Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran, Nga được cho là đang vận chuyển ngũ cốc và tất cả các mặt hàng thiết yếu mà Iran cần qua Biển Caspi - hiện đóng vai trò là tuyến đường thủy thay thế vịnh Ba Tư và Hormuz cho Iran, do đó giúp quốc gia Tây Á này tránh được lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ, theo Eurasian Times.

Các nguồn tin cho hay, nhiều tàu biển thoạt động giữa các cảng của Nga như Astrakhan và Makhachkala và các cảng của Iran như Bandar Anzali trên Biển Caspi. Các tàu buôn của hai nước được cho là đang tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) trên Biển Caspi, cho phép chúng vận chuyển hàng hóa mà không bị Mỹ giám sát bằng vệ tinh.

Một bài báo gần đây trên tờ New York Times viết rằng, các quan chức Iran cho biết, những nỗ lực mở các tuyến đường thương mại thay thế đang tiến triển nhanh chóng, với 4 cảng của Iran (Amirabad, Bandar Anzali, Nowshahr và cảng Caspi) nằm dọc theo biển Caspi đang hoạt động suốt ngày đêm để nhập khẩu lúa mì, ngô, thức ăn chăn nuôi, dầu hướng dương và các mặt hàng khác.

Tương tự, các quan chức thương mại Nga được trích dẫn cho biết, vận chuyển hàng hóa qua Biển Caspi đã gia tăng nhanh chóng trong trong những tháng gần đây. Hai triệu tấn lúa mì của Nga trước đây được vận chuyển hàng năm đến Iran qua Biển Đen thì nay đang được vận chuyển qua ngả Caspi.

Từ tháng 7/2025 đến tháng 2/2026, Iran đã nhập khẩu gần 6 triệu tấn ngũ cốc từ Nga, gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Bốn cảng Caspi của Iran hiện đang hoạt động 24/7 để xử lý lượng lớn lúa mì, ngô, thức ăn chăn nuôi và dầu hướng dương được chuyển hướng từ các tuyến đường phía Nam bị phong tỏa. Nga được cho là đang vận hành 3 cảng xuất khẩu ngũ cốc trên Biển Caspi: 2 cảng ở Astrakhan và 1 cảng ở Makhachkala, với tổng công suất ít nhất 3 triệu tấn. Một bến hàng hóa mới với công suất 1,5 triệu tấn ở Makhachkala dự kiến ​​sẽ hoàn thành vào năm 2028.

Nói cách khác, Biển Caspi - hồ lớn nhất thế giới, đã được chứng minh là một tuyến đường an toàn cho hoạt động thương mại giữa Nga và Iran. Quá trình này đang giúp Iran khôi phục năng lực của mình, đồng thời giúp Tehran duy trì vị thế bất chấp ưu thế áp đảo của Mỹ.

Mỹ bó tay trước tuyến đường Caspi?

Khác với vịnh Ba Tư, Mỹ không thể chặn bắt tàu thuyền trên Biển Caspi vì chỉ có 5 quốc gia ven biển này mới có quyền tiếp cận khu vực này. Điều này là do, theo Công ước năm 2018 về Quy chế Pháp lý của Biển Caspi, chỉ có 5 quốc gia ven biển - Nga, Iran, Azerbaijan, Kazakhstan và Turkmenistan - có quyền tài phán độc quyền đối với khu vực này.

Quân đội của bên thứ ba bị nghiêm cấm. Chỉ có 5 quốc gia ven biển Caspi mới được phép duy trì lực lượng quân sự ở đó. Hải quân Mỹ, hoặc bất kỳ thành viên NATO nào, đều không có quyền pháp lý hay khả năng thực tế để vào, tuần tra hoặc chặn bắt tàu thuyền ở đây.

Chứa trữ lượng dầu khí khổng lồ, Biển Caspi gần đây đã mang nhiều tầm quan trọng chiến lược. Đầu tiên là vị trí địa lý của nó. Nằm ở giao lộ của châu Âu, Trung Đông và Trung Á, nó đóng vai trò là vùng đệm và hành lang vận chuyển giữa các vùng ảnh hưởng cạnh tranh.

Có những huyết mạch vận tải đa phương thức (đường sắt, đường bộ, đường biển) như Tuyến đường vận tải quốc tế xuyên Biển Caspi (kết nối Trung Quốc thông qua các quốc gia Trung Á, Biển Caspi, Nam Caucasus và Thổ Nhĩ Kỳ với Liên minh châu Âu) và các tuyến giao thông Bắc-Nam liên quan đến Nga, Iran và Ấn Độ. Những tuyến đường này giúp tránh các điểm nghẽn giao thông hải dương truyền thống và đóng vai trò thiết yếu đối với hội nhập khu vực.

