Gần 3 tháng sau khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch tấn công nhằm vào Iran, căng thẳng giữa Washington và Tehran tiếp tục leo thang, làm dấy lên nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột mới ở Trung Đông. Trong bối cảnh đàm phán đình trệ, các quan chức Iran phát tín hiệu rằng nước này sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ nếu tiếp tục bị tấn công, bao gồm khả năng nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước Arab vùng Vịnh và gây gián đoạn các tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

Theo Reuters, Mỹ đang duy trì sức ép tối đa đối với Iran thông qua phong tỏa và các biện pháp quân sự, trong khi Tehran tiếp tục tận dụng ảnh hưởng tại eo biển Hormuz để tạo đòn bẩy chiến lược. Điều mà giới hoạch định chính sách hiện lo ngại không phải là liệu hai bên có đạt được thỏa thuận hay không, mà là khả năng một tính toán sai lầm có thể châm ngòi cho vòng xung đột mới.

Một quan chức khu vực nhận định rằng khu vực đang bước vào “cuộc chiến tiêu hao”, trong bối cảnh nguy cơ Mỹ và Israel tiếp tục không kích Iran gia tăng từng ngày.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục phát đi những thông điệp cứng rắn với Tehran. Ông cảnh báo “thời gian đang cạn dần” và yêu cầu Iran “hành động thật nhanh”, nếu không sẽ phải đối mặt với “khoảng thời gian rất tồi tệ”. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi đe dọa nối lại chiến sự, ông Trump cho biết các kế hoạch tấn công đã được tạm hoãn do “các cuộc đàm phán nghiêm túc” đang diễn ra.

Dù vậy, theo giới phân tích, Iran đang chuẩn bị cho kịch bản xung đột tái diễn và lần này có thể lựa chọn cách đáp trả quyết liệt hơn nhiều.

Iran chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh cường độ cao

Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về các vấn đề an ninh Iran tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, cho biết trong giai đoạn giao tranh mới bùng phát hồi đầu năm nay, Tehran dự liệu một cuộc chiến kéo dài khoảng 3 tháng. Vì vậy, Iran đã hạn chế sử dụng kho tên lửa nhằm duy trì khả năng tấn công lâu dài vào Israel và các mục tiêu trong khu vực.

Tuy nhiên, nếu chiến sự tái bùng phát, giới lãnh đạo Iran hiện cho rằng cuộc chiến sẽ diễn ra trong thời gian ngắn nhưng với cường độ rất cao, bao gồm các đợt tấn công phối hợp nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran.

Theo ông Azizi, Tehran có thể phóng hàng chục, thậm chí hàng trăm tên lửa mỗi ngày nhằm “đối đầu hiệu quả với đối phương và thay đổi tính toán của phía bên kia”.

Kịch bản này khiến các quốc gia Arab vùng Vịnh phải chuẩn bị đối phó nguy cơ các cơ sở dầu mỏ, nhà máy lọc dầu và cảng biển bị tấn công. Đây được xem là một trong những công cụ hiệu quả nhất để Iran gây sức ép lên kinh tế toàn cầu cũng như chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nếu thiệt hại đủ lớn, các nước  trong khu vực như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Saudi Arabia có thể bị kéo sâu hơn vào cuộc xung đột mà họ vốn muốn tránh né.

Trong nhiều tuần gần đây, các quan chức và các nhà phân tích Iran liên tục đưa ra những phát biểu gay gắt nhằm vào UAE. Tehran cáo buộc Abu Dhabi tạo điều kiện cho các cuộc tấn công nhằm vào Iran thông qua việc cho phép Mỹ triển khai căn cứ quân sự trên lãnh thổ.

