Quốc hội Mỹ sẽ thay đổi ra sao nếu đảng Dân chủ thắng?

Nếu giành được thế đa số tại Hạ viện hoặc Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân chủ sẽ có thêm công cụ giám sát chính quyền Tổng thống Donald Trump, gây sức ép về ngân sách và thúc đẩy điều chỉnh một số chính sách gây tranh cãi. Tuy nhiên, quyền lực của phe Dân chủ vẫn bị giới hạn bởi quyền phủ quyết của Tổng thống và tương quan lực lượng tại Quốc hội.

Một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể mở các cuộc điều tra nhằm vào chính quyền, yêu cầu quan chức cấp cao giải trình và sử dụng quyền phân bổ ngân sách để gây sức ép với Nhà Trắng. Chi phí sinh hoạt, bảo hiểm y tế, nhập cư và chiến sự Iran nhiều khả năng sẽ trở thành những vấn đề trọng tâm.

Dù vậy, việc biến các cam kết thành luật sẽ không dễ dàng. Đảng Dân chủ dự kiến khó giành đủ ghế tại Thượng viện để tự mình thông qua các dự luật quan trọng, trong khi ông Trump có thể phủ quyết những đề xuất trái với chương trình nghị sự của mình.

“Điều sẽ xảy ra là tôi phủ quyết mọi thứ, rồi đảng Dân chủ sẽ đến và muốn đạt được thỏa thuận”, ông Trump nói khi đề cập đến khả năng làm việc với một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát.

Chi phí sinh hoạt: Ưu tiên hàng đầu

Lạm phát và chi phí sinh hoạt từng làm suy giảm sự ủng hộ dành cho cựu Tổng thống Joe Biden, và đây cũng có thể trở thành vấn đề gây sức ép đối với ông Trump.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cho biết đảng này đang thành lập các nhóm công tác nhằm tìm giải pháp giảm chi phí trong 5 lĩnh vực: nhà ở, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ chăm sóc, xăng dầu và tiện ích thiết yếu, thực phẩm và hàng hóa tiêu dùng.

Ba mục tiêu trước mắt gồm chấm dứt chiến tranh để hạ giá năng lượng; khôi phục các khoản chi cho chương trình Medicaid bị cắt giảm, đồng thời gia hạn trợ cấp phí bảo hiểm theo Obamacare; và bãi bỏ thuế quan của ông Trump nhằm giảm giá hàng hóa.

Tuy nhiên, những đề xuất này khó được triển khai nếu không có sự ủng hộ của Nhà Trắng và phe Cộng hòa. Đảng Dân chủ cũng khó có đủ số ghế để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống, khiến khả năng thực hiện các cam kết giảm chi phí sinh hoạt bị hạn chế.

Ngân sách: Công cụ gây sức ép với Nhà Trắng

Quyền kiểm soát chi tiêu công có thể trở thành đòn bẩy quan trọng nhất của đảng Dân chủ. Chính phủ liên bang cần Quốc hội thông qua các dự luật ngân sách để duy trì hoạt động, tạo cơ hội cho phe đối lập gây sức ép nhằm điều chỉnh chính sách của ông Trump.

Một trong những vấn đề có thể gây tranh cãi là ngân sách dành cho Bộ An ninh Nội địa, cơ quan thực thi nhiều chính sách nhập cư của Tổng thống. Đảng Cộng hòa đã thông qua nguồn kinh phí nhằm bảo đảm cơ quan này hoạt động đến hết nhiệm kỳ của ông Trump. Phe Dân chủ có thể tìm cách điều chỉnh khoản ngân sách đó, nhưng khó vượt qua quyền phủ quyết nếu thiếu sự ủng hộ từ phía Cộng hòa.

Trần nợ công cũng có thể trở thành điểm nóng. Đảng Cộng hòa đã nâng trần nợ thêm 5.000 tỷ USD khi thông qua đạo luật thuế và chi tiêu “One Big Beautiful Bill” của ông Trump. Đạo luật này bao gồm các khoản cắt giảm thuế, đồng thời làm gia tăng áp lực lên nợ công. Trần nợ được dự báo sẽ cần tiếp tục nâng vào năm 2027.

