Mô hình cần thiết với đô thị đặc biệt

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, thành phố hiện quản lý địa bàn hơn 14 triệu dân, quy mô lớn, không gian rộng, áp lực quản lý ngày càng cao, trong đó an toàn thực phẩm là lĩnh vực đặc biệt quan trọng.

Trước đây, công tác quản lý an toàn thực phẩm của TP phân tán ở nhiều ngành như y tế, nông nghiệp, công thương, dẫn đến chồng chéo đầu mối. Việc thí điểm Ban Quản lý An toàn thực phẩm từ năm 2017 và sau đó thành lập Sở An toàn thực phẩm từ năm 2024 đã giúp thống nhất trách nhiệm quản lý về một đầu mối.

Ông Nguyễn Mạnh Cường đánh giá mô hình này rất cần thiết với TP.HCM, bởi chăm sóc sức khỏe người dân phải bắt đầu từ bữa ăn an toàn. Tuy nhiên, quá trình vận hành vẫn còn nhiều khó khăn như việc phân cấp xuống xã, phường chưa thuận lợi do bộ máy cơ sở còn mỏng, chưa đủ điều kiện tiếp nhận thêm nhiệm vụ.

Lãnh đạo TP.HCM cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng thẩm quyền, bổ sung nguồn lực cho Sở An toàn thực phẩm; đồng thời cho phép thành phố nghiên cứu áp dụng một số tiêu chuẩn cao hơn mức chung để phù hợp đặc thù đô thị lớn.

Báo cáo tại buổi làm việc, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết, thành phố hiện quản lý hơn 30.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Sau hơn một năm hoạt động, 100% thủ tục hành chính đã được thực hiện trực tuyến mức độ 4, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt 99,9%.

Theo bà Lan, việc tập trung đầu mối quản lý giúp công tác thanh tra, kiểm tra hiệu quả hơn, giảm tình trạng doanh nghiệp bị kiểm tra chồng chéo.

Tuy nhiên, công tác này còn nhiều thách thức. Năm 2025, TP.HCM ghi nhận 13 vụ ngộ độc thực phẩm với 783 người mắc. Bối cảnh kinh tế khó khăn khiến một bộ phận người dân ưu tiên thực phẩm giá rẻ, trong khi một số cơ sở có xu hướng cắt giảm chất lượng để giữ giá bán.

Ngoài ra, nhân lực tuyến cơ sở còn thiếu, nhiều xã, phường bố trí cán bộ kiêm nhiệm, hạn chế về chuyên môn. Quy trình kiểm nghiệm, xử lý vi phạm hiện còn mất nhiều thời gian; có trường hợp khi có kết quả thì sản phẩm không bảo đảm chất lượng đã tiêu thụ hết ra thị trường.

"Rất mong có những thay đổi về hoạt động về thanh tra kiểm tra cho thực chất và hiệu quả hơn. Bởi vì mình làm công tác an toàn thực phẩm mà không thanh tra được, không phát hiện được thì cũng rất buồn. Hoặc đi kiểm tra định kỳ mà không thấy vi phạm tại thời điểm đó thì không làm gì được”, bà Phạm Khánh Phong Lan nói. 

Bộ Y tế xem xét nhân rộng mô hình

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng các kiến nghị của TP.HCM cơ bản phù hợp với định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm và xây dựng mô hình quản lý mới. Ông đề nghị thành phố tiếp tục làm rõ tổ chức bộ máy cấp cơ sở, hệ thống dữ liệu quản lý, công tác kiểm nghiệm và cơ chế phối hợp từ Trung ương đến địa phương.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhận định an toàn thực phẩm là lĩnh vực “rất khó, rất nóng”, phạm vi quản lý rộng và tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Bà Đào Hồng Lan nhấn mạnh, thuốc chỉ người bệnh mới dùng, còn thực phẩm thì ai cũng sử dụng mỗi ngày, vì vậy quyền được tiếp cận thực phẩm an toàn là quyền cơ bản của người dân.

TP.HCM cũng đã hoàn thành vai trò tiên phong khi triển khai mô hình thí điểm từ năm 2017 đến nay. Đây là khoảng thời gian đủ dài để tổng kết, đánh giá toàn diện và rút kinh nghiệm cho giai đoạn tiếp theo.

Bộ trưởng cho biết Bộ Y tế đang được giao chủ trì xây dựng đề án mô hình quản lý an toàn thực phẩm thống nhất trên phạm vi cả nước. Mô hình mới phải bảo đảm một đầu mối quản lý nhà nước, nhưng không chồng chéo với chức năng chuyên ngành; đồng thời phải gắn với nguồn lực thực thi cụ thể về nhân sự, tài chính, trang thiết bị và cơ chế phối hợp.

Thực tế, cấp xã là mắt xích cần nghiên cứu kỹ do lực lượng hiện còn mỏng. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò chính quyền địa phương, lực lượng công an trong phát hiện, xử lý vi phạm và kiểm soát thị trường.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan đề nghị TP.HCM tiếp tục tổng hợp đầy đủ tài liệu, mạnh dạn đề xuất các vấn đề xuất phát từ thực tiễn để Bộ Y tế tiếp thu, hoàn thiện đề án.

Kinh nghiệm của TP.HCM không chỉ có ý nghĩa với thành phố mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng mô hình quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả, thống nhất cho cả nước trong thời gian tới.

"Nếu áp dụng chung cho toàn quốc theo mô hình là một đơn vị quản lý thống nhất thì cũng là mô hình mới chính vì vậy phải phân tích được những kinh nghiệm thế giới, kinh nghiệm thực tiễn để rút được bài học ra sao. Tinh thần là không cầu toàn, không nóng vội", bà Đào Hồng Lan cho hay.

TP.HCM mở cao điểm siết thức ăn đường phố, chặn thực phẩm bẩn

VOV.VN - Ngày 16/4, TP.HCM phát động Tháng hành động Vì an toàn thực phẩm năm 2026, tập trung phòng ngừa ngộ độc trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố.