Tăng trưởng kinh tế 2 con số ở Bắc Ninh: Phần giá trị ở lại sau 49 tỷ USD vốn FDI

Tại Công ty CP Sản xuất và Xuất nhập khẩu Bao bì Thăng Long ở phường Từ Sơn (thành phố Bắc Ninh), quá trình tham gia chuỗi sản xuất của doanh nghiệp FDI đã kéo theo những thay đổi trong quản trị và vận hành. Sau khi triển khai chương trình phát triển nhà máy thông minh với sự hỗ trợ của Samsung, doanh nghiệp giảm 8% chi phí nhân công, tăng 9% hiệu suất sử dụng thiết bị, nâng 8% tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu ngay từ lần sản xuất đầu tiên. Mức độ nhà máy thông minh được nâng lên cấp độ 3.

Những con số không lớn nếu đặt cạnh hàng chục tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài tại Bắc Ninh. Nhưng với một doanh nghiệp trong nước, đó là kết quả của quá trình nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của khách hàng trong chuỗi cung ứng.

Ông Nguyễn Minh Ngọc, Tổng Giám đốc Công ty CP Sản xuất và Xuất nhập khẩu Bao bì Thăng Long cho biết, bước chuyển quan trọng của doanh nghiệp là từ quản lý dựa nhiều vào kinh nghiệm sang vận hành bằng dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và kiểm soát sản xuất theo thời gian thực.

“Năng lực vì thế không còn phụ thuộc vào một vài cá nhân, mà trở thành năng lực của toàn hệ thống”, ông Ngọc chia sẻ trong cuộc trao đổi với Vietnam Business Forum.

Từ trường hợp Công ty CP Sản xuất và Xuất nhập khẩu Bao bì Thăng Long, một vấn đề lớn hơn được đặt ra: sau nhiều năm thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, doanh nghiệp trong nước đã tiến được bao xa trong hệ sinh thái công nghiệp Bắc Ninh?

49 tỷ USD và khoảng trống phía sau

9 tháng năm 2026, GRDP của Bắc Ninh tăng 11,81%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 13,87%, riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 17,17%. Trong sáu tháng đầu năm, các khu công nghiệp thu hút khoảng 515,5 triệu USD vốn FDI cấp mới, trong khi các dự án đang hoạt động tăng thêm hơn 1,626 tỷ USD.

Tại Diễn đàn Kết nối FDI 2026, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn cho biết địa phương có khoảng 3.500 dự án FDI của nhà đầu tư đến từ 46 quốc gia và vùng lãnh thổ, tổng vốn đăng ký hơn 49 tỷ USD.

Samsung, Foxconn, Luxshare, Goertek, Amkor cùng mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh đã tạo nên một hệ sinh thái sản xuất điện tử quy mô lớn. Tuy nhiên, sự hiện diện của những tập đoàn này chưa tự động bảo đảm doanh nghiệp trong nước có vị trí tương xứng trong chuỗi giá trị.

Bắc Ninh hiện có khoảng 550 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thuộc sáu nhóm ngành ưu tiên, trong đó hơn 250 doanh nghiệp điện tử và khoảng 230 doanh nghiệp cơ khí chế tạo. Tài liệu xây dựng Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2030 chỉ ra phần lớn doanh nghiệp còn quy mô nhỏ, hạn chế về quản trị, công nghệ và nền tảng chuyển đổi số; khoảng cách với yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn đáng kể.

Tại Kỳ họp thứ 6 HĐND tỉnh tháng 7/2026, Chủ tịch HĐND tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Việt Oanh ( nay là Chủ tịch HĐND thành phố Bắc Ninh) thẳng thắn nhìn nhận: “Năng lực cạnh tranh, khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong tỉnh chưa có nhiều cải thiện; kinh tế của tỉnh còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI”.

Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực nội sinh vào những động lực quan trọng của mô hình phát triển mới.

Trước đó, ngày 9/7/2026, làm việc với Bắc Ninh, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu địa phương chuyển từ “cứ điểm sản xuất, lắp ráp quy mô lớn” sang trung tâm công nghiệp công nghệ cao; phát triển doanh nghiệp trong nước, nâng tỷ lệ nội địa hóa và hình thành mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Bắc Ninh đã thành công trong việc thu hút các tập đoàn lớn. Yêu cầu tiếp theo là tạo được sức lan tỏa từ khu vực FDI sang doanh nghiệp nội địa, thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô sản xuất.

Công nghệ cao chưa phải câu trả lời cuối cùng

Dòng vốn đầu tư vào Bắc Ninh đang xuất hiện thêm những dự án ở các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao. Tại KCN Gia Bình, Cooler Master sản xuất thiết bị tản nhiệt cho máy chủ trí tuệ nhân tạo và dự kiến đầu tư thêm khoảng 240 triệu USD cho một tổ hợp mới có trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), cơ sở đào tạo kỹ thuật. Amkor hoạt động trong lĩnh vực lắp ráp, kiểm thử bán dẫn tại Yên Phong; Foxconn đang thực hiện các thủ tục triển khai dây chuyền sản xuất robot hình người.