Đảng Dân chủ cũng có thể tìm cách trì hoãn hoặc ngăn cấp ngân sách cho một số dự án tại thủ đô Washington, trong đó có kế hoạch xây dựng khải hoàn môn và sân golf bằng ngân sách công. Trong khi ông Trump cho rằng các dự án sẽ cải thiện diện mạo thủ đô thì phe Dân chủ chỉ trích đây là những công trình phục vụ tham vọng cá nhân.

Tuy nhiên, đảo ngược các khoản cắt giảm thuế và chi tiêu trong đạo luật “One Big Beautiful Bill” cũng đòi hỏi nguồn lực lớn. Đây là trở ngại đáng kể trong bối cảnh nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD.

Y tế: Khôi phục trợ cấp, giám sát cắt giảm Medicaid

Gia hạn các khoản trợ cấp phí bảo hiểm tăng cường theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (ACA), thường được gọi là Obamacare, là một trong những ưu tiên của đảng Dân chủ.

Mùa thu năm ngoái, đảng này đã gây sức ép bằng việc khiến chính phủ liên bang đóng cửa trong 43 ngày, nhằm buộc phe Cộng hòa gia hạn chính sách hỗ trợ. Theo bài viết gốc, khi các khoản trợ cấp hết hiệu lực vào cuối năm 2025, phí bảo hiểm tăng 58% trong năm nay và hàng triệu người đã từ bỏ bảo hiểm y tế.

Tuy nhiên, việc gia hạn lâu dài sẽ tiêu tốn khoản tiền lớn. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ước tính phương án gia hạn vĩnh viễn có thể tốn 350 tỷ USD trong 10 năm.

Với Medicaid, đảng Dân chủ có thể tìm cách điều chỉnh các quy định cắt giảm được thông qua trong đạo luật “One Big Beautiful Bill”. Yêu cầu làm việc liên bang đối với một số người thụ hưởng được dự báo sẽ khiến nhiều người mất bảo hiểm. Tuy nhiên, việc bãi bỏ quy định này sẽ không dễ dàng, nhất là khi chính sách dự kiến bắt đầu có hiệu lực tại phần lớn các bang từ ngày 1/1.

Thay vì đảo ngược toàn bộ đạo luật, phe Dân chủ có thể đề xuất trì hoãn hoặc nới lỏng một số điều khoản, đồng thời giám sát quá trình triển khai để làm rõ tác động đối với người dân, bệnh viện và chính quyền các bang.

Các thỏa thuận “Tối huệ quốc” giữa chính quyền ông Trump và các hãng dược phẩm cũng có thể bị xem xét kỹ hơn. Dù Tổng thống muốn luật hóa những thỏa thuận nhằm giảm giá thuốc, nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi về nội dung cũng như hiệu quả thực tế đối với chi phí mà bệnh nhân phải trả.

Dù một số nghị sĩ Dân chủ cấp tiến ủng hộ mở rộng chương trình Medicare cho toàn dân, khả năng thúc đẩy cải tổ lớn trong Quốc hội khóa tới vẫn được đánh giá là hạn chế.

Điều tra: Gia tăng giám sát chính quyền Tổng thống Trump

Nếu giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, đảng Dân chủ có thể tăng cường giám sát chính quyền thông qua các phiên điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và triệu tập nhân chứng theo thẩm quyền của Quốc hội.

Tỷ phú Elon Musk có thể trở thành một trong những đối tượng được chú ý. Các nghị sĩ có thể yêu cầu làm rõ hoạt động của Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), cơ quan được ông Musk triển khai với sự ủng hộ của ông Trump, cũng như những hợp đồng được trao cho các công ty của ông.

