Làm gì để bảo vệ trẻ em trước những “cái bẫy” trên môi trường mạng?

Theo phân tích của nhiều chuyên gia bảo vệ trẻ em, những vụ việc xâm hại trẻ em trên không gian mạng có thể gặp trở ngại ngay từ khâu phát hiện. Tâm lý e ngại của trẻ và gia đình, việc trẻ chưa nhận thức mình là nạn nhân hoặc còn bao che cho người vi phạm khiến thông tin không phải lúc nào cũng đến được với cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, tính ẩn danh trên mạng gây khó khăn cho việc xác định danh tính người sử dụng dịch vụ. Chứng cứ điện tử có thể nhanh chóng bị xóa, thay đổi hoặc phát tán. Nếu dữ liệu gốc nằm trên các nền tảng có máy chủ ở nước ngoài, quá trình thu thập có thể kéo dài nhiều tháng.

Từ thực tế này, bà Hoàng Thị Song Mai, Trưởng phòng Phòng Hình sự, hành chính, gia đình và người chưa thành niên, Vụ Pháp chế và Quản lý Khoa học, Tòa án nhân dân tối cao cho rằng, cần có những quy định tố tụng đặc thù để giảm áp lực tâm lý cho trẻ em là nạn nhân, nhân chứng.

“Thường thì chúng ta có chứng cứ trực tiếp và những cái liên quan chúng tôi thường nói là vật chứng thường là vật chứng hữu hình. Tuy nhiên, đối với những cái nhóm tội phạm này có nhiều loại chứng cứ thuộc dạng là chứng cứ truy xét và chúng phải được xem xét toàn diện trên tất cả các loại chứng cứ khác không chỉ là những chứng cứ trực tiếp. Và những điều đó cũng rất là khó khăn cho thẩm phán khi chúng tôi đánh giá, nhận xét để được đầy đủ, toàn diện nhất những chứng cứ để xác định buộc tội và những chứng cứ để xác định thiệt hại đối với người chưa thành niên là rất là khó khăn”, bà Mai cho biết.

Không chỉ khó khăn trong xử lý vụ việc, khoảng trống dữ liệu cũng ảnh hưởng đến việc xây dựng chính sách. Theo bà Lê Thị Vân Anh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp, trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống trợ giúp pháp lý ghi nhận khoảng 700 vụ việc liên quan đến trẻ em, hơn 80% là các vụ việc hình sự. Tuy nhiên, số vụ liên quan đến hành vi vi phạm trên không gian mạng chưa được bóc tách, gây khó khăn trong đánh giá thực trạng.

Bà Vân Anh cũng lưu ý nguy cơ trẻ bị tổn thương thứ cấp trong quá trình tố tụng và những khó khăn trong bảo vệ bí mật đời tư, đồng thời đề xuất hoàn thiện quy định về chứng cứ điện tử, xử lý hành vi dụ dỗ, thao túng trẻ nhằm mục đích bóc lột tình dục trên mạng và chuẩn hóa tố tụng thân thiện với trẻ em.

“Luật An ninh mạng dành riêng một điều để quy định những vấn đề, những trách nhiệm để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, quy định rất rõ các chủ thể, không chỉ là các cơ quan chức năng, các phụ huynh mà còn là các chủ quản của hệ thống thông tin, các nhà cung cấp dịch vụ. Khi mà mình cung cấp ra thì mình phải có những giải pháp nào để mình thực hiện, và nếu mà không thực hiện thì sẽ bị áp dụng những cái chế tài xử lý nào. Và Luật An ninh mạng thì chúng tôi còn có một chùm các nghị định để hướng dẫn  Luật An ninh mạng, quy định rất rõ những cơ chế, những giải pháp để khi mà chúng ta đưa ra một dịch vụ nào đó, chúng ta phải đảm bảo sự an toàn cho những người tiếp cận những dịch vụ, đặc biệt là trẻ em", bà Vân Anh thông tin.

Một vấn đề khác được đặt ra là có nên cấm hoặc hạn chế trẻ sử dụng mạng xã hội hay không. Bà Ngô Thị Minh Sử, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, chính sách cần được đánh giá trên cơ sở hiệu quả thực tế và kinh nghiệm quốc tế, thay vì lựa chọn giải pháp cấm khi khó quản lý. Theo bà, những vấn đề phát sinh trên mạng xã hội thường nằm ở khâu quản lý và sử dụng hơn là do công nghệ. Cha mẹ và người giám hộ giữ vai trò then chốt trong việc giám sát, giáo dục trẻ.

“Nghị định 174/2026 cập nhật tất cả các nội dung, các yêu cầu quản lý để bảo vệ trẻ em đối với các nền tảng công nghệ mới, quy định các chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các nền tảng số, dịch vụ trực tuyến. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành xử phạt đối với các hành vi không có biện pháp ngăn ngừa trẻ em, không gỡ bỏ thông tin vi phạm, không có dấu hiệu cảnh báo và không phân loại hiển thị cảnh báo đối với các nội dung không phù hợp với trẻ em. Hướng tới tạo ra các màng lọc kỹ thuật bền vững giúp cho công tác ngăn chặn rủi ro đối với trẻ em từ đầu nguồn vào, trong khi vẫn tôn trọng được quyền số, quyền học tập, quyền sáng tạo của trẻ em trên môi trường mạng” bà Minh Sử cho biết. 

Điều đó cho thấy, nhận thức được nguy cơ chưa đồng nghĩa với việc trẻ đã có đủ khả năng ứng phó. Bảo vệ trẻ em trên môi trường số vì thế không thể chỉ trông chờ vào pháp luật, công nghệ hay sự kiểm soát của người lớn. Một hệ thống bảo vệ hiệu quả cần đồng thời giúp trẻ nhận diện nguy cơ, biết cách tự bảo vệ, tìm kiếm sự hỗ trợ và được lên tiếng về những chính sách trực tiếp tác động đến mình. Khi có kiến thức, kỹ năng và một mạng lưới hỗ trợ đủ tin cậy, trẻ em có thể chủ động góp phần bảo vệ chính mình trên môi trường số.

Xây dựng mạng lưới dịch vụ bảo vệ trẻ em liên thông, toàn diện trên cả nước

VOV.VN - Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030 (Chương trình).