Ukraine biến dữ liệu chiến trường thành vũ khí chiến lược trong kỷ nguyên AI

"Mỏ vàng" dữ liệu trên chiến trường Ukraine

Khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào tháng 2/2022, ít ai dự đoán rằng xe tăng - biểu tượng của sức mạnh của quân đội - sẽ phải hoạt động thận trọng đến vậy. Sự xuất hiện dày đặc của các loại UAV giá rẻ trên không, trên bộ và trên biển đã làm thay đổi cục diện tác chiến, mang lại lợi thế phòng thủ đáng kể cho Ukraine, đồng thời buộc Nga phải nhanh chóng điều chỉnh chiến thuật trên chiến trường.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh hiện nay không còn dừng lại ở các nền tảng vũ khí mà giá trị lớn nhất lại nằm ở kho dữ liệu khổng lồ mà các UAV tạo ra cùng khả năng khai thác chúng bằng AI.

Mỗi ngày, hàng nghìn UAV của Ukraine ghi lại hàng chục terabyte hình ảnh và video từ chiến trường. Theo Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine Robert Brovdi, quân đội nước này đã tiếp nhận khoảng 12-15 terabyte dữ liệu video thô mỗi ngày. Kho dữ liệu này đang trở thành một trong những nguồn dữ liệu chiến đấu thực tế lớn nhất thế giới.

Bà Deborah Fairlamb, đồng sáng lập Green Flag Ventures, cho biết Ukraine đã xây dựng cơ sở dữ liệu video chiến trường từ năm 2014 và phát triển mạnh mẽ sau năm 2022. Trên nền tảng dữ liệu đó, các thuật toán AI được huấn luyện để nhận diện mục tiêu, phân tích tình huống và rút kinh nghiệm từ cả những nhiệm vụ thành công lẫn thất bại. Theo bà, lợi thế này hiện gần như chưa có quốc gia nào sở hữu ở quy mô tương đương.

Dữ liệu trở thành "đạn dược" trên chiến trường Ukraine

Dữ liệu trên chiến trường ngày càng giúp AI nâng cao khả năng tác chiến. Những cuộc tấn công thành công giúp hệ thống học cách xác định mục tiêu hiệu quả hơn, trong khi các nhiệm vụ thất bại lại cung cấp thông tin về cách tác chiến điện tử, ngụy trang, điều kiện thời tiết hoặc cách mà hệ thống phòng không của Nga vô hiệu hóa UAV. Những dữ liệu này được sử dụng để cải tiến thuật toán với tốc độ nhanh hơn nhiều so với phương pháp phát triển truyền thống.

Một ví dụ điển hình là hệ thống UAV Hornet do công ty Perennial Autonomy phát triển, có khả năng sử dụng AI để nhận diện mục tiêu và hỗ trợ tấn công các tuyến hậu cần của đối phương với độ chính xác cao hơn.

Bên cạnh đó, Ukraine cũng đang ứng dụng AI để xây dựng "lá chắn công nghệ" chống UAV cảm tử Shahed. Các UAV đánh chặn sử dụng thị giác máy tính và khả năng dẫn đường tự động có thể tiêu diệt mục tiêu với chi phí thấp hơn đáng kể so với việc sử dụng tên lửa phòng không truyền thống.

Điểm đáng chú ý là nhiều giải pháp AI không đòi hỏi phần cứng đắt tiền. Chỉ với vài trăm USD, phần mềm AI có thể được tích hợp vào các camera ảnh nhiệt nhằm bổ sung khả năng nhận diện và theo dõi mục tiêu.

Không chỉ trên không, AI còn được Ukraine đưa vào các phương tiện không người lái dưới nước như Sea Trident và Marichka. Trong môi trường tác chiến trên Biển Đen, AI hỗ trợ các phương tiện này tiếp tục thực hiện nhiệm vụ ngay cả khi mất liên lạc với trung tâm điều khiển. Hiện hơn 200 doanh nghiệp Ukraine đang phát triển các công nghệ UAV tích hợp AI, trong khi trên 70 hệ thống AI và thị giác máy tính đã được đưa vào sử dụng thực tế.

Không chỉ Ukraine mà Nga cũng đang thúc đẩy quá trình tự động hóa chiến trường. Theo các chuyên gia Ukraine, Nga đã triển khai các UAV Geran tích hợp AI có khả năng sử dụng thị giác máy tính để tự động nhận diện mục tiêu và dẫn đường ở giai đoạn cuối.

Nền tảng đổi mới quốc phòng Brave1 của Ukraine cho biết Nga còn phát triển nhiều hệ thống tấn công tự động hơn, trong đó có đạn tuần kích V2U sử dụng mô-đun AI NVIDIA Jetson Orin để xác định và tấn công mục tiêu mà không cần con người điều khiển. Các chuyên gia Ukraine cảnh báo điều này có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra những cuộc tấn công "mù" làm gia tăng thương vong trên chiến trường.

Theo giới chức Ukraine, việc thu thập dữ liệu mới chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu dài hạn của Ukraine là kết nối toàn bộ cảm biến, UAV và hệ thống chỉ huy thành một mạng lưới thống nhất, nơi mọi thành phần có thể chia sẻ thông tin theo thời gian thực. Và mô hình này hiện cũng đang được nhiều nước phương Tây theo đuổi.