Một số nguồn tin gần đây cũng cho rằng UAE và Saudi Arabia đã tham gia hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Trong bối cảnh đó, một số nhà phân tích có quan hệ gần gũi với giới an ninh Iran đã đưa ra các cảnh báo cứng rắn về khả năng Tehran đáp trả nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Ông Ali Alfoneh, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Các quốc gia Arab vùng Vịnh, cho rằng những phát biểu này phản ánh xu hướng tư duy cứng rắn trong một bộ phận lãnh đạo Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Ông Alfoneh đồng thời đánh giá khả năng Saudi Arabia và Iran đạt được một thỏa thuận không gây hấn trong ngắn hạn là khó xảy ra. Theo ông, nguy cơ Iran đáp trả nhằm vào các quốc gia sản xuất dầu lớn vẫn là một trong những yếu tố khiến Mỹ phải cân nhắc trong cách tiếp cận đối với Tehran.

Eo biển Bab al-Mandeb có thể trở thành mặt trận mới

Ngoài eo biển Hormuz, Iran cũng có thể tìm cách gây sức ép tại eo biển Bab al-Mandeb - tuyến hàng hải hẹp nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, nơi khoảng 10% thương mại toàn cầu đi qua. Khu vực này nằm gần vùng lãnh thổ do lực lượng Houthi tại Yemen kiểm soát. Đây là nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn.

Trong giai cuộc xung đột hiện nay, Tehran đã tận dụng vị trí chiến lược tại eo biển Hormuz để tạo sức ép lớn lên kinh tế toàn cầu. Nếu cho rằng quyền kiểm soát Hormuz bị đe dọa, Iran có thể muốn buộc Mỹ phải đối mặt đồng thời với hai mặt trận hàng hải thay vì chỉ một.

Ông Kharatian cho biết nếu Mỹ tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng kinh tế của Iran, Tehran có thể đáp trả bằng cách hạn chế lưu thông tại Bab al-Mandeb.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng động thái này không dễ thực hiện. Dù lực lượng Houthi từng cam kết bảo vệ Iran trong trường hợp chiến tranh khu vực nổ ra, nhóm này đã phản ứng khá thận trọng trong giai đoạn giao tranh hiện nay. Một số chuyên gia cho rằng Houthi đang phải tính toán mức độ sử dụng kho vũ khí quân sự ngày càng cạn kiệt.

Bế tắc đàm phán và “cuộc chiến ý chí”

Theo Reuters, các vòng đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran do Pakistan làm trung gian đến nay vẫn chưa đạt được đột phá. Washington yêu cầu Tehran ngừng làm giàu urani trong vòng 20 năm và chuyển toàn bộ kho urani đã làm giàu sang Mỹ. Trong khi đó, Iran yêu cầu chấm dứt các cuộc tấn công, được đảm bảo an ninh, bồi thường chiến tranh và công nhận chủ quyền của Tehran đối với Eo biển Hormuz - những điều kiện mà Mỹ bác bỏ.

Ông Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế cho rằng cả hai bên đều chưa sẵn sàng đưa ra “những nhượng bộ đau đớn” cần thiết để đạt thỏa thuận.

“Theo nhận thức của cả hai bên, thời gian đang đứng về phía họ và họ nắm thế thượng phong. Chính suy nghĩ đó khiến việc đạt được thỏa thuận gần như bất khả thi”, ông Vaez nói.

Kết quả là một cuộc chiến kéo dài tập trung vào một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới. Trước chiến tranh, khoảng 25% lượng dầu giao dịch toàn cầu và 20% khí tự nhiên hóa lỏng đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên hiện nay, hoạt động tại tuyến hàng hải này đang bị gián đoạn nghiêm trọng, kéo theo tác động ngày càng lớn đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ Alan Eyre, người từng tham gia các cuộc đàm phán Mỹ - Iran trước đây, cho rằng khả năng đạt được thỏa thuận là rất thấp.

Về phía Iran, các quan chức nước này khẳng định chương trình tên lửa, năng lực hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz không đơn thuần là công cụ chính sách, mà là “trụ cột ý thức hệ” bảo đảm sự tồn tại của Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Iran tuyên bố quân đội đã “đặt tay trên cò súng”, cảnh báo Mỹ và đồng minh

VOV.VN - Iran ngày 19/5 phát đi thông điệp cứng rắn nhằm vào Mỹ và các đồng minh, khẳng định lực lượng vũ trang nước này đang ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất và sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu tiếp tục bị gây sức ép quân sự.