Trong khi chủ trương của Nhà nước là phổ cập giáo dục từ mẫu giáo đến hết lớp 12 và miễn giảm học phí. Do đó, cần có giải pháp để đủ trường, lớp và giảm áp lực thi vào lớp 10 hằng năm. Nhưng để giảm căng thẳng tuyển sinh lớp 10, phải bắt đầu từ các giải pháp nào?

PV VOV Giao thông đối thoại với TS. Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội xung quanh nội dung này:

PV: Thưa đại biểu, kỳ thi vào lớp 10 ở Hà Nội năm nay chỉ hơn một nửa học sinh có cơ hội vào trường công lập đưa tới áp lực rất lớn đối với học sinh THCS. Điều này đặt ra yêu cầu phải "hạ nhiệt" kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 ra sao, thưa bà? 

TS. Nguyễn Thị Việt Nga: Một thực tế là kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 ở Hà Nội và nhiều đô thị lớn nhiều năm qua luôn luôn được coi là kỳ thi căng thẳng nhất, căng thẳng hơn cả kỳ thi đại học. Áp lực của kỳ thi vào lớp 10 hiện nay đang phản ánh nghịch lý là nhu cầu học tiếp THPT của học sinh rất lớn.

Đặc biệt là nhu cầu học THPT ở khối các trường công lập trong khi năng lực đáp ứng của hệ thống trường công lập vẫn chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số cơ học tại các đô thị lớn như Hà Nội trong bối cảnh chúng ta đang hướng tới mục tiêu phổ cập giáo dục THPT theo tinh thần của Nghị quyết 71 TW thì rõ ràng không thể để một kỳ thi chuyển cấp trở thành áp lực quá lớn đối với học sinh và phụ huynh.

Nếu nói đến “hạ nhiệt” kỳ thi này, không có nghĩa là hạ thấp chất lượng giáo dục hay xóa bỏ sự cạnh tranh trong kỳ thi vào lớp 10 mà giảm tình trạng cạnh tranh quá mức do mất cân đối cung cầu và điều quan trọng nhất là đảm bảo mọi học sinh sau THCS đều có cơ hội học tiếp một cách phù hợp.

PV: Vậy để đạt được mục tiêu như bà vừa nêu, để có thể giảm căng thẳng cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10, theo bà, cần bắt đầu từ đâu?

TS. Nguyễn Thị Việt Nga: Phải bắt đầu từ quy hoạch tổng thể hệ thống giáo dục, gắn với quy hoạch dân số và phát triển đô thị. Nếu dân số tăng nhanh nhưng trường học phát triển không tương xứng thì áp lực nên việc thi cử là điều không tránh khỏi. Đây không còn là câu chuyện của riêng ngành giáo dục mà lớn hơn là vấn đề quản trị đô thị.

Khi phê duyệt các khu đô thị, cần coi hạ tầng giáo dục là điều kiện bắt buộc, không thể thực hiện theo kiểu, dân đến trước, trường học đến sau và đầu tư mạnh hơn cho hệ thống trường công lập, phải giải quyết bài toán thiếu giáo viên, cả số lượng và chất lượng trong hệ thống trường công lập.

Bên cạnh đó phải phát triển cân bằng giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, nếu hệ thống trung cấp và cao đẳng nghề có chất lượng tốt, có cơ hội việc làm và liên thông thuận lợi thì chắc chắn phụ huynh không còn dồn toàn bộ áp lực vào con đường cho con em mình học THPT, đặc biệt là THPT công lập rồi vào đại học như hiện nay nữa.

PV: Nhưng áp lực thi cử không chỉ đến từ việc thiếu chỗ học cho con em mà còn đến từ sự chênh lệch quá lớn giữa chất lượng và điều kiện học tập giữa các trường. Theo bà, cần làm gì để giảm sự cạnh tranh khốc liệt thường rơi vào các trường được xem là "top đầu"?

TS. Nguyễn Thị Việt Nga: Rõ ràng khi xã hội mặc định chỉ một số trường là trường tốt, hoặc chỉ có trường công lập là trường tốt, còn những trường khác bị xem là sự lựa chọn kém hơn, thậm chí là cùng đường mới vào thì phụ huynh sẽ bằng mọi giá cho con em mình cạnh tranh vào số những trường ít ỏi đó.

Điều này tạo ra áp lực rất lớn cho học sinh ngay từ cấp THCS cho nên muốn giảm căng thẳng thi cử thì phải tiến tới thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường công lập và ngoài công lập. Điều đó đòi hỏi sự đầu tư đồng đều hơn về cơ sở vật chất, về đội ngũ giáo viên, về chất lượng quản trị và môi trường học tập.

Chúng ta không thể để có những trường vô cùng quá tải trong khi có những trường rất khó tuyển sinh. Tôi mong muốn chúng ta rà soát và có chính sách ưu đãi vượt trội hơn nữa đối với khối các trường THPT ngoài công lập để các trường này đủ chất lượng cũng như cơ sở vật chất đủ sức hấp dẫn học sinh. 

PV: Bên cạnh đó, để giảm căng thẳng thi cử còn cần đổi mới việc kiểm tra, đánh giá học sinh để đảm bảo khách quan, chính xác, phản ánh đúng năng lực học sinh. Quan điểm của bà ra sao về điều này?

TS. Nguyễn Thị Việt Nga: Một nền giáo dục hiện đại không thể chỉ đơn thuần dựa vào khả năng làm bài thi trong vài giờ của các em để quyết định gần như toàn bộ cơ hội học tập của một học sinh. Việc đánh giá cần hướng đến năng lực thực chất, đến khả năng tư duy, kỹ năng vận dụng chứ không chỉ học thuộc hay luyện thi máy móc.

Tuy nhiên, đổi mới đánh giá phải đi kèm chặt chẽ với công bằng và minh bạch. Chúng ta có thể nghiên cứu kết hợp giữa kết quả học tập cả quá trình và đánh giá năng lực trong bài thi nhưng hệ thống đánh giá này phải đủ tin cậy để tránh bệnh thành tích hoặc sự chênh lệch trong đánh giá giữa các trường.

Điều quan trọng nhất là cần chuyển mạnh từ tư duy thi để loại, chạy đua để loại bớt học sinh ra sang đánh giá để phát triển bởi vì giáo dục không nên tạo ra cảm giác thất bại quá sớm đối với lứa tuổi 15, lứa tuổi các em vừa tốt nghiệp THCS. Một hệ thống giáo dục nhân văn là vừa phải đảm bảo chất lượng giáo dục nhưng vừa giảm được áp lực không cần thiết để học sinh phát triển một cách toàn diện cả về tri thức lẫn tinh thần.

PV: Xin cảm ơn bà!

Thi không để loại học sinh, áp lực lớp 10 vẫn tăng do thiếu trường công

VOV.VN - Chỉ rõ nghịch lý thiếu trường lớp khiến áp lực thi lớp 10 gia tăng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh thi cử không thể trở thành “cuộc sàng lọc loại học sinh khỏi trường học”. Tuy nhiên, tại nhiều đô thị lớn, kỳ thi này vẫn bị đẩy thành cuộc cạnh tranh khốc liệt khi cửa vào trường công còn hẹp.