Bí ẩn quần thể mộ cổ kỳ lạ trên núi A Man
VOV.VN - Nằm ẩn mình trên sườn núi A Man kề bên ngã ba Sông Cái, xã Tuy An Đông, quần thể mộ cổ hàng trăm năm với những hình thù độc đáo đang ẩn chứa kho tàng lịch sử vô giá của vùng đất phía Đông tỉnh Đắk Lắk.
Núi A Man nằm ngay ngã ba nơi con sông Cái bắt nguồn từ dãy La Hiêng đến Tuy An Đông và phân thành 2 nhánh: nhánh chính chảy theo hướng Đông Bắc đổ ra vịnh Xuân Đài ở cửa biển Tiên Châu; nhánh còn lại có tên là sông Lò Gõ chảy theo hướng Đông Nam vào đầm Ô Loan sau đó đổ ra biển ở cửa biển Phú Sơn.
Thế đất "tọa sơn hướng thủy" đắc địa của quần thể mộ cổ núi A Man
Trên sườn phía Tây Nam của núi A Man có một khu mộ cổ nằm ở độ cao khoảng 50m với khoảng 200 ngôi mộ, được phân bố trên phạm vi khoảng 1,5 héc-ta. Từ khu mộ cổ này có thể nhìn xuống cả một vùng dân cư đông đúc và vùng đồng bằng trù phú bao quanh chân núi A Man. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu đầy đủ và câu chuyện của khu mộ cổ trên núi A Man vẫn đang là một bí ẩn.
Nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa Nguyễn Danh Hạnh cho biết: "Khi nghiên cứu địa hình khu vực này, chúng tôi nhận thấy đây là sườn phía Tây của núi A Man, nhìn xuống một vùng đồng bằng rất đỗi trù phú và phía trước có một dòng sông. Vị thế này từ trên cao nhìn xuống rất đẹp. Theo quan niệm của người xưa, vị trí này có thế đất đắc địa, hay còn gọi là phong thủy đẹp, nên người ta mới chọn làm nơi chôn cất".
Kiến trúc táng tục độc đáo mang dấu ấn Phật giáo
Khu mộ cổ trên núi A Man có 4 loại hình cơ bản gồm mộ kiệu ngựa, mộ búp sen, mộ mai rùa và mộ mái nhà. Một số ngôi mộ vẫn còn giữ được hình dáng, hoa văn nhưng phần lớn đã bị phong hóa theo thời gian. Theo tài liệu của nhà nghiên cứu người Pháp Anbert Laborde từ đầu thế kỷ XX, những ngôi mộ kiệu ngựa và những ngôi mộ hình búp sen có ảnh hưởng yếu tố Phật giáo. Trong đó, mộ búp sen là biểu tượng của nhà Phật. Mộ hình kiệu ngựa mang ý nghĩa là con ngựa đưa linh hồn người chết về miền "Tây phương cực lạc". Tuy nhiên, luận giải này chưa thỏa mãn được đa số.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, có ít nhất 5 vấn đề được quan tâm về ý nghĩa ở quần thể mộ cổ A Man, đó là vị trí phong thủy, hình dáng của các ngôi mộ, vật liệu xây dựng và đối tượng nào được an táng, có niên đại nào... PGS, TS Bùi Văn Liêm, Nguyên Phó viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam, chuyên gia về mộ cổ cho biết, qua những nghiên cứu mộ táng ở Miền Trung, chỉ có thể nhận định được phần nào về những ngôi mộ này: "Khảo cổ học chúng tôi gọi đây là loại hình mộ hợp chất. Loại hình mộ hợp chất này thường nằm trong khoảng niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX. Đây là những tư liệu vật chất phản ánh táng tục, phong tục và đặc biệt là đời sống kinh tế, vật chất, văn hóa, tinh thần, trong đó có cả tâm linh của cư dân Việt ở miền Trung, Việt Nam".
Khu vực hạ lưu Sông Cái trong một thời gian dài từng là trung tâm hành chính của vùng đất Phú Yên từ đầu thế 17 đến cuối thế kỷ 19. Trong quá khứ, tại khu vực này đã tồn tại một tầng lớp người có địa vị trong xã hội; thương nhân, thợ thủ công giàu có. Có thể họ chính là chủ nhân của những ngôi mộ cổ trên núi A Man.
Theo PGS, TS Bùi Văn Liêm, chuyên gia về mộ cổ thì việc nghiên cứu khu mộ sẽ cung cấp những cứ liệu về tiến trình lịch sử, đời sống kinh tế văn hóa vật chất, quá trình giao lưu văn hóa của một vùng đất. Bởi vậy, việc nghiên cứu về khu mộ cổ trên núi A Man là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. "Trước hết, chúng ta phải tiến hành nghiên cứu một cách kỹ lưỡng hơn về khu mộ này, từ quy mô, loại hình mộ, nguyên liệu xây mộ cho đến niên đại của chủ nhân; từng bước lập hồ sơ xếp hạng các cấp để bảo vệ, bảo tồn, phát huy giá trị và khai thác những thế mạnh của di sản văn hóa” – ông Bùi Văn Liêm cho biết.
Mặc dù đã có những kết quả nghiên cứu bước đầu, nhưng về cơ bản, khu mộ cổ trên núi A Man vẫn là bí ẩn lịch sử, cần được tiếp tục khám phá để góp phần tìm hiểu thêm về vùng đất hạ lưu Sông Cái nói riêng cũng như vùng đất phía Đông tỉnh Đắk Lắk nói chung trong tiến trình lịch sử.
Lễ Sen Đôn Ta - nét đẹp văn hóa Khmer và sức mạnh đại đoàn kết
VOV.VN - Mỗi mùa lễ Sen Đôn Ta về, phum sóc Khmer Nam Bộ sóc của đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long lại rộn rã trong không gian văn hóa lung linh sắc màu và ngập tràn lòng kính hiếu. Di sản văn hóa này đã trở thành điểm tựa tinh thần bền vững, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa Việt Nam.
