Sâu nặng nghĩa tình 1000 năm kết chạ giữa hai làng Vạn Phúc – Nga My ở Hà Nội

Kết chạ là một hình thức giao hảo đặc biệt, phản ánh tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa các cộng đồng cư dân. Dù từng khá phổ biến ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ, nhưng đến nay không còn nhiều nơi bảo tồn được phong tục này một cách nguyên vẹn. Trong số ít những địa phương còn làm được điều này, Vạn Phúc và Nga My là trường hợp tiêu biểu và hiếm có với nghĩa tình kết chạ đã 1000 năm.

Tục lệ độc đáo của văn hóa làng Việt Nam

Làng Việt truyền thống được tạo nên bởi những lũy tre, những mái đình hay những lễ hội văn hóa. Nhưng điều làm nên sức bền của mỗi cộng đồng còn nằm ở những quy ước ứng xử, những mối quan hệ được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Trong đó, tục kết chạ là một nét văn hóa đặc sắc, thể hiện tinh thần gắn kết giữa các làng quê.

Tục kết chạ (còn gọi là kết nghĩa, ăn chạ, đi chạ, hay giao hiếu…) là một trong những phong tục lâu đời và giàu giá trị nhân văn của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hình thành từ nhu cầu gắn kết cộng đồng trong quá trình khai phá, trị thủy, phát triển sản xuất, bảo vệ cuộc sống trước thiên tai, địch họa và cùng tổ chức các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, tục kết chạ đã trở thành sợi dây bền chặt kết nối các làng quê Việt qua nhiều thế kỷ.

Không chỉ là một hình thức giao hảo giữa các cộng đồng cư dân, tục kết chạ còn kết tinh những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam như tinh thần đoàn kết, trọng nghĩa tình, đề cao lễ nghĩa, sự hy sinh và tương trợ lẫn nhau. Những giá trị ấy được vun đắp và thể hiện trong từng quy ước của cộng đồng, từ cách xưng hô, ứng xử hằng ngày đến việc chung tay giúp đỡ nhau trong lao động, sản xuất, xây dựng quê hương và tổ chức các nghi lễ truyền thống.

Một thiên niên kỷ đi qua, nghĩa tình kết chạ giữa hai làng Vạn Phúc (thuộc xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì cũ, nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) và làng Nga My (thuộc xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, Hà Nội) đã được lưu truyền như một biểu tượng đẹp của tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của người Việt.

Theo thần phả và nhiều tư liệu Hán Nôm, tục kết chạ của hai làng bắt nguồn từ thời vua Lý Thái Tổ, khi nhà Lý rời đô về Thăng Long. Tại lễ kỷ niệm 1000 năm kết chạ Vạn Phúc – Nga My, cụ ông Bùi Xuân Hiền (thôn Nga My Hạ, xã Thanh Oai) cho biết, vào thời nhà Lý, trong quá trình đắp đê trị thủy bảo vệ vùng đất ven sông. Sau nhiều lần đặp đê nhưng không thành công, đê vỡ. Làng Nga My được thành hoàng báo mộng rằng phải kết hợp với làng Vạn Phúc thì hai làng mới đắp đê được. Người dân hai làng sau đó đã cùng chung sức, đồng lòng, đắp thành công con đê trị thủy. Từ mối quan hệ đồng lòng chung sức ấy, hai cộng đồng kết nghĩa anh em, cùng gọi nhau là “huynh đệ quan anh”, không phân trên dưới và cùng nguyện gìn giữ tình giao hảo cho các thế hệ mai sau.

Điều đáng quý là qua 1000 năm, nghĩa tình kết chạ ấy chưa bao giờ bị đứt đoạn. Người dân hai làng vẫn giữ những quy ước truyền thống như tôn nhau là “quan anh”, coi nhau như người một nhà, duy trì nghi lễ thăm hỏi trong mỗi mùa lễ hội, cùng tham dự các sự kiện trọng đại của nhau, giúp đỡ nhau những lúc khó khăn, chia sẻ cùng nhau những lúc hội hè. Chính sự tiếp nối liên tục ấy đã biến tục kết chạ từ một câu chuyện lịch sử thành một di sản văn hóa phi vật thể đang hiện diện trong đời sống.

Nghìn năm nghĩa tình Vạn Phúc - Nga My

Ngày 19/7/2026, lễ kỷ niệm 1000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc – Nga Mỹ đã được tổ chức long trọng, ý nghĩa. Rất đông người dân Nga Ma đã đến đình chính Vạn Phúc cùng tham dự lễ kỷ niệm trong không khí vui tươi, ấm áp nghĩa tình.

Theo Nhà sử học Lê Văn Lan, nếu nhìn trong không gian văn hóa làng xã Việt Nam, tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My có nhiều điểm đặc biệt mà rất ít nơi còn giữ được. Vạn Phúc và Nga My lại cách nhau khoảng 30 km. Ngày nay quãng đường ấy không xa, nhưng cách đây cả nghìn năm, đó là một hành trình đầy sông ngòi, bãi bồi và những trở ngại về giao thông. Vậy mà người dân hai làng vẫn đều đặn tìm đến với nhau, gìn giữ mối giao hảo qua biết bao biến động của lịch sử.

