Từ dữ liệu phải trở thành “bộ não” điều hành giao thông

Việc triển khai Trung tâm dữ liệu giao thông vì thế đặt ra một yêu cầu lớn hơn đầu tư công nghệ: làm thế nào để dữ liệu thực sự “sống”, được chia sẻ đúng nơi, sử dụng đúng lúc, qua đó chuyển phương thức quản lý giao thông từ bị động xử lý sang chủ động dự báo, điều hành.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Nghị quyết số 298 ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 05 ngày 12/6/2026 của Đảng ủy Chính phủ về áp dụng cơ chế, chính sách triển khai Đề án “Xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”.

Đây không chỉ là câu chuyện đầu tư thêm camera, máy chủ hay phần mềm, mà sâu xa hơn là thay đổi cách thức quản lý, giám sát và điều hành giao thông dựa trên dữ liệu. Điểm quan trọng nhất của một trung tâm dữ liệu giao thông không nằm ở việc có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có được kết nối, cập nhật và sử dụng đúng lúc hay không.

Thực tế, dữ liệu giao thông hiện được hình thành từ nhiều nguồn: camera giám sát, thiết bị giám sát hành trình, hệ thống đăng ký phương tiện, giấy phép lái xe, xử lý vi phạm, tai nạn giao thông, cùng dữ liệu về hạ tầng và tổ chức giao thông tại các địa phương. Nếu mỗi cơ quan thu thập, quản lý và cập nhật theo một cách riêng, dữ liệu dễ rơi vào tình trạng phân tán, trùng lặp, thiếu đồng nhất, thậm chí muốn khai thác lại phải tổ chức thu thập từ đầu.

Vì vậy, yêu cầu trước tiên là chuẩn hóa để có thể liên thông. Mỗi loại dữ liệu cần có nguồn tạo lập, cơ quan chịu trách nhiệm về chất lượng và quy định rõ đối tượng, phạm vi, mục đích được khai thác. Các hệ thống phải thống nhất về cấu trúc dữ liệu, trường thông tin, mã định danh và phương thức kết nối. Khi đó, một dữ liệu được tạo lập một lần nhưng có thể phục vụ nhiều nhiệm vụ quản lý khác nhau theo đúng thẩm quyền.

Nhưng liên thông mới chỉ là điều kiện cần. Giá trị lớn hơn của hệ thống nằm ở khả năng biến dữ liệu thành thông tin có thể hành động.

Khi dữ liệu từ camera, thiết bị giám sát hành trình và các cơ sở dữ liệu nghiệp vụ được cập nhật theo thời gian thực, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu bất thường: lưu lượng phương tiện tăng đột biến, tốc độ giảm sâu, dòng xe có nguy cơ ùn ứ hoặc những tình huống bất thường trên tuyến.

Thay vì chờ ùn tắc hình thành rồi mới xử lý, lực lượng chức năng có thêm cơ sở để nhận diện sớm, điều động lực lượng, phân luồng và điều tiết giao thông. Đó là bước chuyển từ điều hành phản ứng sang điều hành chủ động.

Tuy nhiên, để làm được điều này, không thể chỉ nói đến công nghệ. Những hệ thống như VN Traffic, đăng ký xe, quản lý giấy phép lái xe, xử lý vi phạm hay điều tra tai nạn được hình thành qua nhiều giai đoạn, với những yêu cầu nghiệp vụ khác nhau.

Cùng với chuẩn hóa dữ liệu, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng tính toán, đường truyền, khả năng lưu trữ và xử lý lượng lớn hình ảnh, video. Những địa phương có điều kiện kỹ thuật khác nhau cũng cần được tính đến bằng một lộ trình phù hợp.

Đặc biệt, dữ liệu giao thông càng được kết nối rộng thì yêu cầu về an toàn, an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân càng phải đặt ra ngay từ đầu. Phải xác thực, phân quyền, kiểm soát truy cập và lưu vết việc khai thác, để dữ liệu được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền.

Cần xác định rõ: công nghệ không thay thế con người. Trung tâm dữ liệu có thể cung cấp bức tranh giao thông theo thời gian thực, đưa ra cảnh báo và hỗ trợ phân tích; còn đánh giá tình hình, lựa chọn phương án tổ chức giao thông và xử lý tình huống vẫn thuộc về lực lượng có thẩm quyền.

Nếu làm được như vậy, Trung tâm dữ liệu giao thông sẽ không chỉ là nơi tập trung dữ liệu để giám sát hay xử phạt. Đó có thể trở thành hạ tầng dữ liệu dùng chung của giao thông, giúp các cơ quan nhìn thấy cùng một bức tranh, phối hợp trên cùng một nền tảng và ra quyết định nhanh hơn.

Xa hơn, dữ liệu còn có thể trở thành nền tảng cho giao thông thông minh, giao thông xanh và một phương thức quản lý lấy người dân, hiệu quả vận hành và khả năng dự báo làm trọng tâm.

Để Trung tâm dữ liệu giao thông thực sự trở thành “bộ não” điều hành giao thông, bài toán không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khả năng kết nối, đồng bộ, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các địa phương, đòi hỏi một hệ thống đủ đồng nhất, liên thông và có cơ chế vận hành rõ ràng để phát huy hiệu quả trên thực tế.

Hà Nội phân luồng đoạn Vành đai 4 nối đê Hữu Hồng với Đại lộ Thăng Long

VOV.VN - Hà Nội bắt đầu phân luồng giao thông đoạn Vành đai 4 từ đê Hữu Hồng đến Đại lộ Thăng Long từ ngày 10/10, phục vụ thông xe kỹ thuật và bảo đảm an toàn giao thông.