Nguy cơ đình trệ sản xuất và những hệ lụy dài hạn

Theo các chuyên gia, với việc không thể xuất khẩu dầu thô và không gian lưu trữ nội địa ngày càng thu hẹp, Iran có thể buộc phải giảm mạnh sản lượng hoặc đóng cửa một số giếng dầu và nguy cơ này có khả năng bắt đầu chỉ trong vòng ít nhất hai tuần nữa.

Tình hình thực tế có thể không bi đát như cách mô tả đầy hình ảnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây, khi ông nói rằng các đường ống sẽ bắt đầu phát nổ trong vòng vài ngày. Tuy nhiên, một khi đã đóng cửa, việc tái khởi động khai thác tại các giếng dầu cũ này sẽ không dễ dàng, thậm chí là bất khả thi, từ đó phá huỷ sản lượng dầu trong tương lai của Iran. Các nhà phân tích cho biết Iran dường như đã bắt đầu chủ động điều tiết giảm sản lượng để tránh kịch bản phải đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu. 

Áp lực đang gia tăng khi Bộ Tài chính Mỹ thắt chặt các lệnh trừng phạt đối với các lô dầu của Iran ở trên biển. Quân đội Mỹ cũng đã bắt giữ ít nhất 2 tàu chở dầu ngoài khơi châu Á được cho là chở dầu của Iran.

Khi thương mại dầu mỏ bị hạn chế, nguồn ngoại tệ chảy vào nền kinh tế - vốn đã bị ảnh hưởng bởi nhiều tuần chiến tranh, nhiều tháng bất ổn và hàng thập kỷ chịu trừng phạt quốc tế, ngày càng ít đi. Tuy nhiên, do có ít tàu chở dầu của Iran lưu thông hơn, những tác động từ việc đóng cửa eo biển Hormuz càng bị phóng đại, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhiên liệu bay và đẩy giá xăng dầu tăng vọt trên toàn thế giới.

Ông Miad Maleki, cựu chuyên gia về trừng phạt tại Bộ Tài chính Mỹ và hiện là chuyên gia cấp cao tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Washington nhận định rằng, giới lãnh đạo Iran “đang cố gắng ngăn chặn” việc đóng cửa các giếng dầu vì mức độ ảnh hưởng mà nó gây ra trong dài hạn. 

“Họ đã sống dưới các lệnh trừng phạt và bị cô lập suốt 47 năm qua. Những giếng dầu và máy móc thiết bị đó không được bảo trì tốt”, ông Maleki phân tích. Chuyên gia này nói rằng kể cả khi được khai thác bình thường trở lại thì các giếng dầu sẽ không dễ “phục hồi nhanh chóng chỉ sau vài tháng”.

Iran tìm đến Nga: Cục diện Trung Đông đứng trước bước ngoặt lớn

VOV.VN - Iran đang tìm đến Nga như một kênh trung gian quan trọng nhằm phá vỡ bế tắc với Mỹ và Israel. Trong bối cảnh xung đột leo thang và ngoại giao đình trệ, động thái này được đánh giá có thể tạo bước ngoặt mới cho cục diện Trung Đông.

Gọng kìm siết chặt lên huyết mạch kinh tế

Iran từng khai thác hơn 3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trước khi chiến tranh nổ ra, với hơn một nửa phục vụ nhu cầu nội địa. Nhưng kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ bắt đầu ngày 13/4, các con tàu chứa đầy dầu nhưng không thể rời cảng.

Ông Antoine Halff, đồng sáng lập kiêm nhà phân tích trưởng tại Kayrros - một công ty tình báo môi trường theo dõi khí thải và chuỗi cung ứng năng lượng cho biết: “Có vẻ như đã có sự chậm lại đáng kể trong hoạt động sản xuất”. Ông chỉ ra những dấu hiệu cho thấy các kho chứa tại đảo Kharg - cảng xuất khẩu dầu chính của Iran ở Vịnh Ba Tư không được lấp đầy nhanh như thường lệ. Ông Halff lưu ý thêm rằng Iran có khả năng đang tích trữ một phần dầu trong các tàu chở dầu neo quanh đảo Kharg.

