Giữ điệu Then, tiếng tính ở xóm biên giới Nà Quang
VOV.VN - Từ năm 2019, một lớp dạy hát Then, đàn tính miễn phí được duy trì ngay tại nhà chị Trương Thị Thủy ở xóm biên giới Nà Quang, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng. Tham gia lớp học có cả trẻ em và những người đã ngoài 50 tuổi.
Trương Thị Thủy yêu những giai điệu Then từ nhỏ và từng được đào tạo tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc. Khi về làm dâu ở Nà Quang, nhận thấy trong xóm chưa có người biết đàn tính, hát Then, chị quyết định mở lớp dạy miễn phí ngay tại nhà.
Chị Trương Thị Thủy chia sẻ: “Khi tôi về đây lấy chồng thì tôi thấy là đây là một xóm biên giới khó khăn mà cũng chưa có ai biết đàn nên bằng cái niềm đam mê và tình yêu với những làn điệu hát then, đàn tính và dân ca, tôi đã quyết tâm là phải mở cho xóm mình một lớp hát then đàn tính hoàn toàn miễn phí, bằng tình cảm chân thành nhất”.
Khó khăn đầu tiên của lớp học là chỉ có một cây đàn tính. Chị Thủy nhường cây đàn của mình để các em thay phiên nhau tập. Khi người học đông hơn, chị đến từng nhà vận động phụ huynh mua đàn cho con. Lớp được chia thành nhiều ca để chị có thời gian hướng dẫn từng người.
Chị Thủy cho biết, với người mới bắt đầu, đặt đúng ngón tay và nhớ từng nốt nhạc không dễ. Có em đã bật khóc vì tập mãi chưa được, nhưng rồi vẫn cầm đàn lên học tiếp. Những buổi học như thế là kỷ niệm chị Thủy nhớ nhất trong hành trình đứng lớp: “Điều mà tôi nhớ nhất là bấm ngón tay của các em còn bỡ ngỡ và có lúc các em cũng đã khóc vì thấy khó quá. Nhưng sau đó các em vẫn cầm đàn lên để học và bấm được nốt nhạc trên phím đàn... Khóc rất là nhiều luôn nhưng mà vẫn cố gắng theo cô bởi vì cô cũng là một người truyền lửa cho các em”.
Từ những học viên nhỏ tuổi ban đầu, lớp dần có thêm người ở nhiều lứa tuổi. Mỗi người đến học vì một lý do khác nhau, nhưng đều bắt đầu từ mong muốn biết chơi cây đàn gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng. Với em Nông Thị Trâm Anh, học đàn cũng là một cách hiểu thêm về văn hóa quê hương: “Cô Thủy là người tốt bụng, vui vẻ, cô Thủy dạy đàn dễ hiểu và dễ nhớ giúp chúng em đạt được kết quả tốt. Đàn tính là một bản sắc dân tộc của Cao Bằng. Đàn tính và văn hóa truyền thống của Tày, Nùng cần gìn giữ, sau này em sẽ giới thiệu và quảng bá đến nhiều người hơn”.
Lớp học còn có những người trước đây chưa từng cầm đàn như bà Mông Thị Nguyệt, đã ngoài 50 tuổi, ở xóm Nà Quang. Biết chị Thủy mở lớp miễn phí, bà Nguyệt đăng ký học ngay. Việc nhớ nốt, bấm phím luôn chậm hơn các em nhỏ, nhưng bà Nguyệt vẫn đều đặn theo lớp: “Tôi không biết một cái gì hết, xem trên mạng thấy người ta hát điệu đàn tính hay quá nên đam mê, nghe cô Thủy mở lớp dạy đàn miễn phí là tôi đăng ký theo học luôn. Mặc dù tôi đã có tuổi nhưng mà cũng thích học... như tôi có tuổi rồi tôi còn học được”.
Lớp học tại nhà chị Thủy dần tạo thêm người biểu diễn cho phong trào văn nghệ ở Nà Quang. Xóm đã thành lập đội văn nghệ; các tiết mục hát Then, đàn tính được đưa vào ngày hội, ngày lễ và những cuộc giao lưu với các xóm lân cận.
Bà Đinh Thị Niêm, Bí thư xóm Nà Quang cho biết: “Trong xóm chị Thủy rất nhiệt tình, chị là một đảng viên, cũng là một hội viên Chi hội Phụ nữ. Chị dạy hát cho các con các cháu không lấy đồng tiền nào. Trước đây trong xóm mọi người không ai biết hát Then, đàn tính. Từ khi chị Thủy về đây làm dâu thì phong trào văn hóa văn nghệ rất sôi nổi. Từ lớp hát Then đàn tính của xóm, các cô các chị còn được đi giao lưu ở các xóm khác nữa. Nói chung là phong trào văn hóa văn nghệ của xóm đã đi lên từ lúc có chị Thủy”.
Với chị Thủy, niềm vui là thấy người học có thể tự cầm đàn, hát một làn điệu Then và tham gia biểu diễn. Chị mong những học viên hôm nay có thể chỉ lại cho người khác, để lớp học không dừng ở một thế hệ: “Tôi muốn nhắn nhủ cho các học viên của tôi bây giờ là khi mà tôi đã truyền dạy cho các em rồi thì sau này các em sẽ cố gắng làm sao mà truyền dạy lại cho thế hệ sau nữa và mai sau nữa để các làn điệu dân ca này là những cái giá trị văn hóa phi vật thể được bảo tồn và phát triển... không chỉ là trong xóm Nà Quang mà là khắp cả tỉnh Cao Bằng”.
Từ cây đàn tính duy nhất phải chuyền tay trong những ngày đầu, nay Nà Quang đã có một đội văn nghệ và nhiều người biết hát Then, đàn tính. Những buổi học miễn phí tại nhà chị Thủy vẫn tiếp tục, để người học trước chỉ lại cho người đến sau, đúng với mong muốn của người mở lớp.
Giữ hồn làng nghề truyền thống, mở lối sinh kế bền vững ở Cao Bằng
VOV.VN - Cao Bằng có nhiều làng nghề truyền thống, một nén hương Phia Thắp, một lưỡi dao Phúc Sen, một tờ giấy bản hay một phên đường Bó Tờ đều mang trong mình ký ức của cộng đồng. Nhưng để nghề sống tiếp, sản phẩm không thể chỉ nằm trong gian bếp hay trong ký ức; nghề phải có thị trường, tạo ra thu nhập...
