Khi kênh đào Suez đóng cửa vào năm 1967 do xung đột bùng nổ giữa Ai Cập và Israel, 15 con tàu đã bị mắc kẹt giữa tuyến hàng hải huyết mạch này. Chúng thả neo và chờ đợi chiến sự kết thúc. Cuộc chiến thực tế diễn ra rất ngắn, đúng như cái tên “Chiến tranh 6 ngày”. Thế nhưng, kênh đào Suez lại tiếp tục bị phong tỏa suốt 8 năm sau đó. Đến năm 1975, khi những con tàu cuối cùng được phép rời đi, chỉ còn hai chiếc đủ khả năng tiếp tục ra khơi. Những con tàu còn lại đã bị nước biển ăn mòn và hoen gỉ đến mức người ta gọi chúng là “Hạm đội Vàng”.

Lịch sử có lặp lại?

Điều gì sẽ xảy ra nếu một kịch bản tương tự xuất hiện tại eo biển Hormuz? Đây là một viễn cảnh từng ít được tính đến và vốn được đánh giá là có xác suất xảy ra không cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã kéo dài gần 90 ngày, đẩy tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng nhất thế giới tới bờ vực tê liệt, ngay cả những kịch bản được cho là thiếu thực tế nhất cũng cần được xem xét nghiêm túc.

Dù vậy, câu chuyện có thể sẽ không đi xa đến mức ấy. Washington và Tehran hiện vẫn đang đàm phán thông qua các kênh trung gian của Pakistan nhằm tìm kiếm lối thoát cho xung đột và từng bước khôi phục lưu thông qua Hormuz. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu thỏa thuận đầu tiên chỉ dừng ở một bản ghi nhớ ngắn gọn, mang tính tạm thời? Liệu như vậy đã đủ để giải quyết nút thắt chiến lược này hay chưa?

Hiện nay, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang đẩy nhanh kế hoạch xây dựng tuyến đường ống dẫn dầu thứ hai nhằm tránh phụ thuộc vào eo biển Hormuz, với mục tiêu đưa vào vận hành từ năm 2027. Đây là một biện pháp phòng ngừa cho tình huống xấu nhất trong bối cảnh tuyến hàng hải này có thể bị phong toả lâu hơn dự kiến.

Tuy nhiên, giới quan sát vẫn giữ thái độ lạc quan. Các nguồn tin am hiểu thị trường và ngành năng lượng đánh giá eo biển Hormuz có thể hoạt động bình thường trở lại trong vài tuần tới, với mốc thời gian muộn nhất là tháng 7/2026. Giới quan sát chỉ ra rằng hậu quả kinh tế quá lớn chính là áp lực buộc các bên phải sớm thông suốt tuyến đường này.

Trong thập niên 1980, nhà kinh tế học người Mỹ Herbert Stein từng đưa ra nhận xét nổi tiếng: “Nếu một điều gì đó không thể kéo dài mãi mãi, nó sẽ phải kết thúc". Phố Wall ngày nay dường như đang vận hành theo một phiên bản điều chỉnh của “Định luật Stein”: eo biển Hormuz không thể bị phong tỏa vô thời hạn, bởi thiệt hại kinh tế mà nó gây ra sẽ vượt quá sức chịu đựng của mọi phía; và vì thế, cuối cùng nó buộc phải mở lại.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: cho đến nay, thiệt hại vẫn chưa đủ lớn để buộc cả Washington lẫn Tehran phải nhượng bộ.

Đối với Tổng thống Donald Trump, cuộc chiến hiện tại chưa tạo ra áp lực kinh tế đủ nghiêm trọng lên điều mà ông quan tâm nhất là thị trường tài chính. Chỉ số S&P 500 vẫn dao động gần mức cao lịch sử và đã tăng gần 10% kể từ khi xung đột bắt đầu. Giá xăng có tăng nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với đỉnh năm 2022. Trong khi đó, kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh, với nhiều dự báo cho thấy GDP quý II có thể vượt mức 4%.

Về phía Iran, nền kinh tế nước này cũng chưa suy thoái đến mức buộc giới lãnh đạo phải từ bỏ những “lằn ranh đỏ” trong đàm phán. Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, lạm phát lương thực leo thang và đồng nội tệ mất giá nghiêm trọng. Các lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ khiến Tehran gặp khó khăn trong xuất khẩu dầu và buộc phải cắt giảm sản lượng. Tuy vậy, Iran từ lâu đã cho thấy khả năng chịu đựng sức ép kinh tế rất lớn, đặc biệt trong cuộc xung đột hiện tại với Mỹ và Israel.

Hy vọng trước mắt

Trong bối cảnh cả hai phía đều chưa chịu áp lực đủ lớn để phải nhượng bộ, giải pháp khả dĩ nhất hiện nay là hướng tới một thỏa thuận tạm thời, bất chấp những điểm chưa hoàn hảo. Nếu nỗ lực này thất bại, cục diện có thể sẽ tiếp tục bế tắc cho đến khi những tổn thất về mặt kinh tế chạm ngưỡng vượt quá khả năng chịu đựng của các bên.

