Gần 3 tháng kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, chính quyền Iran được cho là đã làm đảo lộn kỳ vọng của Mỹ và Israel về một chiến thắng nhanh chóng.

Kể từ giữa tháng 3/2026, Iran đã duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quốc tế trọng yếu đối với thương mại dầu khí thế giới.

“Iran chắc chắn nắm được lợi thế ở đây. Mỹ hiện đang khá lúng túng”, Nicole Grajewski, giảng viên tại Trung tâm Nghiên cứu quốc tế thuộc Sciences Po ở Pháp và có nghiên cứu chính sách đối ngoại của Iran, cho biết.

Điều này thoạt nhìn có thể gây bất ngờ, bởi Mỹ sở hữu quân đội mạnh nhất thế giới trong khi Iran chỉ là một cường quốc khu vực.

Theo ông Daniel Sobelman, giáo sư tại Đại học Hebrew ở Jerusalem chuyên nghiên cứu về các chiến lược răn đe của Iran, để giành lợi thế trước đối thủ mạnh hơn nhiều, Tehran đã sử dụng một phương pháp mà các học giả lý thuyết trò chơi gọi là “cưỡng ép tam giác”. Chiến lược này vận hành theo cách tấn công một bên thứ ba dễ bị tổn thương hơn nhưng bên này lại có một số đòn bẩy đối với đối thủ, từ đó tạo ra lợi thế trước một đối thủ không thể bị đánh bại trực tiếp.

Trong trường hợp này, các bên thứ ba chủ yếu là các quốc gia vùng Vịnh, những nước vừa dễ tổn thương về quân sự, vừa giữ vai trò quan trọng đối với lợi ích kinh tế của Mỹ. Ngay từ đầu xung đột, Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia này, đồng thời duy trì khả năng đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz. Chiến lược này đến nay đã góp phần ngăn Mỹ và Israel giành được một chiến thắng mang tính quyết định. Đây được xem là bước đi có thể tạo ra những hệ quả lâu dài, không chỉ đối với kết quả của cuộc xung đột hiện nay và vai trò của Iran tại Trung Đông, mà còn đối với giới hạn quyền lực của Mỹ tại các khu vực khác trên thế giới.

Chiến lược “cưỡng ép tam giác”

Iran bắt đầu gia tăng sức ép đối với các quốc gia vùng Vịnh ngay sau khi chiến sự bùng phát vào ngày 28/2/2026, thông qua việc tấn công các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz và phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này, nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu khí toàn cầu.

Tuy nhiên, bước ngoặt khiến chiến lược “cưỡng ép tam giác” của Iran thực sự phát huy hiệu quả chỉ xuất hiện khoảng 2 tuần rưỡi sau đó.

Ngày 18/3, Israel ném bom mỏ khí đốt tự nhiên Nam Pars của Iran và Iran trả đũa bằng cách oanh tạc Ras Laffan, một cơ sở khí đốt tự nhiên hóa lỏng lớn ở Qatar, đồng thời thực hiện các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) vào các nhà máy lọc dầu ở Saudi Arabia và Kuwait.

Ông Sobelman cho biết, sự trả đũa đó “đã tạo ra một phương trình”. “Nếu Israel hoặc Mỹ nhắm vào các cơ sở năng lượng của Iran, Iran sẽ nhắm vào các cơ sở năng lượng của vùng Vịnh”. Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội rằng cuộc tấn công của Israel không được phối hợp với Mỹ, và Israel sẽ không tấn công Nam Pars nữa nếu Iran ngừng các cuộc tấn công vào Qatar. Điều này đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc chiến. Dường như đã có một giới hạn leo thang mặc dù hai bên vẫn tấn công qua lại.

Ông Sobelman phân tích: “Mỹ và Israel gần như không bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công quân sự trực tiếp, nhưng các quốc gia vùng Vịnh như Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) lại dễ bị tổn thương hơn nhiều. Iran đã tận dụng điểm yếu của các nước láng giềng để gây sức ép lên những quốc gia bảo trợ mạnh hơn của họ”.

Các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng đã đẩy giá dầu tăng vọt lên mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát, cho thấy rõ rằng việc leo thang hơn nữa sẽ dẫn đến những tổn thất kinh tế cho Mỹ.

Điều đó chưa đủ để chấm dứt xung đột, nhưng nó đã tạo ra “sự răn đe trong chiến tranh”, mang lại cho Iran đòn bẩy đáng kể, bà Grajewski nói.

