Tái hiện Chợ Đồn xưa - nơi giao thương giữa miền xuôi và thượng ngàn

Không chỉ tái hiện Chợ Đồn xưa, một phiên chợ từng nhộn nhịp suốt nhiều thế kỷ, hoạt động còn gợi mở câu chuyện về một vùng đất từng là điểm giao hòa giữa miền xuôi và thượng ngàn, nơi những sản vật, con người và văn hóa gặp gỡ, trao đổi.

Từ thời mở đất Phú Yên hơn 400 năm trước, Vân Hòa được ví như vùng đất “bản lề” kết nối giữa vùng đồng bằng và miền núi. Trong đó Chợ Đồn là điểm giao thương quan trọng nhất, nơi người dân mang các sản vật từ miền xuôi và miền ngược đến đây để trao đổi, buôn bán. Dấu tích về vai trò của vùng đất này từng được ghi chép trong Đại Nam nhất thống chí.

Theo nhà sử học Phan Thanh Bình, từ thời lập phủ Phú Yên, tại khu vực này từng có Bảo Phước Sơn – một đồn được đắp bằng đất, vừa làm nhiệm vụ phòng thủ, vừa nằm trên tuyến giao thương giữa vùng đồng bằng và các khu vực miền núi.

“Chợ Đồn nằm ở trung tâm cao nguyên Vân Hòa, ở độ cao 400 mét so với mực nước biển. Từ thời mở đất, thành lập phủ Phú Yên, ông cha ta đã thành lập tại nơi đây một ‘Bảo Phước Sơn’ - tức là đồn đắp bằng đất để làm nhiệm vụ biên phòng. Đây là cửa ngõ giao thương giữa Thủy Xá, Hỏa Xá. Nơi đây từng là một trong những điểm buôn bán rất sầm uất, là cửa ngõ của châu Thượng Nguyên, nơi ông cha ta đã dừng chân lập nghiệp. Chợ Đồn chính là tụ điểm giao thương nhộn nhịp suốt mấy thế kỷ”, nhà sử học Phan Thanh Bình cho biết.

Đối với người dân Vân Hòa, Chợ Đồn xưa không chỉ đơn thuần là một nơi mua bán, trao đổi hàng hóa, mà còn là một phần ký ức của cộng đồng; nơi phản ánh đời sống, sinh hoạt, văn hóa và tình cảm của người dân địa phương qua nhiều thế hệ. Vì vậy, việc tái hiện không gian Chợ Đồn xưa là dịp để bà con cùng nhau trở về với những hình ảnh thân thuộc của phiên chợ quê ngày trước; từ những sản vật nông nghiệp, thực phẩm khô, vải vóc, đồ gia dụng, các đồ dùng thủ công từ mây, tre, nứa … đến những món bánh quê, thức uống và món ăn dân dã gắn với đời sống thường ngày của người dân Vân Hòa.

Bà con nhân dân bày tỏ niềm vui khi phiên Chợ Đồn xưa được tái hiện: “Chợ Đồn ngày xưa của ông bà mình, nay được tái hiện lại khiến bà con cô bác ai nấy đều vô cùng phấn khởi và mừng rỡ, không thể tả hết được niềm vui này”; “Nơi đây ngày trước rất nhộn nhịp, người ta thường cưỡi voi, cưỡi ngựa chở hàng hóa đến buôn bán. Chợ Đồn thời đó vô cùng đông đúc; từ Hòa Quang, Hòa Trị,... người ta đều lên đây để buôn bán giấy, áo quần và các mặt hàng khác. Nhiều người buôn bán thường trực, ở lại chợ suốt”; “Nơi đây trước đây gọi là Chợ Đồn. Dưới đồng bằng thì mang cá mặn, cá khô lên để đổi lấy chuối, mít, mì của vùng cao”.

Trải qua hàng trăm năm, Chợ Đồn đã để lại những giai thoại trong ký ức của nhiều thế hệ, đi vào ca dao dân ca trên vùng đất Phú Yên xưa còn lưu truyền cho đến hôm nay: “Chợ Đồn mỗi tháng chín phiên/Gặp nhau chi nữa để phiền cho nhau/Người về khuất nẻo Sống Trâu/Để em thui thủi Dốc Lau một mình”.

Đặc biệt, Chợ Đồn xưa được tái hiện trong không gian của cây Cộng - một Cây di sản Việt Nam càng làm cho hoạt động thêm ý nghĩa. Ngoài tôn vinh một cây cổ thụ có giá trị về lịch sử, văn hóa và sinh thái, còn hướng tới kết nối các giá trị di sản với con người, với văn hóa, sản phẩm của vùng đất và đời sống cộng đồng. Qua đó góp phần bảo tồn ký ức cộng đồng, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống và trao truyền cho các thế hệ sau. 

Ông Nguyễn Minh Hoài, Chủ tịch UBND xã Vân Hòa, tỉnh Đắk Lắk cho biết, cùng với việc tái hiện Chợ Đồn xưa, không gian trưng bày còn giới thiệu những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, tiềm năng, lợi thế, sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm đặc trưng và những giá trị văn hóa, du lịch của xã Vân Hòa.

“Trên cơ sở các di sản đó và việc phục dựng lại Chợ Đồn giúp phát huy truyền thống văn hóa của địa phương. Kết hợp với điều kiện khí hậu, thời tiết thuận lợi cùng các khu du lịch, Nhà thờ Bác Hồ, Hội trường Mùa Xuân và các điểm đến khác, nơi đây hứa hẹn sẽ tạo nên sức hút lớn, góp phần phát triển du lịch địa phương”, ông Hoài cho biết.

Dịp này, xã Vân Hòa tổ chức các hoạt động kết nối giữa chính quyền với các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, các cơ sở sản xuất và người dân, tạo thêm cơ hội hợp tác, đầu tư, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch, trải nghiệm gắn với văn hóa, nông nghiệp, sản phẩm đặc trưng, cảnh quan. Đồng thời, khai thác những giá trị của lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng, biến di sản thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Sắc màu văn hóa di sản trong Lễ hội sầu riêng Đắk Lắk

VOV.VN - Hưởng ứng Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, sáng 29/8, tại Bảo tàng Đắk Lắk, Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh tổ chức chương trình trình diễn di sản, giới thiệu nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đến người dân và du khách.