“Ngày nay đo trên không gian khoảng cách giữa hai làng chỉ khoảng 30km, nhưng từ xưa, khoảng cách ấy là biết bao hiểm trở, ngăn cách. Vậy mà hai làng vẫn đến được với nhau, đó là giá trị quý giá đầu tiên; Có những làng kết nghĩa theo thời gian dần phai nhạt, nhưng giữa Vạn Phúc và Nga My thì suốt một nghìn năm vẫn keo sơn, gắn bó từ quá khứ đến hiện tại và sẽ còn tiếp nối trong tương lai; Điều đáng quý nhất không nằm ở con số một nghìn năm mà bởi mối quan hệ ấy chưa bao giờ chỉ tồn tại trên giấy tờ hay trong truyền thuyết. Qua từng thế hệ, người dân hai làng vẫn tiếp tục thực hành những nghi lễ truyền thống, vẫn coi việc thăm hỏi, sẻ chia là trách nhiệm đối với làng kết nghĩa, làng anh em”, nhà sử học Lê Văn Lan chia sẻ.

“Không chỉ là chuyện hai làng giúp nhau đắp đê mà làm nên nghĩa tình nghìn năm như vậy. Hai làng chúng tôi hàng nghìn năm nay vẫn giao hảo, nghĩa tình bền chặt, không chỉ thăm hỏi nhau khi Lễ - Tết mà còn chia sẻ giúp đỡ nhau trong mọi công việc của làng. Như năm 1971 có một trận lụt lịch sử ở Hà Nội, vùng này lụt rất nặng, chợ và đình Vạn Phúc vì ở ngoài đê nên bị sụt lở, cuốn trôi, thiệt hại rất nhiều. Năm ấy dân làng Nga My đã mang lương thực, vật liệu sang hỗ trợ người dân làng Vạn Phúc, giúp xây dựng lại chợ, đình làng nên mới có đình như ngày nay. Nghĩa tình hai làng”, cụ ông Phạm Đức Lộc, 84 tuổi, người làng Vạn Phúc chia sẻ.

Trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc một cộng đồng vẫn duy trì được mối giao hảo suốt gần một nghìn năm là điều hiếm có. Không chỉ bảo tồn những nghi thức cổ truyền, người dân còn gìn giữ cả tinh thần của tục kết chạ: Coi trọng nghĩa tình, đề cao sự sẻ chia, lấy cộng đồng làm nền tảng để xây dựng cuộc sống. Đó cũng là những giá trị mà xã hội hiện đại vẫn luôn cần được nuôi dưỡng.

Tôn vinh tục lệ nghìn năm

Lễ kỷ niệm 1000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc – Nga Mỹ tại đình chính Vạn Phúc và chương trình nghệ thuật “Vạn Phúc - Nga My - Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích” ngày 19/7 không chỉ là một lễ kỷ niệm, một chương trình nghệ thuật mà hơn thế, chương trình là sự tôn vinh dành cho một nét văn hóa nghìn đời của người Việt, nghĩa tình kết chạ.

Lễ kỷ niệm diễn ra với nhiều hoạt động có ý nghĩa, hoạt động dâng hương, nghi lễ truyền thống, gặp gỡ, giao lưu giữa đại biểu và người dân hai địa phương, trình diễn nghề truyền thống mây tre đan Vạn Phúc, cùng chương trình nghệ thuật được dàn dựng theo chủ đề về truyền thống lịch sử, văn hóa và tình nghĩa giao hảo Vạn Phúc - Nga My. Chương trình được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu, kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của tình đoàn kết cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc văn hóa địa phương và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Được dàn dựng ngay trong không gian Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia đình chính Vạn Phúc, chương trình không chỉ tái hiện hành trình hình thành và phát triển của tục kết chạ bằng ngôn ngữ âm nhạc, múa, sân khấu và nghệ thuật trình diễn, mà còn hướng tới lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa của một di sản cộng đồng đã được bồi đắp qua 1000 năm lịch sử. Việc đưa câu chuyện của Vạn Phúc - Nga My lên sân khấu nghệ thuật trong lễ kỷ niệm 1000 năm nghĩa tình kết chạ giữa hai làng là một cách để di sản bước ra khỏi khuôn khổ của những trang sử và ký ức làng quê, trở thành trải nghiệm văn hóa dành cho đông đảo công chúng.

Từ câu chuyện về nghĩa tình giao hảo của hai làng cổ, chương trình kỳ vọng góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc, đồng thời quảng bá hình ảnh Vạn Phúc như một điểm đến văn hóa - du lịch giàu tiềm năng của Thủ đô Hà Nội. Để kết chạ không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cộng đồng mà còn mở ra nhiều gợi ý cho việc bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch và xây dựng bản sắc địa phương trong bối cảnh hiện đại.

Cầu Long Biên - biểu tượng xứng đáng được hồi sinh

VOV.VN - Cầu Long Biên không chỉ là công trình giao thông mà còn là biểu tượng văn hóa, ký ức của Hà Nội. Trước tình trạng xuống cấp kéo dài, nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc cần một chiến lược bảo tồn, phục dựng tổng thể cho cây cầu lịch sử này.