Nông dân Sơn La vươn lên từ đất khó

Từng quanh năm lo cái ăn trên nương ngô, nương sắn, những năm gần đây, bà Vì Thị Hương cũng như nhiều nông dân ở xã Chiềng Mai, tỉnh Sơn La đã cải thiện cuộc sống nhờ chuyển sang trồng cà phê. Vụ cà phê năm nay, bà Hương thu gần 10 tấn quả, trừ chi phí cũng lãi vài chục triệu đồng, giúp gia đình có điều kiện trang trải cuộc sống, tái đầu tư sản xuất và ổn định kinh tế.

"Trước đây gia đình tôi trồng ngô và các loại lương thực, kém hiệu quả, bán ngô cũng không được giá, nên điều kiện kinh tế khó khăn. Từ năm 2000, nhà tôi chuyển sang trồng cà phê, từ đó kinh tế của gia đình ngày càng khá lên, rất yên tâm về mô hình trồng cà phê của chúng tôi" - bà Hương chia sẻ.

Với gần 3.900 ha, cây cà phê ở Chiềng Mai được xem là “đòn bẩy” kinh tế giúp nhiều nông dân có sinh kế, thu nhập ổn định, vươn lên thoát nghèo.

Theo ông Đoàn Quang Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Mai, tỉnh Sơn La, năm 2025, thu nhập bình quân ở xã đạt 42,5 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 3,9%. Kết quả đó có sự đóng góp không nhỏ của cây trồng thế mạnh – cà phê, kể từ ngày bén rễ.

"Bà con không phải đi những nơi xa hay đi làm khu công nghiệp, mà trực tiếp có việc làm tại hộ gia đình, có nguồn thu nhập ổn định. Không chỉ các hộ gia đình, nông dân trực tiếp chăm sóc, mà còn tạo thêm việc làm cho người dân mỗi mùa thu hái quả cà phê, góp phần vào tăng trưởng chung của xã" - ông Dũng cho biết.

Nếu như Chiềng Mai dựa vào cà phê để thoát nghèo, thì ở xã biên giới Phiêng Khoài, Sơn La, những vườn cây ăn quả đang mở ra cơ hội làm giàu cho nông dân. Bên cạnh những loại cây trồng quen thuộc ở địa phương như xoài, mận, nhãn, bà con còn mạnh dạn đưa vào sản xuất nhiều giống cây mới như cam, hồng, lê…

Bước vào năm thứ ba thu quả, kể từ ngày ghép cải tạo giống cam navel (cam ly) trên những gốc bưởi cũ, gia đình ông Đinh Văn Vân, ở xã Phiêng Khoài đã có thể thu về tiền tỷ. Với ông Vân, “trái ngọt” ấy có được nhờ việc dám thay đổi tư duy và cách làm: Từ khi về Mộc Châu, gặp được người nhân ghép ra giống cam này, ăn thử thấy rất ngon, nên tôi mua giống về ghép thử. 

"Lúc đầu cũng trăn trở vì giống đắt đỏ, lại chưa có đầu ra ổn định, nhưng mình nghĩ sản phẩm ngon thì mọi người sẽ đón nhận thôi. Rồi 3 năm nay mọi người ủng hộ lắm, mình không phải mang đi chợ cân nào cả, cứ tại vườn mọi người đến thu mua luôn. Riêng năm nay phải thu về khoảng 2,5 tỷ đồng" - ông Vân chia sẻ.

Sự sáng tạo của nông dân vùng biên Phiêng Khoài không chỉ dừng ở đổi giống, ghép cây, mà còn ở việc mạnh dạn đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Như tại nhà vườn Sơn Nga, để có được những trái lê, hồng, mận… được mùa, được giá, đem lại nguồn thu ổn định hơn 300 triệu đồng mỗi năm, bà Đinh Thị Nga đã đầu tư vào quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

"So với ngày xưa làm thủ công là trông tất vào ông trời hoặc tưới tay, thì tưới tự động này rất hiệu quả, đảm bảo mùa màng, giảm rủi ro. Tôi cũng bao trái để tránh tác động của thời tiết như mưa đá, hay ruộng bên họ có phun… Như vậy nó mới đạt được những quả hàng mà hoàn chỉnh đến tay khách hàng. Chúng tôi cũng lập fanpage Facebook để quảng bá, làm tem truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm..." - bà Nga nói.

Những mô hình sản xuất hiệu quả cũng đã minh chứng cho hướng đi chiến lược của địa phương trong phát triển nông nghiệp. Theo ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Phiêng Khoài, Sơn La, với khoảng 3.500 ha cây nông nghiệp, xã định hướng phát triển bền vững các loại cây trồng chủ lực như cây ăn quả, ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao giá trị nông sản.

"Trong thời gian tới, đặc biệt là giai đoạn 2026 - 2030, giai đoạn nông nghiệp cần có những thay đổi để đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là về chất lượng, mẫu mã và sản phẩm phải an toàn. Xã cũng đang định hướng và nghiên cứu thêm việc chế biến sâu với các sản phẩm để ngoài bán đồ tươi ra sẽ có sản phẩm bán được quanh năm, bán ở khu du lịch…" - ông Toàn cho hay.

Từ những nương cà phê tạo sinh kế đến vườn cây ăn quả cho giá trị cao, diện mạo nông nghiệp Sơn La ngày càng thay đổi. Với hơn 44.000 ha, Sơn La đang trở thành vùng trồng cà phê Arabica lớn của cả nước; cùng 85.000 ha cây ăn quả và cây sơn tra cho sản lượng ước đạt 510.000 tấn/ năm. Giá trị thu hoạch trên một ha đất trồng trọt đạt khoảng 73 triệu đồng, tăng gần 44% so với năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 14,17% năm 2023 xuống còn 9,37% năm 2025…

Những con số biết nói cho thấy, khi người nông dân biết khai thác lợi thế của đất đai, những sáng kiến từ mỗi nhà vườn được tiếp sức bằng định hướng và giải pháp phù hợp… sẽ có thêm những sinh kế được hình thành, mở đường cho người dân vùng cao thoát nghèo, vươn lên làm giàu ngay trên những vùng đất khó.

Con đường xanh – nối dài giá trị nông sản

VOV.VN - Một mớ rau, từ lúc còn nằm trên luống đến khi có mặt trong bữa cơm gia đình, phải đi qua những chặng đường nào? Làm thế nào để người nông dân không chỉ bán được nông sản, mà còn giữ lại nhiều hơn giá trị từ chính thành quả lao động ấy? Ở Sơn La, HTX Nông nghiệp 26/3 đang tìm lời giải bằng một con đường "xanh".