Trời chưa sáng hẳn, màn sương dày còn phủ kín những dãy núi xã vùng biên Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị. Những người lính Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 đã chuẩn bị hành trang lên đường. Ba lô, cuốc xẻng, thiết bị, ít thức ăn, lương khô và nước uống… tất cả được gói ghém gọn gàng. Họ tiến thẳng vào rừng.

Con đường dẫn về phía núi Cha Lỳ, thôn Cựp, xã Hướng Lập (huyện Hướng Hóa cũ), sau cơn mưa đêm trơn trượt, lầy lội. Giữa màu xanh hun hút của đại ngàn Trường Sơn, nhiều đoạn phải lội suối, những bước chân người lính vẫn miệt mài tiến về phía trước. Với họ, mỗi chuyến đi là một cuộc tìm kiếm đặc biệt. Không phải tìm tài nguyên hay dấu tích thiên nhiên, mà là đi tìm những đồng đội đã nằm lại hơn nửa thế kỷ giữa rừng sâu biên giới.

Trên quả đồi loang lổ những hố đào vừa mở, các cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 337 cúi mình đi giữa sương lạnh đầu ngày, rồi phơi mình dưới cái nắng hầm hập của đại ngàn, gió Lào. Hàng chục vị trí được đánh dấu, đào sâu xuống lòng đất. Có hố tìm thấy dấu tích liệt sĩ, nhưng cũng có hố chỉ là đất đá lạnh im sau nhiều giờ đào bới.

Thế nhưng không ai bỏ cuộc. Những người lính ấy vẫn kiên nhẫn dùng tay nhẹ nhàng gạt từng lớp đất mỏng, dò tìm theo dấu vết nhỏ nhất. Có lúc, cả tổ công tác gần như nín thở khi phát hiện những di vật là một mảnh tăng mục, chiếc cúc áo đã hoen gỉ hay vài đoạn xương nhỏ lẫn trong đất đỏ... Mỗi nhát cuốc đều rất chậm và nhẹ nhàng, như sợ làm đau những đồng đội đang còn nằm lại nơi rừng sâu.

Trung tá Phan Đình Phi, Đội trưởng Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Phòng Chính trị, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 kể chuyện, từ khi triển khai công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực núi Cha Lỳ từ ngày 11/3/2026 đến nay, Đội đã phát hiện, cất bốc được 8 hài cốt liệt sĩ. Công tác tìm kiếm tại khu vực này đang được đơn vị tiếp tục mở rộng. Đội gồm 15 thành viên chia thành nhiều tổ, mỗi tổ tìm kiếm được phân công hai người, một người đào và một người quan sát, tìm di vật.

“Khi đào từng nhát cuốc, nhát xẻng thì người ở trên phải tìm từng mẩu di vật. Sau đó, khi phát hiện di vật thì chúng tôi mở rộng phạm vi phía trên, dưới, trái, phải để tránh sót di vật, hài cốt bên cạnh. Công việc đòi hỏi trách nhiệm, tỉ mỉ, chịu khó và phải cẩn thận. Đặc biệt khi phát hiện di vật thì phải làm chậm lại và có người theo dõi từng di vật, từng mẩu phẩm”, Trung tá Phan Đình Phi cho biết.

Khó khăn lớn nhất đối với những người lính Đội Quy tập là rất it thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ, nhân chứng lịch sử ngày càng vắng, trí nhớ giảm sút. Địa hình tìm kiếm chủ yếu là núi cao, rừng sâu, thời tiết khắc nghiệt, nhiều khu vực đã thay đổi do thiên tai và quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Có những vị trí, đơn vị phải mất hàng tháng trời mới khoanh vùng được khu vực nghi có mộ liệt sĩ. Có nơi Đội Quy tập phải bám trụ suốt nhiều tháng trời giữa rừng sâu để xác minh nguồn tin và tổ chức tìm kiếm. Nhiều tháng ngày miệt mài lần theo từng lời kể cũ, từng ký ức rời rạc của nhân chứng, từng dấu vết mờ nhạt còn sót lại giữa núi rừng Trường Sơn…

Có những ngày mưa rừng xối xả, đất đá sạt lở, lán trại ngập nước. Có những hôm anh em phải ăn vội gói mì tôm, lương khô rồi tiếp tục leo núi, vượt rừng, lội suối từ sáng tới tối. Nhưng chưa ai nghĩ tới chuyện dừng lại. Bởi họ hiểu, dưới những tầng đất lạnh lẽo kia là bao đồng đội đang mong chờ được trở về với quê hương, người thân.

Thiếu tá Lương Văn Công, người đã gần 3 năm tham gia đội tìm kiếm tâm sự, mỗi lần phát hiện di vật hay dấu tích liệt sĩ đều mang đến cảm xúc đặc biệt đối với anh em trong đội: “Cảm xúc của bản thân tôi cũng như anh em trong Đội Quy tập khi lật giở từng lát đất gặp được các di vật của các bác, có tín hiệu mong manh gặp được các bác, anh em chúng tôi rất vui mừng. Đây là một nhiệm vụ thiêng liêng nhưng để gặp được các bác như một cơ duyên. Mong mỏi của tôi cũng như anh em Đội Quy tập dù thời gian đã phân hóa nhưng khi quy tập được các bác thì mong hài cốt còn chất lượng để lấy mẫu ADN, mong muốn xa hơn là đưa các bác về với gia đình, người thân”.

