Vì sao bệnh nhân Parkinson cần phục hồi chức năng khi vẫn đi lại bình thường?

Parkinson thường được nhiều người nhận biết qua biểu hiện run tay, vận động chậm hay dáng người khom về phía trước. Tuy nhiên, theo BSCKII Nguyễn Thị Việt Hà, Phó Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, ở giai đoạn sớm, những thay đổi có thể rất kín đáo, trong khi người bệnh vẫn đi lại, sinh hoạt và tự chăm sóc bản thân gần như bình thường. Chính điều này khiến không ít người bỏ qua những dấu hiệu ban đầu và chưa nghĩ tới việc phục hồi chức năng.

Những thay đổi rất nhỏ có thể là dấu hiệu sớm của Parkinson

Parkinson được chia thành 5 giai đoạn, trong đó giai đoạn sớm tương ứng với giai đoạn 1 và 2. Các triệu chứng vận động lúc này thường còn nhẹ, có thể khu trú ở một bên cơ thể rồi bắt đầu xuất hiện ở hai bên. Người bệnh phần lớn vẫn duy trì được khả năng vận động và sinh hoạt độc lập nên những thay đổi ban đầu đôi khi khó nhận thấy.

Một trong những biểu hiện có thể quan sát là chữ viết ngày càng nhỏ, các chữ sát vào nhau hoặc nguệch ngoạc hơn do bàn tay kém linh hoạt. Khi đi, người bệnh có thể giảm vung một bên tay. Ngoài các biểu hiện vận động, bác sĩ Việt Hà lưu ý một số dấu hiệu khác như giảm khứu giác, khó nhận biết những mùi quen thuộc; đau mỏi cơ xương khớp; giọng nói nhỏ dần; táo bón kéo dài. Rối loạn giấc ngủ cũng có thể xuất hiện với những biểu hiện như la hét, đấm đá trong khi ngủ. Do khá kín đáo, những dấu hiệu này dễ bị người bệnh và gia đình xem là thay đổi tự nhiên của tuổi tác.

Theo bác sĩ Việt Hà, run tay là một biểu hiện cần lưu ý nhưng không thể chỉ dựa vào triệu chứng này để kết luận mắc Parkinson. Người bệnh cần chú ý thêm những thay đổi về chữ viết, dáng đi, mức độ vung tay khi bước, khứu giác, giấc ngủ, tình trạng táo bón... và nên đến chuyên khoa thần kinh để được thăm khám, đánh giá. Run điển hình ở Parkinson thường rõ hơn khi nghỉ ngơi và có thể tăng khi người bệnh lo âu, bồn chồn hoặc gặp sang chấn tâm lý.

Parkinson là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển. Hiện chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn; việc điều trị tập trung vào kiểm soát triệu chứng, duy trì khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Đừng chờ đi lại khó mới bắt đầu phục hồi chức năng

Nhiều người cho rằng phục hồi chức năng chỉ cần thiết khi bệnh nhân Parkinson đã đi lại khó khăn. BSCKII Nguyễn Thị Việt Hà cho rằng đây là quan niệm chưa đúng. Ở giai đoạn đầu, khi nhiều chức năng vận động còn được bảo tồn, tập luyện và phục hồi chức năng có thể giúp người bệnh duy trì khả năng vận động, thăng bằng, sức mạnh và độ dẻo dai của cơ bắp; hạn chế cứng khớp và giữ khả năng độc lập trong sinh hoạt hằng ngày.

Trong điều trị Parkinson, thuốc và phục hồi chức năng có vai trò khác nhau và không thể thay thế cho nhau. Thuốc giúp cải thiện các triệu chứng liên quan đến thiếu hụt dopamine như run, cứng đờ, vận động chậm. Trong khi đó, phục hồi chức năng tập trung vào khả năng vận động thực tế của người bệnh như dáng đi, thăng bằng, tư thế, sức mạnh cơ và các hoạt động hằng ngày.

Do đó, ngay cả khi triệu chứng được kiểm soát tốt bằng thuốc, người bệnh vẫn cần duy trì vận động và tập luyện phù hợp. Một điểm đáng chú ý ở Parkinson là người bệnh có thể cảm thấy mình vẫn bước đi và cử động bình thường, trong khi trên thực tế động tác đã nhỏ và chậm hơn.