NATO hiện đang phát triển hệ thống AI có khả năng tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn nhằm theo dõi hoạt động quân sự của Nga dọc sườn phía Đông của liên minh theo thời gian thực.

Tại Ukraine, nền tảng Delta kết hợp với các UAV trinh sát và tấn công đã giúp rút ngắn đáng kể "chuỗi tấn công mục tiêu", cho phép phát hiện, xác định và tấn công mục tiêu nhanh hơn nhiều so với trước đây.

Theo ông Dmytro Zhmailo, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, nước này là quốc gia đầu tiên huấn luyện các mô hình AI dành cho hệ thống không người lái dựa trên dữ liệu chiến đấu thực tế thay vì mô phỏng.

Trong hệ thống Delta, AI được sử dụng để tự động phát hiện mục tiêu trên mặt đất và trên không, đồng thời hỗ trợ phân tích lượng dữ liệu khổng lồ mà con người khó có thể xử lý. Thay vì thay thế chỉ huy quân sự, AI đóng vai trò hỗ trợ ra quyết định, từ giám sát khu vực rộng lớn, phát hiện biến động, xây dựng mô hình 3D cho đến nhận diện các quy luật hoạt động của đối phương.

Vũ khí chiến lược trong kỷ nguyên AI

Ukraine hiện còn phát triển nền tảng Brave1 Dataroom, nơi các doanh nghiệp công nghệ có thể huấn luyện và kiểm thử thuật toán AI trên dữ liệu chiến trường thực tế, bao gồm nhiều điều kiện thời tiết, thời điểm trong ngày và loại cảm biến khác nhau.

Theo Bộ trưởng Chuyển đổi số Mykhailo Fedorov, đây là mô hình hợp tác mới, trong đó các đối tác quốc tế cải tiến công nghệ bằng dữ liệu chiến đấu của Ukraine, còn Kiev nhanh chóng đưa các thành tựu mới ra tiền tuyến.

Dữ liệu chiến trường cũng được sử dụng để đánh giá hiệu quả tác chiến. Những cuộc tấn công được xác nhận qua hình ảnh UAV sẽ được quy đổi thành điểm thưởng điện tử (e-Points), giúp các đơn vị nhận thêm UAV và trang thiết bị theo thành tích thực tế.

Theo các chỉ huy Ukraine, cách làm này giúp xây dựng hệ thống thống kê khách quan tương tự như doanh nghiệp theo dõi khách hàng và doanh số, qua đó nâng cao tính chuyên nghiệp và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Sau hơn bốn năm xung đột, Ukraine đã xây dựng một trong những kho dữ liệu chiến đấu phong phú nhất thế giới và biến nguồn dữ liệu này thành lợi thế quân sự.

Nhiều tập đoàn công nghệ lớn đang tăng cường hợp tác với Kiev. Palantir mở rộng các dự án hỗ trợ quân đội Ukraine, trong khi startup AI của Pháp Mistral AI cũng cử kỹ sư tham gia hệ sinh thái đổi mới quốc phòng của nước này.

Kinh nghiệm của Ukraine cũng đang tác động đến học thuyết quân sự của các đồng minh phương Tây. Pháp thử nghiệm hệ thống chỉ huy chiến trường Arcadia tích hợp AI như một giải pháp thay thế cho nền tảng Maven của Palantir.

Theo các chuyên gia, chiến tranh hiện đại đang bước vào giai đoạn mà phần mềm và dữ liệu sẽ quyết định ưu thế nhiều không kém các loại vũ khí truyền thống. Cựu đặc nhiệm Mỹ Bryan Pickens nhận định đây là "một cuộc chạy đua vũ trang mới", không phải về hạt nhân mà là về công nghệ.

Trong khi đó, cựu Giám đốc điều hành Google Eric Schmidt cho rằng giai đoạn tiếp theo của chiến tranh sẽ được quyết định bởi phần mềm. Theo ông, AI đang trở thành công cụ duy nhất đủ khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ từ UAV, vệ tinh, tác chiến điện tử, hậu cần, kinh tế và thông tin để chuyển hóa thành các quyết định quân sự.

Ở góc độ chiến lược, cuộc cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa Nga và Ukraine mà còn phản ánh xu thế cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc. Trong kỷ nguyên AI, yếu tố quyết định sức mạnh quân sự không còn chỉ là hỏa lực, mà là khả năng biến dữ liệu thành quyết định nhanh hơn đối phương. 

Ukraine ra mắt xe máy điện hai động cơ độc đáo để phục vụ tác chiến

VOV.VN - Bộ Quốc phòng Ukraine vừa chính thức phê duyệt đưa vào trang bị mẫu xe máy điện dẫn động hai bánh MUL.E do doanh nghiệp trong nước phát triển. Phương tiện được thiết kế để đáp ứng yêu cầu của chiến trường hiện đại, với khả năng cơ động cao, vận hành gần như không gây tiếng ồn và hỗ trợ nhiều nhiệm vụ quân sự.