Sự xuất hiện của bán dẫn, AI, robot và R&D mở ra cơ hội tham gia những công đoạn có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, sản phẩm công nghệ cao được sản xuất tại Bắc Ninh chưa đồng nghĩa năng lực công nghệ ấy đã thuộc về nền kinh tế địa phương.

Khác biệt nằm ở nghiên cứu, thiết kế, công nghệ, đội ngũ kỹ sư và mạng lưới nhà cung ứng. Vì vậy, trong kế hoạch mở rộng của Cooler Master, đáng chú ý không chỉ là quy mô vốn đầu tư mà còn là việc bố trí hoạt động R&D và đào tạo kỹ thuật cùng với sản xuất.

Bắc Ninh đã xác định hướng thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và sản xuất thông minh; gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý, nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất công nghiệp thành phố Bắc Ninh (BACLINK), doanh nghiệp nội địa muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu phải nâng cấp đồng bộ từ R&D, chất lượng, tự động hóa đến quản trị và nhân sự.

Qua trao đổi, bà Trang nhấn mạnh bước chuyển từ “làm đúng bản vẽ” sang cùng thiết kế, cải tiến; từ gia công sang R&D; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị. Bà Trang cũng cho rằng Bắc Ninh cần chuyển từ “thu hút FDI đến kết nối FDI”, để doanh nghiệp Việt Nam có điều kiện trưởng thành và làm chủ công nghệ.

Quan điểm này không đặt doanh nghiệp nội địa đối lập với FDI. Ngược lại, sự hiện diện của các tập đoàn toàn cầu là lợi thế để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn và thị trường. Vấn đề là năng lực đáp ứng của doanh nghiệp trong nước.

Phần giá trị ở lại

Từ năm 2020, Bắc Ninh phối hợp với Bộ Công Thương và Samsung Việt Nam triển khai chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam cải tiến sản xuất. Giai đoạn đầu có 7 doanh nghiệp được tư vấn; từ năm 2022 có 19 lượt tư vấn cho 16 doanh nghiệp phát triển nhà máy thông minh. Chương trình tiếp tục được mở rộng trong giai đoạn 2026–2030 sang nhà máy thông minh, khuôn mẫu, đào tạo nhân lực và nâng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Trường hợp Công ty CP Sản xuất và Xuất nhập khẩu Bao bì Thăng Long cho thấy hiệu quả cải tiến có thể đo bằng chi phí, năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhưng đặt cạnh khoảng 550 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ hiện có, phạm vi doanh nghiệp được hỗ trợ chuyên sâu vẫn còn khiêm tốn.

Dự thảo Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ Bắc Ninh giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 700 doanh nghiệp trong các ngành ưu tiên; khoảng 60% doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nội địa áp dụng hệ thống quản lý sản xuất, quản lý chất lượng và tiêu chuẩn phù hợp với mạng lưới sản xuất toàn cầu. Hơn 70% doanh nghiệp được khảo sát có kế hoạch đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ, với mức đầu tư dự kiến bình quân trên 15 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng trực tiếp; một linh kiện trước đây phải nhập khẩu được sản xuất trong nước; một nhà máy chuyển từ gia công sang thiết kế; một trung tâm R&D sử dụng kỹ sư Việt Nam — những thay đổi ấy mới phản ánh rõ sự trưởng thành của năng lực nội sinh.

Bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất công nghiệp thành phố Bắc Ninh nêu một cách đánh giá đáng chú ý: “Chúng tôi đo lường thành công không bằng số lượng hội nghị mà bằng số lượng doanh nghiệp thực sự trưởng thành”. Theo bà, kết quả kết nối phải được thể hiện qua tiêu chuẩn, sản phẩm, đơn hàng mới và khả năng doanh nghiệp tiến lên vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Khi quán triệt Nghị quyết Trung ương 3 cuối tháng 9, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Bắc Ninh Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh: "Bắc Ninh bước vào vị thế mới phải có tư duy mới, mô hình phát triển mới và phương thức quản trị mới."

Bắc Ninh đã chứng minh khả năng đưa những tập đoàn hàng đầu thế giới vào các khu công nghiệp. Chặng phát triển tiếp theo khó hơn: đưa doanh nghiệp Việt Nam vào sâu hơn trong những nhà máy ấy.

Khi đó, hơn 49 tỷ USD vốn FDI sẽ không chỉ được đo bằng số dự án, quy mô sản xuất hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn bằng phần công nghệ, kỹ sư, nhà cung ứng và giá trị gia tăng được hình thành trong chính nền kinh tế địa phương.

Bắc Ninh tăng trưởng GRDP 11,81%, đứng thứ 4 cả nước sau 9 tháng

VOV.VN - Sau 9 tháng năm 2026, GRDP của Bắc Ninh tăng 11,81% so với cùng kỳ, đứng thứ 4 trong 34 tỉnh, thành phố cả nước. Công nghiệp chế biến, chế tạo, xây dựng và xuất nhập khẩu tiếp tục là những động lực quan trọng giúp địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng cao.