Bầu cử giữa nhiệm kỳ - bước ngoặt trong xung đột giữa Mỹ và Iran

Khi Mỹ và Iran liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công trong tuần này, một cột mốc chính trị ngày càng trở nên đáng chú ý: ngày 3/11 - thời điểm cử tri Mỹ sẽ bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Cuộc bầu cử này có thể trở thành bước ngoặt đối với cuộc chiến Mỹ - Iran, trong bối cảnh các cố vấn cấp cao của Tổng thống Donald Trump tìm cách ngăn xung đột quay trở lại trạng thái chiến tranh toàn diện trước ngày bỏ phiếu. Đảng Cộng hòa hiện chỉ nắm thế đa số sít sao tại cả Hạ viện và Thượng viện.

Washington đang có xu hướng chuyển trọng tâm từ sử dụng sức mạnh quân sự sang gây sức ép kinh tế đối với Tehran. Hồi tháng 8, chính quyền Tổng thống Trump công bố “Ngày D-Day về kinh tế”, áp đặt lệnh trừng phạt đối với 60 thực thể mà Mỹ cho rằng tạo điều kiện giúp Iran có được nguồn thu từ dầu mỏ, đồng thời cảnh báo các quốc gia tiếp tục giao thương với Tehran có thể phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt thứ cấp.

Trong khi đó, hoạt động phong tỏa của Hải quân Mỹ đối với các cảng của Iran tại khu vực eo biển Hormuz tiếp tục gây sức ép lên hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng tìm cách hạ thấp mức độ nghiêm trọng của cuộc chiến, vốn bắt đầu khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2. Giá nhiên liệu tăng và sự phản đối ngày càng lớn trong dư luận Mỹ đang có nguy cơ trở thành gánh nặng chính trị đối với đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử.

Tuy nhiên, khả năng kiềm chế của chính quyền Tổng thống Trump cũng có giới hạn. Các lực lượng Mỹ vẫn tiến hành những cuộc tấn công nhằm vào Iran trong những ngày gần đây, trong khi giới lãnh đạo Mỹ khẳng định phương án quân sự tiếp tục được đặt trên bàn.

Ông Vance tuần này tuyên bố “mọi khả năng đều được đặt lên bàn”, bao gồm các biện pháp kinh tế, quân sự, ngoại giao và hoạt động bí mật.

Điều đó khiến hai tháng tới trở thành giai đoạn đặc biệt khó khăn đối với Washington. Mỹ muốn tránh một cuộc chiến toàn diện nhưng vẫn tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế, trong khi Iran cũng có những tính toán riêng và có thể đáp trả bằng quân sự, qua đó buộc Mỹ phải leo thang theo hướng mà Nhà Trắng không mong muốn trước khi cử tri đi bỏ phiếu.

Vì sao bầu cử giữa kỳ quan trọng với ông Trump?

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có thể duy trì thế kiểm soát sít sao tại Quốc hội hay không. Nếu chiến sự tiếp tục leo thang trước cuộc bầu cử, điều này có thể khiến thêm nhiều cử tri quay lưng với chính quyền Tổng thống Trump.

Vì vậy, kiềm chế giao tranh cho đến tháng 11 có thể giúp Nhà Trắng ngăn một cuộc chiến vốn đã không được lòng dân trở thành vấn đề chi phối chương trình nghị sự chính trị.

Một cuộc thăm dò Reuters/Ipsos thực hiện vào cuối tháng 8 cho thấy chỉ 31% người Mỹ ủng hộ chiến tranh, trong khi 63% phản đối. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump cũng giảm từ 40% xuống 33% kể từ khi xung đột bắt đầu, theo các cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos được bài viết dẫn lại.

Các nhà quan sát cho rằng chính quyền Tổng thống Trump không dự tính cuộc chiến sẽ kéo dài đến mức này.

Đầu tháng 3, ông Trump từng khẳng định chiến tranh sẽ chỉ kéo dài “4 hoặc 5 tuần”. Tuy nhiên, xung đột tiếp tục kéo dài, kéo theo những hệ quả ngoài dự tính. Đáng chú ý là việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến giá năng lượng tăng mạnh, càng làm cuộc chiến trở nên khó được người dân Mỹ chấp nhận.

Giá dầu diesel tại Mỹ hôm 3/9 được cho là đã lập mức cao kỷ lục, vượt đỉnh từng ghi nhận năm 2022, trong bối cảnh giá dầu thô tăng và hoạt động lọc dầu gặp những điểm nghẽn.

Đây là diễn biến đặc biệt bất lợi đối với Tổng thống Trump, người từng vận động tranh cử dựa một phần trên cam kết giảm mạnh chi phí năng lượng, đồng thời tránh những cuộc chiến mà ông cho là “không cần thiết”.

Tác động của chiến tranh cũng không dừng lại ở giá nhiên liệu. Chi phí nhiên liệu và vận tải tăng kéo theo giá thực phẩm, hàng hóa sản xuất và nhiều mặt hàng thiết yếu khác, qua đó có thể làm gia tăng áp lực lạm phát vào thời điểm đảng Dân chủ đang biến vấn đề chi phí sinh hoạt thành một trọng tâm trong chiến dịch tranh cử giữa kỳ.

Một cuộc thăm dò của Politico tiến hành trong tháng 8 cho thấy 61% người Mỹ cho rằng cuộc chiến Iran khiến cuộc sống của gia đình họ trở nên đắt đỏ hơn, tăng 4 điểm phần trăm so với một tháng trước đó.