Những nỗ lực của chính quyền nhằm thu hẹp hoạt động của các cơ quan do Quốc hội thành lập, như Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng và Bộ Giáo dục, cũng có thể bị điều tra.

Hoạt động kinh doanh của gia đình ông Trump trong thời gian ông giữ chức Tổng thống, đặc biệt trong lĩnh vực tiền điện tử, có thể trở thành một chủ đề giám sát khác. Các chính sách gây tranh cãi như chiến dịch trục xuất người nhập cư quy mô lớn, thuế quan và cuộc chiến với Iran cũng có thể bị đưa ra xem xét.

Các thành viên nội các, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, có thể phải tham gia nhiều phiên điều trần hơn. Những hoạt động này sẽ tạo thêm cơ hội để Quốc hội yêu cầu chính quyền giải trình về các quyết định và cách sử dụng ngân sách.

Tuy nhiên, điều tra không đồng nghĩa với việc chính sách sẽ lập tức bị đảo ngược. Tác động thực tế phụ thuộc vào kết quả giám sát và khả năng chuyển những phát hiện thành hành động lập pháp.

Chiến sự Iran: Quốc hội có thể gây sức ép đến đâu?

Việc chấm dứt chiến sự có thể nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng, nhưng buộc ông Trump thay đổi chính sách quân sự sẽ là nhiệm vụ khó khăn.

Đạo luật Quyền lực Chiến tranh đặt ra những giới hạn đối với việc Tổng thống triển khai hoạt động quân sự kéo dài nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội. Tuy nhiên, chính quyền có thể tìm cách vận dụng các quy định để tiếp tục hành động.

Muốn vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống tại Thượng viện, một dự luật cần ít nhất 67 phiếu, đồng nghĩa với việc đảng Dân chủ phải nhận được sự ủng hộ đáng kể từ phe Cộng hòa.

Ngân sách dành cho Lầu Năm Góc cũng có thể trở thành trọng tâm tranh luận. Nếu chiến sự tiếp tục kéo dài và không được công chúng ủng hộ, sức ép từ Quốc hội và dư luận có thể khiến Nhà Trắng khó phớt lờ các lời kêu gọi chấm dứt xung đột. Dù vậy, khả năng buộc Tổng thống thay đổi chính sách vẫn phụ thuộc vào tương quan phiếu và các giới hạn pháp lý.

Trợ cấp thực phẩm: Các bang đối mặt áp lực ngân sách

Đảng Dân chủ có thể tìm cách giảm tác động từ những thay đổi đối với chương trình trợ cấp thực phẩm thông qua việc sửa đổi một điều khoản trong đạo luật “One Big Beautiful Bill”.

Theo quy định này, các bang có tỷ lệ sai sót cao trong chi trả trợ cấp sẽ phải gánh một phần chi phí, thay vì để chính phủ liên bang thanh toán toàn bộ. Quy định dự kiến bắt đầu tác động đến nhiều bang từ tháng 10 năm 2027.

Đảng Dân chủ đã đề xuất trì hoãn chính sách trong hai năm thông qua dự luật Nông nghiệp. Tuy nhiên, Ủy ban Nông nghiệp Thượng viện chỉ thông qua phương án trì hoãn một năm, đồng thời tăng mức phạt đối với các bang có tỷ lệ sai sót cao nhất, điều mà phe Dân chủ phản đối.

Theo Trung tâm Nghiên cứu và Hành động về Lương thực (FRAC), hơn 5,5 triệu người đã mất trợ cấp kể từ khi ông Trump ký ban hành đạo luật vào tháng 7/2025. Việc siết chặt quy trình đăng ký, gia hạn và yêu cầu bổ sung giấy tờ tại một số bang được cho là đã góp phần khiến người dân mất quyền lợi.

Nếu phải gánh thêm chi phí, các bang có ngân sách hạn chế có thể tiếp tục thắt chặt điều kiện tiếp cận chương trình. Vì vậy, đảng Dân chủ có thể tập trung vào việc trì hoãn quy định và công bố những hệ quả đối với các hộ gia đình thu nhập thấp.