Hôm 22/5, một nhà ngoại giao cấp cao của UAE đánh giá khả năng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn chỉ ở mức “50-50”. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng thừa nhận mới chỉ có “một chút tiến triển” trong đàm phán.

“Tôi không muốn phóng đại, nhưng đã có một vài chuyển động tích cực, và đó là tín hiệu tốt", ông nói.

Trong khi đó, các nhà trung gian Pakistan vẫn liên tục di chuyển giữa Islamabad và Tehran nhằm duy trì đối thoại.

Nếu các nhà đàm phán Mỹ cần thêm động lực để đẩy nhanh tiến trình, họ có thể nhìn lại tiền lệ của kênh đào Suez giai đoạn 1967-1975. Dĩ nhiên, câu chuyện ở eo biển Hormuz không hoàn toàn giống với Suez. Một kênh đào có thể bị thay thế bằng các tuyến hàng hải khác, còn Hormuz là điểm nghẽn gần như không thể bỏ qua đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Nhưng Suez là minh chứng rõ ràng cho thấy một cuộc phong tỏa chiến lược hoàn toàn có thể kéo dài lâu hơn mọi dự đoán ban đầu.

Cho tới nay, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn xoay xở được với việc khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày qua Hormuz bị gián đoạn. Trước xung đột, nguồn cung dầu vốn đang dư thừa. Saudi Arabia và UAE đã tận dụng các tuyến đường ống thay thế để duy trì xuất khẩu. Các nước giàu sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược, còn Mỹ cũng phải tung một phần nguồn dự trữ ra thị trường quốc tế. Trong khi đó, Trung Quốc bất ngờ giảm mạnh nhập khẩu dầu, các nền kinh tế kém phát triển hơn buộc phải cắt giảm nhu cầu tiêu thụ do giá năng lượng leo thang.

Điều gì sẽ xảy ra nếu eo biển Hormuz vẫn tắc nghẽn?

Tuy nhiên, nếu lệnh phong tỏa eo biển Hormuz tiếp tục kéo dài trong nhiều tháng, cục diện toàn cầu sẽ phải đối mặt với những kịch bản khủng hoảng nghiêm trọng hơn. Khi đó, các chính phủ có thể buộc phải áp đặt biện pháp hạn chế tiêu thụ năng lượng khẩn cấp, hoặc giá dầu sẽ tăng vọt tới ngưỡng tự triệt tiêu nhu cầu — một dấu hiệu cảnh báo trực tiếp về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.

Các kho dự trữ chiến lược sẽ cạn dần. Và nếu eo biển không được mở lại, giá dầu chắc chắn sẽ phải tăng cao hơn nhiều so với hiện nay. Những dự báo 200 USD/thùng hồi đầu chiến tranh từng bị xem là cường điệu. Nhưng nếu Hormuz vẫn bị hạn chế cho đến cuối năm 2026, hoặc thậm chí sang 2027, trong khi Iran vẫn duy trì mức độ kiểm soát đáng kể đối với tuyến đường này, thì thật khó hình dung giá dầu có thể tiếp tục ổn định ở mức hiện tại.

Một kịch bản khác cũng được tính đến là xung đột có thể bùng phát trở lại. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, các bên dường như đều muốn tránh lựa chọn này. Trong khi Tehran tự tin vào khả năng chống chịu áp lực lâu dài hơn Washington, Nhà Trắng lại đang phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các đồng minh nhằm ngăn chặn một cuộc chiến kéo dài.

Chính trạng thái giằng co hiện nay đang khiến nguy cơ kéo dài lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz trở nên đáng ngại hơn bao giờ hết.

Liệu thế giới có thể sống thiếu khoảng 10%-15% nguồn cung dầu toàn cầu vì bế tắc ở Hormuz? Câu trả lời là có, nhưng với cái giá rất đắt. Một sự sụt giảm tiêu thụ năng lượng ở quy mô như vậy rất có thể sẽ đẩy kinh tế toàn cầu vào suy thoái, tương tự các cú sốc dầu mỏ năm 1973 và 1979.

Theo thời gian, các tuyến đường ống mới sẽ được xây dựng và sản lượng ngoài Trung Đông sẽ tăng lên. Đến năm 2027, UAE có thể tăng gấp đôi công suất xuất khẩu mà không cần đi qua Hormuz. Saudi Arabia có lẽ sẽ mất nhiều thời gian hơn để đạt điều tương tự, còn Kuwait và Iraq sẽ còn cần lâu hơn nữa. Riêng Qatar gần như không có lựa chọn khả thi nào để xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng nếu không đi qua Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump: Cơ hội đạt thỏa thuận với Iran là 50/50

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/5 cho biết, khả năng đạt được một thỏa thuận “tốt” với Iran hiện gần như ở thế “50/50”, đồng thời để ngỏ khả năng “đánh bại hoàn toàn” nước này nếu đàm phán thất bại.