Chống khai thác IUU: Tăng kiểm soát tàu cá bằng dữ liệu số

Sáng 13/10, tại trụ sở Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), gắn với phát triển bền vững ngành thủy sản, tổ chức cuộc họp.

Quản lý tàu cá từng bước dựa trên dữ liệu

Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, tại phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo ngày 28/7/2026, các bộ, ngành và địa phương được giao thực hiện 22 nhiệm vụ. Đến nay, 5 nhiệm vụ đã hoàn thành, 15 nhiệm vụ thường xuyên tiếp tục được duy trì, 2 nhiệm vụ theo tiến độ đang được triển khai.

Công tác quản lý đội tàu đang từng bước được số hóa. Dữ liệu về đội tàu, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàu rời và cập cảng, sản lượng bốc dỡ, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT và kết quả xử lý vi phạm đang từng bước được kết nối, đối soát.

Việc liên thông dữ liệu giúp cơ quan quản lý theo dõi tình trạng từng tàu cá, phát hiện dấu hiệu bất thường và xác định những trường hợp cần kiểm tra, xử lý. Kết quả thực hiện tại 22 địa phương ven biển được lượng hóa theo từng nhóm chỉ tiêu, nhiệm vụ; các địa phương có trách nhiệm cập nhật, tự đánh giá và chịu trách nhiệm về số liệu báo cáo.

Trong quản lý đội tàu, những tàu không đủ điều kiện khai thác, đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ cao vi phạm IUU được lập danh sách để xác minh, theo dõi. Thiết bị VMS từng bước được khai thác phục vụ cảnh báo và quản lý rủi ro, bên cạnh chức năng theo dõi vị trí tàu cá.

Hệ thống eCDT cũng được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát điều kiện hoạt động, sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Theo báo cáo, dữ liệu các chuyến biển được cập nhật trên hệ thống tại 141 cảng cá, bến cá. Các giấy tờ liên quan đến sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng, xác nhận nguyên liệu và chứng nhận nguồn gốc được số hóa.

Chuỗi dữ liệu truy xuất từng bước kết nối từ tàu cá, điều kiện hoạt động, hành trình trên biển đến sản lượng bốc dỡ, doanh nghiệp và lô hàng. Cơ sở dữ liệu quản lý thủy sản nhập khẩu cũng đang được vận hành; 90 doanh nghiệp đã báo cáo phân loại tại nhà máy.

Cần xây dựng nghề cá minh bạch

Theo Bộ NN&MT, sau đợt thanh tra lần thứ 5, Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra 38 khuyến nghị cần khắc phục. Tính đến ngày 30/9/2026, có 31 khuyến nghị đã được thực hiện đầy đủ và có kết quả kiểm chứng; 5 khuyến nghị tiếp tục được hoàn thiện theo lộ trình; 2 khuyến nghị đang được trao đổi, làm rõ với EC do có nội dung chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn và hệ thống pháp luật Việt Nam.

Về quản lý đội tàu, đến ngày 30/9/2026, cả nước có trên 80.000 tàu cá từ 6 m trở lên được đăng ký, cập nhật trên hệ thống VNFishbase. Trong đó, trên 38.800 tàu dài từ 6 m đến dưới 12 m; trên 13.650 tàu dài từ 12 m đến dưới 15 m và trên 27.500 tàu dài từ 15 m trở lên. Tỷ lệ tàu có giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%.

Tuy nhiên, kết quả rà soát vẫn ghi nhận 1.247 tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại cần xác minh; 5.586 tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động và 2.961 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU.

Các địa phương đang tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, xác định tình trạng thực tế của từng tàu, nhất là tàu hết hạn giấy phép, tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động và tàu không đủ điều kiện khai thác. Yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát được hoạt động thực tế, ngăn chặn tàu không đủ điều kiện ra khơi.

Về giám sát hành trình, trong tổng số 27.520 tàu cá từ 15 m trở lên, có 27.238 tàu đã lắp thiết bị VMS. Đối với 1.773 tàu tạm ngừng dịch vụ truyền dữ liệu VMS, các cơ quan chức năng đã lập danh sách, cập nhật thông tin để theo dõi, kiểm soát.

Hệ thống VMS hỗ trợ phát hiện tàu mất kết nối, vượt ranh giới cho phép và các dấu hiệu bất thường khác. Tuy vậy, hiệu quả giám sát phụ thuộc vào việc xác minh, xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm, tránh tình trạng chỉ ghi nhận dữ liệu mà không có biện pháp xử lý tiếp theo.

Bộ NN&MT đánh giá việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và dữ liệu là điều kiện cần thiết; kết quả chống khai thác IUU phải được thể hiện qua hiệu quả thực thi trên thực tế, khả năng kiểm soát đội tàu và việc xử lý dứt điểm các hành vi vi phạm.

Để chuẩn bị cho đợt thanh tra lần thứ 6 của EC, Bộ NN&MT đề xuất tiếp tục hoàn thiện dữ liệu đội tàu, kiểm soát tàu không đủ điều kiện hoạt động, xử lý vi phạm về VMS, nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc và bảo đảm số liệu báo cáo thống nhất với hồ sơ thực tế.

Các bộ, ngành và địa phương cần tập trung xử lý những tồn tại còn kéo dài, xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm trong từng khâu quản lý. Việc cập nhật dữ liệu phải đi đôi với kiểm tra thực địa, bảo đảm thông tin trên hệ thống phản ánh đúng tình trạng hoạt động của tàu cá.

Gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU là mục tiêu trước mắt, trong khi xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững là yêu cầu lâu dài. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện hồ sơ, báo cáo, công tác chống khai thác IUU cần tạo chuyển biến thực chất trong quản lý đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Cà Mau: Thanh tra quản lý, đăng kiểm tàu cá và xử phạt IUU

VOV.VN - Đoàn thanh tra tiến hành thanh tra 6 đơn vị về công tác quản lý và xử lý vi phạm tàu cá trong thời gian 45 ngày.