Giáo dục và an sinh xã hội: Khó có cải cách lớn

Theo ông Jon Fansmith, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách quan hệ chính phủ của Hội đồng Giáo dục Mỹ, đảng Dân chủ sẽ tìm cách tạo sự khác biệt với đảng Cộng hòa trong lĩnh vực giáo dục đại học.

Trong lĩnh vực giáo dục đại học, đảng Dân chủ có thể phản đối những quy định làm giảm hạn mức vay liên bang dành cho học viên sau đại học và phụ huynh, đồng thời khiến các chương trình trả nợ kém ưu đãi hơn đối với nhiều người vay.

Một vấn đề khác là quy định khiến điều dưỡng viên, trợ lý bác sĩ, chuyên gia vật lý trị liệu và một số nhân viên y tế khác phải chịu hạn mức vay thấp hơn bác sĩ. Việc điều chỉnh có thể nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng trong bối cảnh Mỹ thiếu nhân lực y tế.

Phe Dân chủ cũng có thể tổ chức điều trần về kế hoạch thu hẹp Bộ Giáo dục và chuyển các chức năng của cơ quan này sang những bộ, ngành khác, nhằm đánh giá tác động đối với học sinh, sinh viên.

Trong khi đó, khả năng thúc đẩy cải cách lớn đối với An sinh xã hội và Medicare trong năm tới khá hạn chế. Các quỹ tín thác của hai chương trình được dự báo sẽ đối mặt với áp lực tài chính nghiêm trọng vào đầu thập niên 2030, nhưng cả hai đảng có thể tiếp tục trì hoãn những quyết định khó khăn.

Đảng Dân chủ có thể đề xuất nâng ngưỡng thu nhập chịu thuế đóng góp cho An sinh xã hội, qua đó yêu cầu người thu nhập cao đóng thuế trên phần thu nhập lớn hơn. Một số nghị sĩ cũng muốn tăng quyền lợi, chẳng hạn điều chỉnh trợ cấp theo chi phí sinh hoạt hào phóng hơn.

Những lĩnh vực ông Trump có thể hợp tác với đảng Dân chủ

Bất chấp đối đầu chính trị, một số lĩnh vực vẫn có khả năng trở thành điểm gặp gỡ giữa hai đảng. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries từng gặp Jared Kushner, con rể ông Trump, để thảo luận về nhà ở và cải cách tư pháp hình sự. Đây có thể là những lĩnh vực mở ra cơ hội đàm phán giữa hai bên.

Bản thân ông Trump cũng đã trao đổi với Thị trưởng New York Zohran Mamdani, một thành viên đảng Dân chủ, về nhà ở và các dự án cơ sở hạ tầng.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump từng đạt được thỏa thuận lưỡng đảng để thông qua Đạo luật First Step về cải cách tư pháp hình sự, sau khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tiền lệ này cho thấy, dù đối đầu chính trị có thể gia tăng nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát một viện của Quốc hội, vẫn tồn tại những lĩnh vực mà hai bên có thể thương lượng.

Nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát một viện của Quốc hội, thay đổi rõ rệt nhất có thể là hoạt động giám sát chính quyền ông Trump được tăng cường, các cuộc điều tra được mở rộng và sức ép thương lượng về ngân sách gia tăng. Tuy nhiên, quyền phủ quyết của Tổng thống, tương quan phiếu tại Thượng viện và sự phụ thuộc vào thỏa thuận lưỡng đảng vẫn sẽ hạn chế khả năng đảo ngược các chính sách của Nhà Trắng.

Ông Trump ráo riết vận động tranh cử, đảng Cộng hòa đối mặt nhiều thách thức

VOV.VN - Tổng thống Donald Trump ngày 26/10 tiếp tục chiến dịch vận động nước rút tại bang Mississippi, trong bối cảnh đảng Cộng hòa đối mặt với nhiều thách thức trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ và cơ quan lập pháp các bang.