Trong những năm gần đây, thị trường âm nhạc Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các MV ca nhạc của các ca sĩ trẻ khai thác chất liệu từ các yếu tố văn hóa dân gian, văn học, lịch sử và thổi vào đó hơi thở đương đại, được công chúng, nhất là giới trẻ thích thú đón nhận, cổ vũ. Điều này cho thấy, khi âm nhạc đương đại không ngừng tìm kiếm những chất liệu mới để làm giàu bản sắc, truyền thống trở thành một “mỏ vàng” giàu tiềm năng. Từ làn điệu dân gian, nhạc cụ cổ truyền đến các yếu tố văn hóa bản địa, nhiều nghệ sĩ đã sáng tạo nên những sản phẩm vừa quen, vừa lạ, chạm tới công chúng trong và ngoài nước.

Theo Nhạc sĩ, nhà phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long, nếu chỉ đơn thuần lấy yếu tố hiện đại ghép với chất liệu truyền thống theo nghĩa “công thức” thì chưa chắc đã tạo ra thành công. Điều làm nên sức hút của những sản phẩm "triệu view" như: “Bắc Bling” của Hòa Minzy, “Để Mỵ nói cho mà nghe” của Hoàng Thùy Linh hay “Mục hạ vô nhân” có sự tham gia của Soobin, Binz và NSND Huỳnh Tú, hay nhiều sản phẩm tương tự nằm ở hai yếu tố cốt lõi: Hiểu đúng và chạm được vào “hồn” của chất liệu truyền thống. Ví dụ như cách xử lý làn điệu Quan họ hay Xẩm không bị biến dạng; Ngôn ngữ thể hiện phù hợp với khán giả hôm nay: từ hòa âm, phối khí đến hình ảnh, nhịp điệu đều mang hơi thở đương đại.

Tuy nhiên, Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, việc khai thác chất liệu truyền thống không đơn giản chỉ là "lấy" và "áp dụng" một cách máy móc bởi mỗi yếu tố văn hóa dân gian đều mang ý nghĩa riêng, nếu không được xử lý tinh tế, chúng có thể bị biến tấu, dẫn đến hiểu lầm đáng tiếc bởi đó là kết tinh của lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần qua nhiều thế hệ.

"Nếu khai thác máy móc (chỉ dừng ở việc lấy giai điệu, ca từ hay hình ảnh bề mặt) thì rất dễ dẫn đến việc hiểu sai, thậm chí làm lệch đi tinh thần của di sản. Ví dụ như khi đưa các yếu tố như Xẩm, Quan họ hay Chèo vào âm nhạc đương đại, nếu không hiểu về không gian văn hóa, cách hát, lối diễn xướng thì sản phẩm có thể “na ná” nhưng lại không còn đúng bản chất. Ngược lại, những nghệ sĩ làm tốt là bởi họ không chỉ “lấy chất liệu”, mà có sự tìm hiểu và lựa chọn cách thể hiện phù hợp với tinh thần truyền thống. Vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là có khai thác hay không, mà là khai thác với mức độ hiểu biết và sự tôn trọng đến đâu. Đó chính là ranh giới giữa sáng tạo và lệch chuẩn". 

Đối với mỗi người Việt Nam, văn hóa truyền thống luôn là sợi dây kết nối hiệu quả. Các nghệ sĩ trẻ đã biết cách làm mới những giá trị truyền thống, biến chúng thành âm nhạc gần gũi, dễ tiếp cận hơn với khán giả. Tuy nhiên, một trong những bài toán lớn nhất là làm sao để cân bằng giữa tính truyền thống và sự đổi mới, hấp dẫn. Bởi điều cốt lõi nằm ở chỗ: giữ được tinh thần của truyền thống, nhưng linh hoạt trong cách thể hiện. Nghĩa là những yếu tố như làn điệu, thang âm, cách xử lý giai điệu, tức “phần hồn”, cần được tôn trọng; còn "phần xác” như hòa âm, phối khí, hình thức trình diễn thì có thể thay đổi.

"Thực tế, những nghệ sĩ làm được điều này là vì họ không chỉ làm mới cho “lạ”, mà có sự chọn lọc - biết cái gì nên giữ, cái gì có thể biến đổi. Ngoài ra, cần xác định rõ đối tượng khán giả của mình. Nếu muốn đưa truyền thống đến gần công chúng rộng rãi, thì phải chấp nhận những điều chỉnh nhất định; nhưng nếu điều chỉnh quá mức khiến mất đi bản sắc thì lại phản tác dụng. Do đó, cân bằng ở đây thực chất là một quá trình thử nghiệm liên tục, trong đó hiểu biết văn hóa và bản lĩnh sáng tạo sẽ quyết định tác phẩm đứng về phía nào: chiều sâu hay hiệu ứng nhất thời", Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long khẳng định.

Trong hành trình làm mới chất liệu truyền thống, các nhà nghiên cứu và nghệ nhân giữ vai trò như “người giữ giá trị gốc”. Họ cung cấp tri thức nền tảng về lịch sử, ngữ cảnh văn hóa, kỹ thuật biểu diễn, giúp nghệ sĩ hiểu đúng và đi sâu vào bản chất của di sản, thay vì chỉ khai thác bề nổi. Sự tham gia của các nhà nghiên cứu và nghệ nhân cũng góp phần tạo nên “bộ lọc” cần thiết, định hướng ranh giới giữa đổi mới và lệch chuẩn. Khi hai phía kết nối tốt thì truyền thống không chỉ được bảo tồn, mà quá trình sáng tạo càng đảm bảo tính chuẩn mực, góp phần đưa truyền thống bước vào đời sống đương đại một cách bền vững.

Việc kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại không chỉ giúp âm nhạc Việt Nam có bản sắc riêng mà còn đưa giá trị văn hóa dân gian đến gần hơn với thế hệ trẻ. Để làm được điều đó, nghệ sĩ cần không ngừng sáng tạo, nhưng vẫn phải giữ được sự tôn trọng với di sản mà cha ông để lại. Chỉ khi làm đúng cách, âm nhạc dân gian mới thực sự lan tỏa, trở thành nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, đồng thời khẳng định vị thế của âm nhạc Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Lần hiếm hoi Rap kết hợp hát Then trong MV kỷ niệm 85 năm Bác Hồ về nước

VOV.VN - Ra mắt đúng dịp kỷ niệm 85 năm ngày Bác Hồ trở về nước (1941 – 2026), MV “Cùng em tìm về giọt nước đầu nguồn” của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung gây chú ý với sự kết hợp hiếm hoi giữa Rap và hát Then, góp phần đưa lịch sử và văn hóa vùng cao đến gần hơn với thế hệ trẻ.