Xuất khẩu gạo đối mặt thử thách lớn: Giá giảm sâu, áp lực cạnh tranh đè nặng

Năm nay, hoạt động xuất khẩu gạo của các doanh nghiệp ở vùng ĐBSCL không ổn định, gặp nhiều khó khăn, giá sụt giảm và chịu sự cạnh tranh gay gắt từ nhiều nước trên thế giới. Trong 9 tháng năm nay giá trị xuất khẩu gạo nước ta đạt 6,4 triệu tấn và 3,11 tỷ USD, giảm 5,8% về khối lượng và giảm 10,7% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Đầu ra hạt gạo chậm, giá giảm không chỉ gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp mà còn tạo sức ép đối với người dân khi chi phí vật tư, phân bón tăng cao, trong khi giá lúa ở mức thấp.

Phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam phỏng vấn ông Nguyễn Văn Nhiễm, Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), về vấn đề này.

PV: Thưa ông, xin ông cho biết tình hình xuất khẩu gạo của nước ta năm nay ra sao?

Ông Nguyễn Văn Nhiễm: Trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu được hơn 6,36 triệu tấn gạo. Về cơ cấu, Việt Nam xuất khẩu các loại gạo từ trung cấp đến cao cấp và gạo thơm. Thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam vẫn là Philippines, chiếm hơn 40% thị phần xuất khẩu gạo.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng như các doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn của Việt Nam đã nỗ lực đa dạng hóa thị trường, xuất khẩu sang các thị trường khác như châu Phi và những thị trường có nhu cầu về gạo chất lượng cao, gạo thơm như Mỹ, châu Âu…

Đây là những thị trường có nhu cầu tiêu thụ gạo khá lớn. Tuy nhiên, với năng lực hiện tại, công nghệ và sản phẩm gạo của chúng ta cần được cải tiến nhiều hơn về chất lượng. Đặc biệt, cần kiểm soát vùng trồng, việc sử dụng các sản phẩm đầu vào trong sản xuất lúa gạo và tăng cường kiểm soát chặt chẽ để đáp ứng thị hiếu, nhu cầu của thị trường, bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường Mỹ và châu Âu.

Đối với những thị trường này, chúng tôi có thể xuất khẩu các dòng gạo đặc sản như ST25, Đài Thơm, Nàng Hoa… Các sản phẩm này đã nhận được phản hồi tích cực từ khách hàng tại những thị trường cao cấp.

Bên cạnh đó, thị trường châu Phi có những biến động về địa chính trị. Tại khu vực Trung Đông, chi phí logistics và vận tải tăng cao, ảnh hưởng đến cơ cấu giá thành gạo Việt Nam, khiến chúng ta gặp khó khăn trong cạnh tranh với các quốc gia lân cận như Ấn Độ. Do đó, ở một số thị trường như Bờ Biển Ngà, xuất khẩu gạo có sự sụt giảm do yếu tố giá cả. Chi phí logistics cao đã ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam.

Đối với các thị trường mà chúng tôi đã đa dạng hóa, như Trung Quốc, năm nay, khách hàng từ thị trường này tăng nhập khẩu gạo Việt Nam, chủ yếu là các giống gạo trung cấp, cao cấp như gạo thơm, OM18, Đài Thơm, ST25 và các giống gạo Nhật đã được xuất khẩu trong nhiều năm qua.

Philippines có những hạn chế trong việc cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật trong những tháng gần đây, ảnh hưởng đến thị phần xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Tuy nhiên, chúng tôi nhận định rằng đến cuối năm, hoạt động xuất khẩu gạo có thể được cải thiện khi nhu cầu của các nước nhập khẩu tăng trở lại. Đặc biệt, theo dự báo, hiện tượng El Niño có thể đạt đỉnh điểm vào tháng 11 tới cũng như trong những tháng đầu năm 2027. Chúng tôi tin rằng Chính phủ các quốc gia nhập khẩu gạo sẽ có những điều chỉnh chính sách nhập khẩu và tăng cường dự trữ gạo nhằm bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

PV: Theo ông, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 tác động như thế nào đến hoạt động xuất khẩu gạo?

Ông Nguyễn Văn Nhiễm: Chúng tôi cho rằng định hướng trồng các giống lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chủ trương rất đúng đắn của Chính phủ. Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức sản xuất, chúng ta cần tăng cường liên kết chặt chẽ hơn nữa với các doanh nghiệp, bởi đây là những đơn vị am hiểu nhu cầu của thị trường, biết thị trường cần loại gạo nào cũng như sản lượng và dung lượng của từng thị trường.

Cộng đồng doanh nghiệp và các bộ, ngành ở Việt Nam cần cung cấp nhiều thông tin hơn cho các nhà sản xuất gạo và bà con nông dân để định hướng cụ thể trong tổ chức sản xuất, kỹ thuật canh tác và chế biến gạo, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Chúng tôi đánh giá định hướng này sẽ phát triển tốt trong thời gian tới.

PV: Mới đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 65 quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 365 ngày 23 tháng 9 năm 2026 của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo. Quy định này có tác động như thế nào đến hoạt động kinh doanh, xuất khẩu gạo của nước ta?

Ông Nguyễn Văn Nhiễm: Quy định này do Bộ Công Thương ban hành. Chúng tôi nhận định đây là hướng mở hơn đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu gạo, đồng thời tạo điều kiện tăng tính cạnh tranh và nâng cao năng lực đầu tư vào ngành gạo, qua đó giúp nâng cao giá trị mặt hàng gạo Việt Nam.

Bên cạnh đó, với các điều kiện thông thoáng hơn, doanh nghiệp chỉ cần đầu tư vào khâu chế biến sâu như xay xát, tách màu, phân loại hạt và đóng gói tự động là có thể đáp ứng yêu cầu. Với việc kiểm soát khâu chế biến sâu cuối cùng, doanh nghiệp có thể đáp ứng điều kiện theo quy định, thay vì trước đây phải đầu tư cả hệ thống sấy, hệ thống xay xát… Điều này phần nào tạo áp lực về chi phí đầu tư và làm tăng giá thành sản phẩm khi hoạt động đầu tư chưa đạt hiệu quả cao.

Theo quy định này, nhiều doanh nghiệp có thể đầu tư tốt hơn. Chúng tôi sẽ tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp chế biến sâu với các doanh nghiệp thực hiện những công đoạn như sấy, bóc vỏ… Chúng tôi tin rằng sự liên kết này sẽ hỗ trợ cả hai nhóm doanh nghiệp phát triển tốt hơn, đồng thời giúp giảm lãng phí trong đầu tư vào ngành chế biến gạo.

PV: Xin cảm ơn ông đã chia sẻ những thông tin trên.

Quy định mới về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo

VOV.VN - Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã ký ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo.