Người đàn ông gắn bó với nghề gốm Chăm hơn 30 mùa lễ hội Katê
VOV.VN - Nghề gốm của người Chăm mang tính chất mẹ truyền con nối, đều do người phụ nữ đảm trách. Tuy nhiên, ông Lâm Hùng Sổi ở làng gốm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng lại thay đổi quan niệm này. Ngoài sản xuất, ông còn tích cực truyền dạy, quảng bá nghề, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống
Trong không gian trưng bày hiện vật và trình diễn nghề truyền thống của người Chăm tại tháp Pô Sah Inư (phường Phú Thuỷ, tỉnh Lâm Đồng) dịp Lễ hội Katê năm 2026, đôi bàn tay của người đàn ông tuổi ngoài 60 thoăn thoắt nhào đất, nắn chỉnh từng đường nét, biến khối đất thô thành sản phẩm có hình hài khiến nhiều du khách thích thú. Đó là ông Lâm Hùng Sổi ở làng gốm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng (khu vực Bắc Bình, Bình Thuận cũ) – người đã gắn bó với đất, với màu của lửa và mùi của khói trên 30 năm.
Trong không gian linh thiêng của lễ hội Katê tại tháp Pô Sah Inư, hình ảnh người đàn ông cần mẫn nặn đất, tạo hình, hoàn thiện từng sản phẩm gốm trở nên đặc biệt. Qua những thao tác tưởng chừng giản đơn, nhưng phía sau một sản phẩm gốm là cả quá trình tích lũy kinh nghiệm và sự kiên nhẫn của người làm gốm.
Ông Lâm Hùng Sổi cho biết hiện nay, ông đã giao cơ sở làm gốm của gia đình cho con gái tiếp quản, vì vậy ông có nhiều thời gian để đi truyền dạy, quảng bá nghề, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm: “Bản thân tôi cũng như những người làm gốm rất vui, bởi vì có các hoạt động như thế này mới truyền đạt lại cho các thế hệ, từ đó cùng nhau gìn giữ nghề làm gốm Bình Đức”.
Thời gian qua, ông Lâm Hùng Sổi rất nhiệt tình tham gia các hoạt động trình diễn, giới thiệu nghề tại nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh. Từ những buổi giao lưu văn hóa đến các chương trình trải nghiệm phục vụ học sinh và du khách, ông đều mong muốn đưa nghề gốm Bình Đức đến gần hơn với công chúng.
Bà Lâm Thị Thu Điệp - giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng cho biết thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhà trường đưa bản sắc văn hóa các dân tộc vào môn học ngoại khóa và đã mời ông Lâm Hùng Sổi trình diễn kỹ thuật làm gốm của người Chăm.
"Xã Bắc Bình là địa phương đông người Chăm sinh sống, nên có nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Chăm, nhiều nghệ nhân làm gốm, dệt thổ cẩm và truyền dạy các loại nhạc cụ dân tộc nên việc hỗ trợ nhà trường trong các tiết học ngoại khóa rất thuận lợi. Các anh chị nghệ nhân hỗ trợ mọi lúc mọi nơi, khi nhà trường có các nội dung truyền tải giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc", bà Lâm Thị Thu Điệp cho biết.
Trăn trở giữ nghề gốm Chăm
Nghề gốm Bình Đức có từ lâu đời, được các gia đình người Chăm nơi đây duy trì qua nhiều thế hệ. Các nghệ nhân Bình Đức lâu nay làm gốm với kỹ thuật và quy trình thủ công truyền thống. Theo ông Lâm Hùng Sổi, tuy lợi nhuận nghề gốm mang lại không nhiều, nhưng cũng đủ nuôi sống gia đình. Hơn nữa đây là nghề truyền thống của ông bà xưa để lại, nên ông và bà con cố giữ.
Trước đây làng gốm Bình Đức có hơn 100 hộ làm gốm, nay chỉ còn gần 20 hộ còn gắn bó với nghề. Một số hộ chuyển sang làm gốm mỹ nghệ, còn lại là sản xuất gốm gia dụng, như: Trã, nồi, hỏa lò, khuôn lò bánh xèo, lu đựng gạo… Tuy nhiên, hiện nay do nguyên liệu đất sét, củi đốt ngày càng khan hiếm, giá cao, nên các hộ làm gốm cũng không còn mặn mà với nghề như trước.
"Nghề gốm của làng Bình Đức nói chung khó khăn về nguyên liệu đất sét. Nguyên liệu đất sét hiện nay đi lấy rất khó khăn. Tôi kiến nghị làm sao có được khu nguyên liệu, từ đó mới giữ được nghề và truyền cho thế hệ trẻ sau này, gìn giữ làng nghề ngày một phát triển hơn", ông Lâm Hùng Sổi chia sẻ.
Nghệ nhân ưu tú Lâm Tấn Bình (xã Phan Hiệp, tỉnh Lâm Đồng) chia sẻ tâm tư về nghề gốm ở Bình Đức: “Làng nghề thủ công truyền thống gốm Bình Đức thì năm 2012 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra Quyết định công nhận làng nghề thủ công truyền thống cấp quốc gia. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay thì bà con nghệ nhân của làng nghề này rất tâm tư, trăn trở. Nguyện vọng của bà con nghệ nhân làng gốm Bình Đức cũng đặt vấn đề, kiến nghị cho quy hoạch khu nguyên vật liệu để làm gốm thì bà con mới an tâm, mới cố gắng vận động nhau để giữ gìn làng nghề truyền thống của ông cha để lại từ xưa”.
Lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bà La Môn năm 2026 trên tháp Pô Sah Inư đã khép lại, nhưng hình ảnh người dân tộc Chăm đứng biểu diễn nghề làm gốm truyền thống cùng câu chuyện trăn trở giữ nghề của ông Lâm Hùng Sổi đã tạo ấn tượng đẹp trong lòng đồng bào Chăm và du khách.
Lạc vào sắc màu Katê bên tháp Chăm cổ ở Lâm Đồng
VOV.VN - Giữa không gian tháp Chăm cổ kính, tiếng kèn Saranai, nhịp trống Ginăng hòa cùng những điệu múa rực rỡ sắc màu, tạo nên bức tranh lễ hội Katê đầy cuốn hút. Từ đoàn nghinh rước y trang đến những nghi lễ linh thiêng, mùa Katê năm 2026 ở Lâm Đồng mang đến cho người dân, du khách những trải nghiệm văn hóa độc đáo.
