Chiến thắng của Autumn Durald Arkapaw tại Oscar 2026, với bộ phim “Sinners”, ở một góc nhìn đây là khoảnh khắc vinh quang của cá nhân. Nhưng ở một góc nhìn rộng hơn, đó là một câu hỏi ngược lại dành cho chính điện ảnh: Vì sao một vị trí cốt lõi như quay phim, nơi định hình toàn bộ ngôn ngữ hình ảnh lại cần tới gần một thế kỷ để ghi nhận một người phụ nữ ở đỉnh cao?

Quay phim: Quyền lực thầm lặng đứng sau mọi hình ảnh

Trong điện ảnh, đạo diễn thường được xem là “tác giả”, nhưng người quay phim (DOP) mới là người quyết định khán giả nhìn thấy thế giới đó như thế nào. Họ kiểm soát ánh sáng, khung hình, chuyển động … những yếu tố trực tiếp tạo nên cảm xúc.

Một cảnh quay có thể được viết giống nhau trên giấy, nhưng dưới hai DOP khác nhau, nó có thể trở thành hai trải nghiệm hoàn toàn đối lập. Ánh sáng có thể khiến một gương mặt trở nên mong manh, hoặc lạnh lùng. Máy quay có thể tạo cảm giác gần gũi, hoặc đặt nhân vật vào trạng thái bị quan sát.

Nói cách khác, quay phim không chỉ là kỹ thuật, mà là quyền lực định hình cảm xúc và nhận thức. Và chính vì là quyền lực, nó không dễ dàng được chia sẻ.

Một thế kỷ trì hoãn: Khi cấu trúc quan trọng hơn tài năng

Trong suốt lịch sử Oscar, số lượng nữ quay phim được đề cử chỉ đếm trên đầu ngón tay, với những cái tên như Rachel Morrison, Ari Wegner hay Mandy Walker. Họ không thiếu dấu ấn, nhưng luôn dừng lại trước vạch đích. Điều này không phải ngẫu nhiên.

Quay phim là một nghề mang tính ekip rõ rệt. Một DOP không xuất hiện từ khoảng trống, mà đi lên từ nhiều năm làm trợ lý, operator, tích lũy kinh nghiệm và quan hệ. Khi phụ nữ ngay từ đầu đã ít được trao cơ hội ở các vị trí nền tảng, họ gần như không có đủ điều kiện để bước vào nhóm tinh hoa.

Bên cạnh đó là định kiến lịch sử. Trong thời kỳ phim nhựa, quay phim gắn với thiết bị nặng, môi trường làm việc khắc nghiệt và từ đó bị mặc định là “công việc của nam giới”. Dù công nghệ đã thay đổi, nhận thức nghề nghiệp lại thay đổi chậm hơn nhiều.

Quan trọng hơn cả là mạng lưới nghề nghiệp. Điện ảnh vận hành dựa trên sự tin cậy và các đạo diễn thường làm việc với những DOP quen thuộc. Khi mạng lưới này hình thành từ một lịch sử thiếu vắng phụ nữ, nó có xu hướng tự lặp lại, khiến cơ hội tiếp cận các dự án lớn nơi quyết định danh tiếng và giải thưởng trở nên hạn chế.

Một thế kỷ, vì thế, không phải là thời gian chờ đợi, mà là thời gian của một cấu trúc tự củng cố.

Những dấu ấn có thật nhưng chưa đủ để thành lịch sử

Trước khi Autumn Durald Arkapaw chiến thắng, điện ảnh không thiếu những nữ quay phim tài năng. Rachel Morrison từng mở cánh cửa với đề cử Oscar đầu tiên, cho thấy một cách tiếp cận giàu cảm xúc và gần gũi với nhân vật. Ari Wegner mang đến một phong cách tối giản nhưng dày đặc tâm lý. Mandy Walker chứng minh phụ nữ có thể vận hành các dự án thương mại quy mô lớn.

Họ tạo ra dấu ấn, nhưng vẫn ở trạng thái “ngoại lệ”. Lịch sử, với tư cách một hệ thống ghi nhận chính thức, vẫn chưa gọi tên họ ở vị trí cao nhất. Điều đó cho thấy, tài năng có thể xuất hiện sớm nhưng sự công nhận mang tính hệ thống luôn đến muộn.

Autumn Durald Arkapaw: Chiến thắng ngay tại “lãnh địa” khắc nghiệt nhất

Điểm khác biệt của Autumn Durald Arkapaw nằm ở chỗ cô không thành công trong một không gian nhỏ hơn hay ít cạnh tranh hơn. Ngược lại, cô bước thẳng vào trung tâm của điện ảnh đương đại, nơi hội tụ công nghệ, quy mô và áp lực cao nhất.

Việc làm chủ các định dạng như 65mm hay IMAX không chỉ là một thành tựu kỹ thuật mà là một tuyên bố: Phụ nữ không cần một “sân chơi riêng” để chứng minh năng lực. Họ có thể đạt đến tiêu chuẩn cao nhất của chính hệ thống đã từng loại trừ họ.

Chiến thắng của cô vì thế mang ý nghĩa kép, vừa là sự công nhận cá nhân, vừa là sự phá vỡ một định kiến kéo dài hàng thập kỷ.

Khi phụ nữ cầm máy: Điện ảnh thay đổi điều gì?

Sự thay đổi không nằm ở việc “phụ nữ sẽ quay khác đàn ông” theo một công thức đơn giản. Nó nằm ở việc điện ảnh có thêm những trải nghiệm và cách cảm nhận khác nhau để lựa chọn.

Khi nhiều góc nhìn cùng tồn tại, ngôn ngữ hình ảnh trở nên linh hoạt hơn. Ánh sáng không chỉ để làm rõ, mà có thể để gợi. Khung hình không chỉ để kể, mà có thể để giữ lại khoảng trống. Điện ảnh, từ đó, thoát khỏi sự lặp lại vô thức của chính mình.

Đây mới là giá trị thực sự của sự đa dạng: Không phải thay đổi con người, mà thay đổi cách thế giới được nhìn thấy.

Một tượng vàng và câu hỏi chưa khép lại

Oscar 2026 đánh dấu lần đầu tiên một nữ DOP được xướng tên. Nhưng lịch sử không thay đổi chỉ bằng một khoảnh khắc.

Câu hỏi đặt ra sau chiến thắng của Autumn Durald Arkapaw không phải là “điều gì đã xảy ra”, mà là “điều gì sẽ xảy ra tiếp theo”. Liệu đây sẽ là điểm khởi đầu của một xu hướng, hay chỉ là một ngoại lệ mang tính biểu tượng?

Một thế kỷ là khoảng thời gian đủ dài để hình thành thói quen. Nhưng cũng có thể là đủ để bắt đầu thay đổi, nếu ngành công nghiệp thực sự sẵn sàng mở rộng cách nó trao quyền. Bởi suy cho cùng, điện ảnh không chỉ kể chuyện. Nó định hình cách con người nhìn thế giới. Và khi người cầm máy thay đổi, thế giới đó ít nhất trên màn ảnh cũng sẽ không còn giống như trước.

Timothée Chalamet tại Oscar 2026: Trượt giải nhưng không trượt bước

VOV.VN - Timothée Chalamet lần thứ 3 nhận đề cử Oscar nhưng tiếp tục vẫn tay trắng. Từ chàng thơ mơ màng “Call Me by Your Name” đến vai gai góc trong “Marty Supreme”, cú trượt này là phép thử bản lĩnh: vẻ đẹp và hào quang phải cần kiên nhẫn, bền bỉ và sự trưởng thành trong nghệ thuật.