Giữa rừng sâu, khi anh em cẩn trọng bóc từng lớp đất đá, không ai nói với ai một lời. Chỉ còn tiếng cuốc chạm đất và sự hồi hộp nghẹn lại trong tim. Thiếu tá Nguyễn Đức Phúc, thành viên trẻ tuổi nhất Đội Quy tập nhớ nhất khoảnh khắc phát hiện dấu tích đầu tiên của liệt sĩ luôn là cảm xúc rất khó diễn tả đối với mỗi người lính: “Bản thân rất xúc động, bồi hồi khi làm nhiệm vụ cao cả như thế này, để ghi nhớ công ơn của các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh, để thế hệ chúng tôi có được cuộc sống bình yên ngày hôm nay. Khi tìm được liệt sĩ, cảm xúc dâng trào, một cảm xúc khó tả để diễn tả thành lời. Khi nhìn thấy các di vật của các bác dưới lòng đất thì cảm xúc chúng tôi bồi hồi, xúc động, nước mắt dâng trào”.

Từ năm 2002 đến nay, Đội Quy tập Đoàn 337 đã tìm kiếm, quy tập được 399 hài cốt liệt sĩ. Những địa bàn như Khe Sanh, Hướng Lập là nơi phát hiện được nhiều hài cốt. Phía sau những con số ấy là biết bao tháng ngày ăn rừng, ngủ núi. Công việc của những người lính quy tập không chỉ cần sức bền mà còn đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và cẩn trọng trong từng nhát cuốc.

Giữa hành trình đầy gian khó ấy, điều khiến những người lính ấm lòng hơn là tình cảm của người dân vùng biên. Những món quà nhỏ từ bà con dân làng mang tặng Bộ đội như con gà, con vịt, ít rau xanh để cải thiện bữa ăn hay chút nước chè xanh giải cơn khát. Những nghĩa tình giản dị giữa đại ngàn ấy đã tiếp thêm động lực để những người lính quy tập bền bỉ với hành trình của mình.

Thiếu tá Châu Lệ Huyền cùng các chị em trong Hội Phụ nữ và các đoàn viên thanh niên cũng thường xuyên tiếp sức cho anh em bằng những suất cơm, canh nóng giữa núi rừng: “Hôm nay, Hội Phụ nữ kết hợp với đoàn thanh niên vào đây tổ chức bữa ăn cho các anh. Khi vào đây, chúng tôi mới thấu hiểu nỗi vất vả, nhọc nhằn của các anh. Chúng tôi góp một phần công sức nhỏ bé của mình tiếp sức các anh sớm tìm được hài cốt, sớm đưa các bác về nơi yên nghỉ”.

Ngay sau khi Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia 515 phát động đợt cao điểm “500 ngày đêm hoàn thành 3 nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Đơn vị nhanh chóng quán triệt nhiệm vụ đến toàn thể cán bộ, chiến sĩ; xây dựng Nghị quyết chuyên đề, tổ chức lực lượng, phương tiện và triển khai đồng bộ các mặt công tác. Trong đó, chú trọng rà soát, thu thập, hoàn thiện hồ sơ, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và nhân dân để xác minh nguồn tin phục vụ tìm kiếm, quy tập.

Đại tá Trần Võ An, Phó Chính ủy Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 cho biết, đơn vị luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Quân khu 4, Ban Chỉ đạo 515 các cấp; sự phối hợp, giúp đỡ tích cực của cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang địa phương và đặc biệt là tình cảm, trách nhiệm của nhân dân đối với công tác đền ơn đáp nghĩa. 

“Chúng tôi chủ động làm tốt công tác phối hợp với các địa phương, cơ quan chức năng; tăng cường rà soát, xác minh thông tin; đẩy mạnh công tác dân vận, tuyên truyền vận động nhân dân cung cấp nguồn tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Đồng thời, nâng cao chất lượng công tác chuyên môn, bảo đảm tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ chặt chẽ, đúng quy định, thể hiện sự trân trọng và trách nhiệm cao nhất đối với các anh hùng liệt sĩ. Với tình cảm, trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập Đoàn 337 quyết tâm không quản ngại khó khăn, gian khổ, nỗ lực tìm kiếm, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ, với quê hương và gia đình”, Đại tá Trần Võ An cho hay.

Chiều muộn, giữa đại ngàn, tiếng cuốc, xẻng đều đặn bổ xuống nền đất sỏi. Những người lính Đội Quy tập liệt sĩ vẫn lặng lẽ đi theo “những lời gọi thiêng liêng từ lòng đất” giữa đại ngàn Trường Sơn.

Quảng Trị đón nhận 28 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện hy sinh tại Lào

VOV.VN - Hôm nay (20/5), tại Cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo – Đen Sa Vẳn, tỉnh Quảng Trị phối hợp với hai tỉnh Sa Vẳn Na Khệt và Khăm Muồn (Lào) tổ chức lễ bàn giao, đón nhận 28 hài cốt liệt sĩ là quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại nước bạn Lào trong các thời kỳ chiến tranh.