Các hệ thống đường ống quan trọng liên kết với khu vực biển Caspi giúp vận chuyển năng lượng đến châu Âu và thị trường toàn cầu, đồng thời tránh được Nga hoặc Iran trong một số trường hợp. Điều này khiến khu vực trở thành trung tâm trong an ninh năng lượng châu Âu, đa dạng hóa nguồn cung dầu toàn cầu và ảnh hưởng địa chính trị đối với các hành lang năng lượng.

Điều này cũng đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Moscow và Tehran đã ký một hiệp ước đối tác chiến lược vào năm 2025 và cam kết tăng cường hợp tác quân sự, bao gồm các cuộc tập trận hải quân thường xuyên trên Biển Caspi.

Bài học lịch sử và ý đồ của Mỹ - Israel dùng đặc nhiệm để đoạt urani của Iran

VOV.VN - Hiện nay hòa đàm Mỹ - Iran vẫn đang gặp trở ngại và thỏa thuận ngừng bắn vẫn có nguy cơ bị đổ vỡ. Trong bối cảnh ấy, cả Mỹ và Israel đều nghiêm túc cân nhắc khả năng tiến hành một chiến dịch trên bộ đầy rủi ro để thu giữ kho urani đã làm giàu cao (HEU) của Iran hoặc chí ít bảo đảm an toàn cho kho này.

Gia tăng tập trận hải quân Nga - Iran ở Caspi

Năm 2020, Iran và Nga bắt đầu cuộc tập trận hải quân chiến lược chung đầu tiên tại Biển Caspi. Kể từ đó, Hạm đội Caspi của Nga thường xuyên đón tiếp các tàu hải quân Iran và hải quân Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC). Các cuộc ghé cảng của nhau và các cuộc tập trận mang tên “PASSEX”, tập trung vào phòng không và phóng tên lửa chống hạm, đã trở nên thường xuyên hơn.

Rõ ràng, các cuộc tập trận này cho phép Iran thử nghiệm các hệ thống radar phòng không và tác chiến điện tử, vốn khó triển khai ở vịnh Ba Tư do sự giám sát của Mỹ.

Cần lưu ý rằng vào tháng 3, Israel đã nhắm mục tiêu vào Bộ chỉ huy Quân khu hải quân Artesh số 4 tại Bandar Anzali, phá hủy một số khí tài hải quân, bao gồm các tàu tên lửa và tàu hộ vệ Hamzeh. Điều này được cho là đã phá hủy khoảng một nửa số tàu chiến và tàu tuần tra của Iran ở Biển Caspi, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, đặc biệt là liên quan đến các linh kiện công nghiệp quan trọng. Israel gọi đây là một trong những cuộc tấn công “quan trọng nhất” được thực hiện trong các chiến dịch quân sự, vì nó “phá vỡ suy nghĩ rằng Biển Caspi là một hành lang an toàn và khép kín để Tehran né tránh các lệnh phong tỏa ở vịnh Ba Tư”.

Mơ hồ chiến lược - học thuyết răn đe mới của vùng Vịnh trong cuộc chiến Iran

VOV.VN - Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran, vùng Vịnh đang bước vào một môi trường chiến lược mới, trong đó chính sự mơ hồ đang trở thành một công cụ gây ảnh hưởng.

Sau các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Bộ chỉ huy hải quân Caspi của Iran, đã có thêm nhiều các cuộc tập trận chung giữa Nga và Iran.

Do đó, có thể nói rằng đối với Nga và Iran, Biển Caspi không còn là một vùng nước bị bỏ quên nữa; giờ đây nó là một huyết mạch chính. Nó cho phép hai nước này vận chuyển linh kiện công nghiệp, ngũ cốc và năng lượng, và né tránh các lệnh trừng phạt, đồng thời tránh các điểm nghẽn tranh chấp như eo biển Hormuz.

Trong quá trình đó, Biển Caspi đã nổi lên như một thách thức đáng kể đối với Mỹ.

Luke Coffey, một nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, đã nhận định rằng, đối với Mỹ, Biển Caspi là một điểm mù, một “hố đen địa chính trị”.

Xem thêm:

>> Chiến lược giúp Iran đối phó hiệu quả với Mỹ

>> Iran nắm rõ cách vô hiệu hóa chiến thuật của Mỹ, Tổng thống Trump đổi giọng

>> 60 ngày xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran - hậu quả và thách thức nặng nề