Bác sĩ Việt Hà lý giải, khi lượng dopamine suy giảm, hệ thống điều hòa và phản hồi vận động bị ảnh hưởng, khiến khả năng tự điều chỉnh biên độ vận động không còn chính xác như trước. Người bệnh có thể nghĩ mình vẫn bước dài như bình thường, nhưng thực tế bước chân đã ngắn hơn mà bản thân không nhận ra.

Đây là lý do nhiều bài tập dành cho người Parkinson chú trọng thực hiện động tác với biên độ lớn. Khi bước chân bắt đầu ngắn, hơi lê chân hoặc giảm vung tay, người bệnh có thể được hướng dẫn đi bộ có ý thức, đi theo vạch kẻ trên sàn, sử dụng nhịp điệu âm thanh, vung tay rộng hơn, xoay thân hoặc nhấc chân tại chỗ.

Với xu hướng khom người về phía trước, các bài tập có thể tập trung vào duỗi cột sống, mở rộng lồng ngực, kéo giãn cơ ngực và vai, xoay thân, tăng sức mạnh nhóm cơ duỗi và điều chỉnh tư thế khi di chuyển. Ngay cả khi chưa từng té ngã, việc rèn luyện thăng bằng vẫn cần thiết nhằm duy trì khả năng kiểm soát tư thế và phòng ngừa nguy cơ té ngã khi khả năng vận động suy giảm.

Bài tập Parkinson không phải “một công thức cho tất cả”

Phục hồi chức năng Parkinson không chỉ là tập đi. Tùy biểu hiện của từng người, chương trình có thể bao gồm tập dáng đi và thăng bằng; duy trì sức mạnh, độ dẻo dai và tầm vận động; rèn sự khéo léo của bàn tay để hỗ trợ các hoạt động tự chăm sóc.

Khi xuất hiện nói nhỏ, khàn tiếng hoặc khó nuốt, người bệnh có thể cần luyện giao tiếp, phát âm, kiểm soát hơi thở và chức năng các cơ vùng miệng – họng. Các can thiệp về nhận thức và tâm lý cũng có thể được cân nhắc tùy tình trạng.

Mỗi người bệnh lại có biểu hiện và bệnh lý đi kèm khác nhau. Người nổi bật với tình trạng cứng đờ sẽ cần chú trọng các bài tập cải thiện độ linh hoạt; người có rối loạn thăng bằng cần ưu tiên kiểm soát tư thế và phòng ngừa té ngã. Các bệnh lý nền, đặc biệt bệnh tim mạch, cũng phải được cân nhắc khi xác định cường độ vận động.

Chính vì vậy, dù hiện nay có thể dễ dàng tìm thấy nhiều video hướng dẫn tập Parkinson trên mạng, bác sĩ Việt Hà khuyến cáo người bệnh không nên áp dụng máy móc khi chưa được đánh giá và hướng dẫn. Các video có thể dùng để tham khảo, nhưng bài tập cần phù hợp với tình trạng cụ thể của từng người. Tập sai tư thế hoặc lựa chọn bài tập không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ té ngã, chấn thương hoặc gây khó khăn hơn cho vận động.

Về thời lượng, theo bác sĩ Việt Hà, người bệnh Parkinson có thể tập khoảng 30–60 phút mỗi ngày, chia thành 2–3 lần, mỗi lần khoảng 15–20 phút. Cường độ ở mức trung bình, người bệnh có thể thấy nhịp tim tăng nhẹ, thở sâu hơn nhưng vẫn nói chuyện được. Nếu xuất hiện khó thở, mệt nhiều hoặc thở nhanh bất thường, cần dừng tập.

Parkinson tiến triển theo thời gian, nhưng giai đoạn người bệnh vẫn đi lại, tự chăm sóc và thực hiện được phần lớn công việc quen thuộc cũng chính là lúc cần chủ động duy trì những khả năng đó.

Dùng thuốc đúng chỉ định, duy trì vận động và phục hồi chức năng phù hợp có thể giúp người bệnh giữ khả năng vận động và tính độc lập lâu hơn. Mục tiêu của phục hồi chức năng ở giai đoạn sớm vì thế không phải chờ một chức năng suy giảm rồi mới tìm cách lấy lại, mà là chủ động giữ những chức năng người bệnh vẫn đang có.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cảnh báo: Người Việt ăn mặn gần gấp đôi khuyến cáo

VOV.VN - PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho biết người Việt ăn 9,4g muối/ngày, gần gấp đôi khuyến cáo của WHO và đưa ra 6 cách giảm ăn mặn.