Chỉ vài ngày sau, ông Trump tuyên bố rằng Mỹ và Iran đang đàm phán. Đến ngày 8/4, hai bên đã đồng ý ngừng bắn, mặc dù eo biển Hormuz thực tế vẫn bị đóng cửa.

Ông Trump hoãn lệnh tấn công Iran khi chỉ còn 1 giờ nữa là ra quyết định

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông chỉ còn “một giờ nữa” là quyết định có tấn công Iran hay không vào hôm 19/5 trước khi ông được thuyết phục hoãn cuộc tấn công vài ngày.

Tác dụng lâu dài của đòn bẩy

Việc Iran sử dụng chiến lược nói trên đã chuyển phần lớn trọng tâm của cuộc chiến sang câu hỏi quan trọng với Mỹ là làm thế nào để mở lại eo biển Hormuz và làm thế nào để hạn chế ảnh hưởng của Iran đối với tuyến hàng hải này trong tương lai. Tính đến nay, những nỗ lực gây áp lực lên Iran để mở lại eo biển Hormuz về cơ bản chưa đem lại kết quả mà Washington kỳ vọng.

Tháng 4 vừa qua, Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa riêng đối với eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố sẽ duy trì biện pháp này cho đến khi đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài với Iran. Động thái đó đã tạo sức ép đáng kể lên Tehran, trong bối cảnh nước này phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ và đối mặt nguy cơ quá tải năng lực lưu trữ dầu. Tuy nhiên, eo biển Hormuz gần như vẫn bị đóng cửa.

Ngày 3/5, ông Trump công bố “Dự án Tự do”, chiến dịch nhằm giải cứu các tàu thuyền mắc kẹt tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, ông Trump quyết định tạm dừng chiến dịch, khiến hơn 1.000 tàu vẫn chưa thể rời khu vực.

“Tôi cho rằng điều đó phản ánh khá rõ khả năng răn đe và kiềm chế mà Iran đang tạo ra đối với Mỹ”, ông Sobelman nói.

Iran nắm rõ cách vô hiệu hóa chiến thuật của Mỹ, Tổng thống Trump đổi giọng

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố sẽ khởi động lại hành động quân sự chống lại Iran, nhưng rốt cuộc đã lựa chọn không đẩy Mỹ vào một cuộc chiến không được lòng người dân nữa. Trong khi đó, Tehran đã nắm được cách vô hiệu hóa chiến thuật quân sự của Lầu Năm Góc.

Theo các chuyên gia, khi xung đột kéo dài, khả năng Iran tìm cách duy trì ít nhất một phần quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz ngày càng gia tăng.

“Iran càng có khả năng giữ tàu thuyền mắc kẹt trong thời gian dài, thì càng có cơ sở để nói rằng Tehran phải trở thành một bên có quyền lợi và được hưởng lợi hợp pháp trong quá trình mở lại eo biển”, Nitya Labh, chuyên gia an ninh quốc tế thuộc Viện nghiên cứu Chatham House có trụ sở tại London (Anh), nhận định.

Điều này có nghĩa là dù chịu nhiều tổn thất nặng nề do chiến tranh, Iran vẫn có khả năng phục hồi trở lại với một lợi thế chiến lược mới có giá trị lớn. Việc duy trì quyền kiểm soát, dù chỉ một phần, đối với eo biển Hormuz không chỉ giúp Tehran tạo ra nguồn thu đáng kể mà còn củng cố vị thế và ảnh hưởng địa chính trị của nước này.

Theo bà Grajewski, khả năng đóng cửa eo biển một lần nữa của Iran sẽ đóng vai trò như một “chính sách bảo hiểm” ngăn ngừa những cuộc tấn công trong tương lai.

Kịch bản này cũng cho thấy một điểm yếu rộng hơn và có thể kéo dài hơn trong chính sách đối ngoại của ông Trump: Dù sở hữu sức mạnh vượt trội, Mỹ có thể không hoàn toàn miễn nhiễm trước các biện pháp trả đũa như những gì đội ngũ của ông thường giả định.

Xem thêm:

>> Iran ra điều kiện, yêu cầu Mỹ bồi thường thiệt hại chiến tranh và rút quân

>> Những lần ông Trump dọa đánh Iran rồi quyết định hủy vào phút chót

>> 60 ngày xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran - hậu quả và thách thức nặng nề