Hiện vẫn còn quá sớm để xác định chính xác Mỹ và Iran đã thực sự đạt được điều gì trong khuôn khổ thỏa thuận hòa bình mới, hoặc liệu hai bên có tạo ra được bất kỳ bước đột phá đáng kể nào hay chưa. Những tuyên bố lạc quan từ phía Tổng thống Donald Trump cho đến nay vẫn chưa đi kèm các điều khoản cụ thể, trong khi nhiều chi tiết cốt lõi của thỏa thuận dường như vẫn đang được thương lượng hoặc chưa được hai phía công khai xác nhận.

11 tuần trước, ông Trump từng tuyên bố rằng kết cục của cuộc xung đột với Iran sẽ vô cùng đơn giản. “Sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào với Iran ngoài sự đầu hàng vô điều kiện!”, ông viết trên mạng xã hội.

Vài giờ sau, Nhà Trắng phải đưa ra tuyên bố làm rõ rằng ngay cả khi Tehran không chính thức ký thoả thuận đình chiến, ông Trump vẫn sẽ tự quyết định thời điểm Iran bị xem là đã “khuất phục”, hay theo cách diễn đạt của ông, là đã “đầu hàng”. Dẫu vậy, cho đến nay, vẫn chưa ai có thể nói rõ Washington và Tehran đã nhất trí những gì, hoặc liệu những cam kết hiện tại có đủ thực chất để tạo ra một thỏa thuận lâu dài hay không.

Làn sóng tranh cãi gay gắt

Trong tuyên bố mới đây trên mạng xã hội Truth Social, ông chủ Nhà Trắng cho biết các bên đã đạt được một "biên bản ghi nhớ" nhằm mở lại eo biển Hormuz. Trong khi đó, hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin, theo nội dung trao đổi mới nhất giữa Tehran và Washington, eo biển Hormuz vẫn sẽ nằm dưới sự quản lý của Iran. Fars cũng đồng thời bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về việc mở lại eo biển như một phần của thỏa thuận “đã cơ bản được đàm phán xong”, cho rằng mô tả đó “không đầy đủ và không phản ánh đúng thực tế”.

Về vấn đề hạt nhân, hai quan chức Mỹ am hiểu tiến trình đàm phán hôm 23/5 tiết lộ rằng Iran cơ bản đã đồng ý từ bỏ kho uranium làm giàu ở cấp độ cao. Tuy nhiên, phía Tehran vẫn chưa công khai xác nhận thông tin này. Năm 2015, dưới thỏa thuận hạt nhân với chính quyền Tổng thống Barack Obama, Iran từng chuyển khoảng 97% lượng uranium làm giàu sang Nga thông qua đàm phán hòa bình.

Nhiều nội dung khác của thỏa thuận hiện mới chỉ xuất phát từ các nguồn tin Mỹ và Trung Đông, trong khi ngay cả những người tham gia theo dõi đàm phán cũng chưa chắc nắm đầy đủ các điều khoản, hoặc liệu mọi chi tiết đã thực sự được chốt hay chưa.

Tuy nhiên, các quan chức có quan điểm cứng rắn với Iran tại Washington đã nhanh chóng lên tiếng phản đối trên mạng xã hội, thậm chí từ trước khi nội dung thỏa thuận chính thức được công khai.

Thượng nghị sĩ Roger Wicker viết rằng: “Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày được đồn đoán dựa trên niềm tin Iran sẽ hành động thiện chí sẽ là một thảm họa. Mọi thành quả mà Chiến dịch Epic Fury đạt được sẽ trở nên vô nghĩa".

Cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo cũng thể hiện quan điểm tương tự trên mạng xã hội X, song động thái này đã lập tức châm ngòi cho một cuộc tranh cãi. Quan chức truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung đã công khai chỉ trích ông Pompeo, thậm chí yêu cầu ông "im lặng để những người chuyên nghiệp xử lý vấn đề".

Trong nhiều tuần qua, ông Trump cùng các trợ lý liên tục khẳng định Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào nếu vấn đề hạt nhân Iran không được giải quyết triệt để. Tuy nhiên, để đánh giá liệu Nhà Trắng có thực sự đạt được mục tiêu hay không, vẫn còn hàng loạt câu hỏi lớn chưa có lời đáp.

Những câu hỏi chưa có lời giải

Liệu thỏa thuận hiện nay chỉ đơn thuần nhằm khôi phục hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz — tuyến hàng hải vốn đã được mở lại từ ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự? Việc mở cửa này mang tính lâu dài hay chỉ là tạm thời? Iran có đang ngầm khẳng định quyền kiểm soát thực tế đối với tuyến đường chiến lược này, dù chấp nhận đình chỉ các loại “phí” áp lên tàu bè qua lại? Và liệu Mỹ có dỡ bỏ phong tỏa đối với các tàu đến hoặc rời các cảng của Iran hay không?

Một vấn đề nhạy cảm khác là tài sản bị phong tỏa của Tehran. Washington có đồng ý giải ngân một phần trong số khoảng 25 tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài hay không? Đây là yêu cầu mà Tehran nhiều lần nhấn mạnh trong đàm phán. Điều đáng chú ý là chính ông Trump trước đây từng chỉ trích gay gắt cựu Tổng thống Barack Obama vì đã giải phóng 1,7 tỷ USD cho Iran trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Một câu hỏi then chốt khác liên quan đến kho uranium gần cấp độ chế tạo bom của Iran. Tehran có thực sự chấp nhận bàn giao khoảng 970 pound (khoảng 440 kg) uranium làm giàu cấp cao, hay chỉ pha loãng số vật liệu này xuống mức ít nguy hiểm hơn? Và điều gì sẽ xảy ra với khoảng 11 tấn uranium được làm giàu ở các cấp độ khác nhau mà Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết hiện vẫn nằm trong tay Iran? Ông Trump nhiều lần tuyên bố Iran phải từ bỏ toàn bộ vật liệu hạt nhân nếu muốn đạt được thỏa thuận.

Ngoài ra, vẫn chưa rõ Iran có được phép tiếp tục làm giàu uranium trong tương lai hay không. Liệu Tehran chỉ tạm ngừng chương trình trong một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn 20 năm như phương án mà ông Trump từng đề cập trên chuyên cơ Không lực Một, hay phải chấm dứt hoàn toàn hoạt động này?

Cuối cùng là câu hỏi về kho tên lửa đạn đạo của Iran - vấn đề mang ý nghĩa sống còn đối với Israel. Trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng, chính quyền Tổng thống Trump từng tuyên bố Iran phải từ bỏ hoặc hạn chế chương trình tên lửa. Nhưng trong những tuần gần đây, chủ đề này gần như biến mất khỏi các phát biểu công khai của Nhà Trắng.

Trung Đông trước bước ngoặt mới khi Mỹ - Iran tiến sát thỏa thuận

VOV.VN - Sau gần 3 tháng giao tranh và căng thẳng leo thang quanh eo biển Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố một thỏa thuận hòa bình với Iran “về cơ bản đã được đàm phán xong”. Tuy nhiên, Iran vẫn giữ thái độ thận trọng và khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz không thể bị đem ra mặc cả.