Khám phá Trạch Xá, làng nghề làm áo dài truyền thống

Cách trung tâm Hà Nội không xa, làng Trạch Xá vẫn lặng lẽ giữ một bí quyết nghề đã được truyền qua hàng trăm năm. “Trong dán hồ, ngoài phô trứng rận” – câu khẩu quyết nghe vừa lạ vừa gợi tò mò, lại chính là cách người thợ nói về những đường kim mũi chỉ làm nên vẻ đẹp kín đáo, tinh xảo của áo dài Trạch Xá.

Ở nơi ấy, mỗi tà áo không chỉ được may bằng vải và chỉ, mà còn được kết nối bằng đôi tay, sự kiên nhẫn và một kỹ nghệ đã trở thành niềm tự hào của làng nghề. Hãy cùng chúng tôi về Trạch Xá, tìm hiểu bí quyết phía sau những mũi khâu tưởng nhỏ bé nhưng làm nên hồn cốt của một tà áo dài Việt.

Phóng viên: Em thấy áo dài của làng Trạch Xá mình rất đẹp ạ. Vậy để tạo nên được một chiếc áo dài như thế này, mình cần trải qua những công đoạn như thế nào?

Thợ may: Đầu tiên là mình phải đo, sau đó cắt. Cắt xong thì cho lên máy để may một số công đoạn. Tiếp theo là công đoạn khâu và cuối cùng là là (ủi). Trong các công đoạn đó, khâu là bước quan trọng nhất. Đó cũng là đặc điểm đặc trưng của làng Trạch Xá.

Phóng viên: Ở đây em thấy công đoạn khâu có một số điểm rất riêng: thứ nhất là khâu tay, thứ hai là kỹ thuật “trong dán hồ, ngoài phô trứng rận”. Câu này nghe khá lạ, anh có thể chia sẻ thêm về ý nghĩa của nó được không?

Thợ may: Ý nghĩa của nó là đường khâu ở bên trong sẽ không bị lộ đường chỉ, còn bên ngoài nó chỉ lộ ra những mũi chỉ nhỏ li ti, như trứng rận thôi.

Những mũi kim nhỏ, đều tăm tắp khép lại các lớp vải, tạo nên dáng áo mềm mại mà kín đáo. Với anh Lê Trọng Tấn, người thợ đã nhiều năm gắn bó với nghề may Trạch Xá, những đường khâu ấy không chỉ giúp hoàn thiện một chiếc áo dài, mà còn là kỹ thuật làm nên nét riêng của làng nghề.

Trải qua hàng trăm năm, người thợ Trạch Xá vẫn gìn giữ kỹ thuật khâu tay dọc, một nét đặc trưng của nghề may áo dài nơi đây.

Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt, người nhiều năm gắn bó với nghề may áo dài truyền thống, chia sẻ rằng để làm chủ kỹ thuật này, người học nghề phải mất nhiều năm rèn luyện: "Nghề khâu tay dọc của Trạch Xá chúng tôi khác hoàn toàn với cách khâu tay ngang của phụ nữ. Người thợ Trạch Xá cầm kim thẳng đứng, mũi kim lao về đằng trước. Kỹ thuật này rất khó. Người học nhanh nhất cũng phải mất 3 năm mới biết cách cầm kim khâu tay dọc đúng chuẩn. Đổi lại, khâu tay dọc nhanh và đều tăm tắp”.

Với thế hệ trẻ, tình yêu nghề đôi khi bắt đầu từ chính những điều rất giản dị. Lớn lên trong những tiếng máy may, bên những cuộn chỉ và tấm vải, bạn Tạ Quang Huy đã sớm được làm quen với nghề của cha mẹ. Từ những lần phụ giúp gia đình, nghề truyền thống của quê hương dần trở thành một phần trong lựa chọn của Huy hôm nay: 

“Ngay từ nhỏ, mình được tiếp xúc với kim chỉ này, đi học về mình cũng ra phụ giúp bố mẹ mình. Dần dần mình cảm thấy nghề này mình cũng yêu thích, cũng là nghề truyền thống của cha ông mình thì mình muốn gìn giữ để phát triển truyền thống quê hương của mình.”

