Vương Duy Biên - một tinh thần sáng tạo vì nghệ thuật không ngơi nghỉ
VOV.VN - Gần 50 tác phẩm điêu khắc được ông ấp ủ, kiến tạo liên tục trong suốt một thập kỷ (từ năm 2017 đến năm 2026) chính là minh chứng sống động nhất cho một tư duy thẩm mỹ không khoảng cách. Vương Duy Biên đưa người xem đến một không gian nghệ thuật điêu khắc cá nhân rất đời, gần gũi.
Người ta từng biết đến một Vương Duy Biên ở nhiều vai trò: một nghệ sĩ múa rối tài hoa đạt danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, một nhà quản lý văn hóa từng giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Và mới đây, tại triển lãm với chủ đề “Chuyện nhỏ, chuyện to” ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, công chúng yêu nghệ thuật lại biết tới những tác phẩm điêu khắc của ông.
Qua gần 50 tác phẩm điêu khắc tại triển lãm, sự thống nhất của nguyên tắc: đồng nhất về chất liệu trong điệu khắc cũng được ông tuân thủ nghiêm ngặt. Xem ra sự sáng tạo của ông ở điệu khắc đa dạng, quyết liệt hơn hội hoạ. Từ những trái bom mìn, tạc đạn đại bác lớn nhỏ, trong cuộc chiến khốc liệt chống Mỹ còn để lại, Vương Duy Biên sắp đặt nên nhóm tượng phô trương sự chết chóc của kẻ mạnh trong quá vãng. Và, kì lạ thay khi nhà điêu khắc cho đôi chim đậu trên trái bom lớn nhất, bộ mặt của chiến tranh khủng khiếp giờ đây câm lặng đứng thành khối, khóm tượng đạn bom thành sự sắp đặt có cô đặc ngôn ngữ mang tính điêu khắc, lắng nghe tiếng hót của đôi chim Khát vọng hoà bình. Thông điệp không còn là của tác giả, nó như âm thanh không lời vang lên khát vọng của cả dân tộc từng khổ đau.
Tượng Bác Hồ đọc báo đã được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam mua từ lúc ông chưa tốt nghiệp trường mỹ thuật. Tâm sự về nghề, ông viết: “Suốt cả chặng đường làm nghệ thuật của mình, tôi nặng lòng nhất với điêu khắc…”
Vương duy Biên rất thành công ở những tượng lớn. Và, trí lực của bao năm trăn trở suy ngẫm cho ông gặt hái những kết quả đáng kể, như tượng đồng cố Tổng Bí thư Trường Chinh cao 7, 2 mét, bàn đế 2, 5 mét, dựng ngay trên quê hương sinh ra Tổng Bí thư. Tượng đài Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là một thành công đáng kể nữa khi biểu đạt khí phách lẫm liệt của một thời đại rực rỡ cả văn lẫn võ. Gần đây nhất Vương Duy Biên khổ công suy tư phác thảo bức tượng thiêng liêng dành cho Bác Hồ. Từ câu nói nổi tiếng của Bác “Miền Nam yêu quý luôn ở trong trái tim tôi” ý tưởng hình thành thổi hồn khí vào khối đồng khổng lồ làm nên chân dung vừa gần gũi vừa thiêng liêng. Tượng được đặt trên đảo Phú Quốc, cao lồng lộng, nét mặt hiền từ, tay đặt lên ngực, phóng mắt ra biển bao la.
Vương Duy Biên đã làm trọn suy tư của mình khi ông coi “vật liệu nào cũng được, miễn chuyên chở được cái tình, cái tư duy riêng của tác giả và chạm đến trái tim người xem.” Ông không chỉ coi trọng điều to lớn trong hình thể vật lí của tượng mà còn chủ tâm khai thác chuyện nhỏ từ đời sống.
Gần 50 bức, triển lãm lần này tạo ra nhóm các quần thể, từ bốn chân dung đến nhóm các câu chuyện của tượng, sử dụng đa số vật liệu là đồng, sắt và một ít gỗ. Trước hết, sự khai thác đời thường xã hội hôm nay làm chuyện nhỏ, tượng nhỏ rất sinh động. Nó lột tả đúng trạng thái hay bản ngã chính của từng loại, dạng nhân vật. Quan sát xã hội để suy nghĩ sâu sắc, người xem giật mình vì sự tinh tế nhẹ nhàng nhưng hình như ông muốn trao cho người xem những vấn đề nổi cộm của đời sống. Con người từng trải như ông, có thể đạt được trạng thái trong tạo hình tượng ở tầm tư duy mà nội hàm tác phẩm, không chỉ là hình thức hay chất liệu thể hiện, nó có nội dung kín đáo mang tính triết học, luận lí về cuộc sống, hay đúng hơn là các kiểu sống.
Vương Duy Biên đưa cuộc sống đời thường vào tác phẩm, chuyện nhỏ mà tình không nhỏ, làm ra sức hút của điêu khắc Vương Duy Biên. Vì thế triển lãm đã thu hút được công chúng ở mọi giai tầng xã hội thưởng lãm. Tượng, không chỉ thoả mãn thị giác mà còn để người ta phải tham gia cùng với tác giả sáng tạo, suy nghĩ khám phá vẻ đẹp của hình, khối và chất liệu khi qua tay người nghệ sĩ tạo hình. Mọi thành công của ông đều bắt nguồn rất rõ tấm lòng thiện lương, đặc biệt là lòng tin ở con người, ở vẻ đẹp gắn liền với quê hương. Một vấn đề không hề nhẹ, được làm bàn đế cho những bức tượng của ông cất cánh, ấy là tự ông thể hiện qua tượng đài thuộc nghệ thuật điêu khắc, mang lại một niềm tin lớn, xác tín vào tương lai của đất nước.
Hơn chục năm say mê gắn bó, có thể nói là đắm đuối với điêu khắc, nghệ sĩ Vương Duy Biên đã gặt hái không nhỏ ở triển lãm lần này. Đó là bài học kinh nghiệm sâu sắc, một tinh thần sáng tạo không nghỉ ngơi, không mệt mỏi trên con đường đi tìm cái đẹp, biến những điều bình dị thường trực ở con người trở nên lung linh phát sáng.