Khi người Dao trẻ say mê Then Tày
VOV.VN - Ở Cao Bằng từ bao đời nay, tiếng Then và đàn tính đã gắn bó với đời sống văn hóa của người Tày, Nùng. Giờ đây, những thanh âm ấy được nhiều người trẻ dân tộc Dao đam mê, học hỏi, biểu diễn và mang đến các chương trình giao lưu văn hóa.
Hát Then không chỉ là một làn điệu dân ca, đây là thực hành văn hóa gắn với đời sống tinh thần của người Tày, Nùng, Thái, kết hợp lời hát, tiếng đàn tính, múa và nghi lễ. Tiếng đàn mộc mạc, lời Then khi thủ thỉ, khi ngân dài, gửi gắm quan niệm của cộng đồng về con người, thiên nhiên và cuộc sống.
Năm 2019, UNESCO đã ghi danh “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sự ghi danh ấy là niềm tự hào, còn sức sống của di sản được nối dài qua những thế hệ tiếp tục học, thực hành và trao truyền. Ở Cao Bằng, những người tiếp nối ấy có cả các bạn trẻ dân tộc Dao.
Là người dân tộc Dao, anh Triệu Văn Thủy sinh ra và lớn lên ở xóm Vân Trình, xã Thạch An, nơi có người Dao và người Tày cùng sinh sống. Từ nhỏ anh Thủy đã nghe các bà, các cô trong xóm hát Then, rồi lại gặp những thanh âm ấy qua làn sóng phát thanh. Những giai điệu đó nuôi dưỡng niềm yêu thích trong anh. Đến năm 2015 khi có điều kiện, anh mới chính thức bắt đầu học đàn tính.
Từ niềm yêu thích ban đầu, đàn tính và lời Then dần trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của anh Thủy. Với anh, việc học và biểu diễn Then cũng là cách góp sức gìn giữ những giá trị văn hóa của quê hương.
Là cán bộ đang công tác tại Sở Ngoại vụ tỉnh Cao Bằng, anh Triệu Văn Thủy thường mang tiếng đàn, lời Then đến các chương trình giao lưu, hội diễn của cơ quan và hoạt động văn hóa ở địa phương: "Ban đầu, tôi nghĩ mình là người Dao thì sẽ gắn bó với văn hóa dân tộc Dao nhiều hơn. Nhưng khi tiếp xúc với đàn tính, tôi nhận ra âm nhạc không có ranh giới. Dù là người Dao hay người Tày thì đều đang sinh sống trên mảnh đất Cao Bằng. Tôi vui vì vừa gìn giữ được bản sắc của dân tộc mình, vừa học hỏi thêm nhiều nét văn hóa của các dân tộc khác, đặc biệt là người Tày".
Với em Bàn Hương Quỳnh, tình yêu đàn tính bắt đầu từ khi còn nhỏ. Những chương trình hát Then trên truyền hình gieo vào cô bé người Dao ở xã Thành Công ước mơ tự gảy cây đàn tính. Được gia đình động viên, từ năm lớp 4, Quỳnh đều đặn về trung tâm Cao Bằng học lớp năng khiếu. Những ngón tay đau vì bấm dây, những lần đánh sai nhịp và những buổi tập đi tập lại một đoạn nhạc không làm em nản lòng. Niềm vui đến khi từng giai điệu Then cất lên từ chính cây đàn của mình.
Hiện là sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trong hành trình về Thủ đô của Bàn Hương Quỳnh vẫn luôn có cây đàn tính. Xa quê, em tiếp tục biểu diễn trong các chương trình văn nghệ và giao lưu với bạn bè; tiếng đàn cũng đưa một phần âm sắc Cao Bằng đến với những người trẻ ở nơi em học tập.
Bàn Hương Quỳnh chia sẻ: “Em là người dân tộc Dao nhưng rất thích đàn tính của dân tộc Tày nên đã học từ năm lớp 4. Lúc mới học, em thấy rất khó vì chưa từng chạm vào cây đàn. Em mất khoảng 1-2 năm cố gắng mới biết chơi những bài cơ bản. Đến nay, em rất vui vì đã có thể tham gia biểu diễn ở các hội nghị của tỉnh và ở phố đi bộ.”
Điểm tương đồng trong câu chuyện của Triệu Văn Thủy và Bàn Hương Quỳnh là sự chủ động học hỏi. Họ tập luyện, biểu diễn rồi đưa tiếng đàn, lời Then đến những không gian quen thuộc của đời sống hôm nay như cơ quan, trường học, sân khấu và các cuộc giao lưu. Qua đó, những người chưa từng biết đến Then cũng có thêm cơ hội tiếp xúc với di sản.
Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Hoàng Đức Hiền cho rằng sự say mê và tự nguyện của người trẻ là tín hiệu đáng mừng cho sự trường tồn của một di sản văn hóa: "Tôi thấy đây là điều hết sức đáng mừng. Tiền bạc không thể thay thế sở thích và việc làm này của các cháu. Cách giao lưu, tiếp thu tinh hoa của quá khứ, kết hợp với văn minh của thời đại để vun đắp cho cuộc sống hôm nay, định hướng cho ngày mai".
Với những người trẻ như Triệu Văn Thủy và Bàn Hương Quỳnh, hát Then không chỉ là sở thích mà còn là di sản mà từng cá nhân và cộng đồng đang chung tay gìn giữ, thực hành và chia sẻ. Khi một người trẻ Dao học Then Tày, tiếng đàn tính trở thành điểm gặp gỡ giữa những người cùng quê hương. Từ xóm bản đến giảng đường, sân khấu và các cuộc giao lưu, di sản có thêm người nghe, người học và cơ hội hiện diện nhiều hơn trong đời sống.
Rộn ràng không gian giao lưu hát Then, đàn Tính của dân tộc Tày tại Hà Nội
VOV.VN - Sáng 19/4, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã tổ chức hoạt động giao lưu dân ca, dân vũ, giới thiệu nghệ thuật hát Then, đàn Tính của đồng bào Tày tỉnh Quảng Ninh. Đây là chương trình nằm trong chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4).