Những toan tính của Iran?

Mặc dù những cuộc tấn công gần đây giữa Mỹ và Iran có cường độ thấp hơn so với các đợt giao tranh dữ dội trong những tuần đầu của cuộc chiến nhưng nguy cơ leo thang vẫn ở mức cao. Thậm chí, theo một số chuyên gia, Iran có thể có lợi ích nếu xung đột leo thang sớm hơn, thay vì chờ đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ.

Tehran lâu nay sử dụng các phương thức tác chiến bất đối xứng nhằm đối phó với đối thủ có ưu thế quân sự vượt trội. Trong cuộc xung đột hiện nay, Iran sử dụng các loại máy bay không người lái giá rẻ với số lượng lớn nhằm gây sức ép lên nguồn lực phòng thủ đắt đỏ của Mỹ, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào đồng minh của Washington tại vùng Vịnh.

Iran cũng cho thấy khả năng gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, qua đó tạo ra những tác động kinh tế vượt ra ngoài phạm vi khu vực.

Nếu Tehran tiếp tục tấn công các cơ sở quân sự của Mỹ hoặc khu vực, tàu thuyền hay hạ tầng năng lượng, Washington có thể chịu sức ép phải đáp trả mạnh hơn những cuộc tấn công hạn chế trong tuần này. Điều đó có thể tạo ra một vòng xoáy leo thang, đưa Mỹ và Iran trở lại một cuộc chiến quy mô lớn hơn bất chấp những tính toán chính trị của Nhà Trắng.

Đáng chú ý, chiến lược kinh tế của Washington nhằm cô lập Tehran - vốn được xem là nỗ lực chuyển hướng khỏi chiến tranh trực tiếp - cũng có thể tạo thêm động lực để Iran đáp trả.

Ông Parsi cho rằng một số quan chức Iran dường như tin rằng Tổng thống Trump cuối cùng vẫn có ý định khởi động lại một cuộc chiến quy mô lớn hơn, nhưng đang chờ đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Nếu nhận định này đúng, Tehran có thể tính toán rằng việc leo thang trước cuộc bầu cử sẽ tạo sức ép chính trị lớn nhất đối với ông Trump.

Ông Parsi cảnh báo Iran có thể tìm cách kích hoạt một cuộc chiến sớm hơn, ngay trước cuộc bầu cử, nhằm tối đa hóa tác động kinh tế và chính trị đối với Tổng thống Mỹ.

Điều gì có thể xảy ra sau ngày 3/11?

Reuters ngày 2/9 đưa tin các quan chức cấp cao Nhà Trắng đã bắt đầu xem xét khả năng tăng cường hoạt động quân sự nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử ngày 3/11. Tuy nhiên, theo Reuters, chưa có quyết định nào được đưa ra về việc quay trở lại một cuộc chiến toàn diện.

Nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Trump có thể có thêm không gian chính trị để lựa chọn phương án quân sự mạnh hơn, đặc biệt nếu chính quyền diễn giải kết quả bầu cử là dấu hiệu cho thấy cử tri chấp nhận, hoặc ít nhất không phản đối đủ mạnh, cách xử lý cuộc chiến bất chấp những tác động kinh tế.

Ngược lại, một thất bại của đảng Cộng hòa sẽ tạo ra bức tranh phức tạp hơn.

Việc mất quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội sẽ hạn chế khả năng hành động của chính quyền, bởi Quốc hội nắm quyền quyết định ngân sách liên bang. Nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, phe đối lập cũng có thể mở rộng các cuộc điều trần, điều tra cách Mỹ tiến hành chiến tranh và chất vấn những đề nghị tăng chi tiêu quân sự.

Tuy nhiên, thất bại trong bầu cử giữa kỳ cũng có thể dẫn tới một kịch bản khác. Khi không còn phải đối mặt với áp lực của một cuộc bầu cử Quốc hội trước mắt, Tổng thống Trump có thể cảm thấy ít cần thiết hơn trong việc kiềm chế chiến sự.

Theo ông Parsi, điều này có thể tạo ra kết quả trái ngược với những gì Tehran kỳ vọng. Một Tổng thống Trump bị tổn thương về chính trị sau bầu cử, phải đối mặt với một Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát và có thể cả một Thượng viện do đảng này nắm giữ, có thể trở nên “tuyệt vọng và liều lĩnh hơn”.

Như vậy, cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 không chỉ là một phép thử đối với đảng Cộng hòa mà còn có thể trở thành biến số quan trọng đối với diễn biến cuộc chiến Mỹ - Iran. Trước mắt, Washington phải cân bằng giữa mục tiêu tránh một cuộc chiến toàn diện, duy trì sức ép lên Tehran và kiểm soát những tác động kinh tế đang ngày càng ảnh hưởng trực tiếp tới cử tri Mỹ. Trong khi đó, bất kỳ tính toán sai lầm nào của Mỹ hoặc Iran đều có thể khiến cuộc xung đột vượt khỏi giới hạn mà một trong hai bên mong muốn.

Tên lửa đạn đạo Kheibar Shekan của Iran khiến Mỹ phải thay đổi thế trận phòng thủ

VOV.VN - Iran được cho là đã nâng cấp tên lửa Kheibar Shekan, tăng khả năng cơ động và xuyên thủng phòng không, buộc Mỹ phải điều chỉnh thế trận phòng thủ.