Kpler, một đơn vị giám sát thị trường hàng hóa, tin rằng Iran chỉ còn đủ khả năng lưu trữ lượng dầu khai thác trong khoảng hai tuần nữa, ngay cả sau khi đã giảm sản lượng. Ông Homayoun Falakshahi, nhà phân tích tại Kpler nhận định: “Dù tác động tức thời tới nguồn thu còn hạn chế, các ràng buộc về vận hành đang buộc Iran phải cắt giảm sản lượng và tạo ra sức ép tài chính đáng kể nhưng vẫn có độ trễ nhất định”.

Trong khi đó, Wood Mackenzie - một công ty phân tích dầu mỏ khác ước tính Iran có thể cạn kiệt năng lực lưu trữ trong khoảng 3 tuần.

“Nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, việc cắt giảm sản lượng là không thể tránh khỏi”, ông Alexandre Araman thuộc Wood Mackenzie cho biết, đồng thời cảnh báo rằng việc đóng cửa các mỏ dầu hơn một tháng có thể gây “thiệt hại lâu dài” cho các mỏ dầu của Iran và triển vọng khôi phục các mỏ cũ là “không chắc chắn”.

Ngành dầu mỏ Iran vốn luôn gắn liền với những biến động chính trị khu vực kể từ khi dòng dầu đầu tiên được tìm thấy vào năm 1908. Từ cuộc đảo chính năm 1953 do CIA hậu thuẫn đến Cách mạng Hồi giáo năm 1979, dầu mỏ luôn là vũ khí và cũng là tử huyệt của quốc gia này. 

Hiện nay, Iran phải đối mặt với "gọng kìm" kép: các lệnh trừng phạt tăng cường và lệnh phong tỏa trực tiếp. Hôm 28/4, ông Trump tuyên bố Iran đang ở trong “tình trạng sụp đổ”. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng đánh giá mạng xã hội X: “Ngành dầu mỏ rệu rã của Iran đang bắt đầu ngừng sản xuất do lệnh phong toả của Mỹ. Việc khai thác sẽ sớm sụp đổ. Tiếp theo sẽ là tình trạng thiếu hụt xăng dầu tại Iran!”

Ngành dầu mỏ Iran chưa bao giờ phục hồi hoàn toàn và phải đối mặt với nhiều thập kỷ trừng phạt quốc tế, khiến cơ sở hạ tầng ngày càng gặp nhiều khó khăn. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã thực hiện chiến dịch gây “áp lực tối đa”, tăng cường trừng phạt để cắt giảm nghiêm trọng xuất khẩu dầu của Iran. Buộc phải trữ dầu trong các tàu trên biển, chính phủ Iran khi đó đã mất hàng chục tỷ USD doanh thu. Tuy nhiên, áp lực đó vẫn thất bại trong việc buộc Tehran đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới với Mỹ.

Dù chưa có dấu hiệu thiếu hụt xăng dầu ngay lập tức, nhưng truyền thông nhà nước Iran đã bắt đầu thảo luận gián tiếp về "cuộc khủng hoảng lưu trữ". Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu sản xuất đình trệ, làn sóng mất việc làm trong ngành dầu mỏ có thể làm bùng phát những bất ổn xã hội mới tại các tỉnh chiến lược. 

Mỹ tiêu tốn 25 tỷ USD cho chiến sự tại Iran: Con số thực tế lớn cỡ nào?

VOV.VN - Các quan chức Lầu Năm Góc lần đầu đưa ra ước tính công khai: chiến dịch quân sự tại Iran đến nay đã tiêu tốn khoảng 25 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh đầy đủ toàn bộ chi phí và cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn để đánh giá chính xác.