Vịnh sẽ ngày càng chọn lọc sự ủng hộ với các hoạt động của Mỹ tại đây. Sự thay đổi này vượt ra ngoài phạm vi tiếp cận quân sự. Và hơn thế nữa, họ cũng đồng thời đa dạng hóa quan hệ đối tác quốc phòng, mua các công nghệ không phải của Mỹ và tìm kiếm các phương án an ninh thay thế.

Một số chính phủ vùng Vịnh cũng đang tăng cường phương án tiếp cận ngoại giao với các đối thủ trong khu vực, bao gồm cả Iran. Đối với họ, ngoại giao cũng là tự bảo vệ chiến lược.

Điều mà nước Mỹ lo ngại đang tới gần. Toàn bộ cấu trúc bao trùm khu vực của Mỹ về quân sự, tình báo, an ninh năng lượng đều phụ thuộc vào sự hợp tác gần như vô điều kiện với các nước đồng minh vùng Vịnh. ​​Với cuộc xung đột với Iran, Mỹ đã mở khóa cho sự kết thúc của kỷ nguyên đó.

Iran nhắm vào hệ thống cáp ngầm dưới eo biển Hormuz sau lệnh phong tỏa

VOV.VN - Sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, Iran hiện được cho là đang hướng sự chú ý sang một mục tiêu chiến lược khác nằm dưới tuyến hàng hải quan trọng này: hệ thống cáp ngầm phục vụ internet và giao dịch tài chính toàn cầu.