Có thể một chiếc áo dài chỉ mất vài công đoạn để hoàn thiện, nhưng phía sau đó là hàng trăm năm kinh nghiệm được chắt chiu qua từng thế hệ. Ở Trạch Xá, nghề may vẫn hiện diện trong tiếng máy may, tiếng kéo và những mũi kim đều đặn. Và cũng từ những âm thanh bình dị ấy, một phần vẻ đẹp của áo dài Việt Nam đang được gìn giữ, tiếp nối và bước tiếp cùng đời sống hôm nay.

Người quen ở phố: Người thổi hồn áo dài

Có những giá trị văn hóa không nằm ở điều lớn lao, mà ẩn trong chi tiết rất nhỏ – như tiếng tà áo khẽ lay trong gió, hay cách người ta tự nhiên dịu dàng hơn khi khoác lên mình chiếc áo dài. Ở Hà Nội, áo dài không chỉ là trang phục, mà là nếp sống, là ký ức và là niềm tự hào.

Hôm nay, xin mời quý vị cùng trò chuyện với Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt – người đã dành trọn tâm sức để gìn giữ "hồn cốt" của tà áo dài Hà thành.

Phóng viên: Thưa nghệ nhân, dưới góc nhìn của một người gác giữ nếp áo truyền thống, điều gì khiến chiếc áo dài không chỉ “đẹp”, mà còn mang lại một cảm giác rất riêng, rất sâu cho người mặc?

Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt: Áo dài mang lại một nét đẹp rất riêng, đó là sự dịu dàng, thướt tha và đằm thắm của tà áo dài Việt Nam. Khi khoác lên mình trang phục ấy, người phụ nữ tự nhiên cảm thấy bản thân dịu dàng và nữ tính hơn.

Áo dài tuy không quá lộng lẫy nhưng lại rất trang trọng; khác với những trang phục khác, ẩn sâu trong tà áo là hồn cốt của dân tộc, mềm mại, đằm sâu, không phô trương nhưng đầy thi chất.

Phóng viên: Khi áo dài bước vào nhịp sống hiện đại với nhiều biến tấu, làm sao để tà áo vừa thích ứng với thời đại, vừa không làm rơi rớt đi sự tinh tế vốn có, thưa ông?

Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt: Khi chiếc áo dài mà bước vào nhịp sống hiện đại với nhiều biến tấu. Với một người làm nghề, giữ nghề, giữ gìn và phát triển nghề cho quê hương, cho Hà Nội và cho người Việt Nam như tôi, tôi luôn phải trau dồi để làm sao mỗi sản phẩm ra đời vẫn giữ được nét của tà áo dài truyền thống.

Có sáng tạo để bắt nhịp với xu hướng, nhưng không bao giờ bỏ đi nét cơ bản của tà áo dài Việt Nam. Ví dụ như hòa nhập nhưng mà lại không hòa tan.

Áo dài có thể đổi thay theo thời gian, nhưng cách nó khiến người ta biết chậm lại và ý tứ hơn… thì vẫn còn vẹn nguyên. Giữa dòng chảy hối hả của phố thị, những nét thanh lịch ấy chính là "neo" giữ bản sắc không thể trộn lẫn của Hà Nội. Cảm ơn Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt đã mang đến một góc nhìn đầy tinh tế về tà áo dài.

Khi di sản tìm cách kể mới, quá khứ đối thoại với hiện tại

VOV.VN - Di sản không chỉ nằm trong những công trình cổ, bia đá hay những giá trị được lưu giữ qua thời gian. Trong nhịp sống đương đại, di sản đang được tìm cách kể lại bằng ngôn ngữ của công nghệ, nghệ thuật và trải nghiệm đa giác quan, để những câu chuyện từ quá khứ trở nên gần gũi, sống động và chạm tới công chúng.