Để sân khấu sáng đèn:

Khi khán giả đổi vai bước lên sân khấu truyền thống

VOV.VN - Khi thói quen thưởng thức nghệ thuật sân khấu một chiều bị phá vỡ, khi những quy ước biểu diễn bác học trở nên gần gũi, khi khán giả được chạm vào ngôn ngữ ước lệ cao bằng những trải nghiệm nhập vai, tương tác trực tiếp. Sân khấu truyền thống đang chủ động làm mới cách tiếp cận công chúng.

Khi sân khấu không ở phía sau tấm màn nhung

Nghệ thuật truyền thống Việt Nam từ lâu đã được xem là kho tàng vô giá, nơi kết tinh tâm hồn, đạo lý và lịch sử của cha ông qua các bộ môn như Tuồng, Chèo hay Cải lương. Tuy nhiên, trong nhịp sống hối hả của khán giả thời đại số, khoảng cách giữa di sản và công chúng – đặc biệt là thế hệ trẻ – đôi khi vẫn là một bức tường vô hình. Những quy ước biểu diễn bác học, ngôn ngữ ước lệ cao cùng thói quen thưởng thức một chiều thường khiến người xem đứng ngoài biên giới của tác phẩm.

Tại Rạp Hồng Hà (Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam), hành trình “Nhập Cung” mang đến cho khán giả một cách thưởng thức nghệ thuật truyền thống hoàn toàn mới, khán giả tiếp cận với nghệ thuật sân khấu truyền thống không chỉ với cương vị người xem, mà đặc biệt hơn, khán giả được trao cho một thân phận, một vai diễn để tự tham gia vào câu chuyện, trải nghiệm một hành trình nghệ thuật và những đặc quyền riêng, tự mình bước vào thế giới mà trước kia vốn chỉ có phía sau tấm màn nhung.

Lấy cảm hứng từ văn hóa cung đình và nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam, dự án nghệ thuật “Nhập Cung” kết hợp không gian trình diễn với tư duy trải nghiệm nhập vai. Nghi lễ, nghệ thuật truyền thống, không gian cung đình và những tương tác trực tiếp được đan cài, tạo nên một hành trình mà ở đó, ranh giới giữa người xem và người diễn dường như được xóa nhòa ngay từ những bước chân đầu tiên khi khán giả bước vào nhà hát.

Cách tiếp cận của “Nhập Cung” bắt đầu từ tư duy mở rộng không gian thưởng thức vượt ra ngoài khuôn khổ quen thuộc của cánh màn nhung. Thay vì đợi đến khi tiếng chiêng trống khai màn, khán giả mới bước vào ghế ngồi và chăm chú quan sát từ xa, dự án thiết kế một hành trình liền mạch bắt đầu từ ngay khoảnh khắc khán giả đặt chân đến không gian trải nghiệm. Ở đó, họ lập tức “đổi vai” từ một khán giả thành người tham gia vào những câu chuyện lịch sử, hóa thân thành nhân vật với thân phận mới. Không gian thưởng thức và trải nghiệm được khắc họa sinh động thông qua hệ thống trưng bày, bối cảnh, hóa trang và các khu vực tương tác trực quan.

Với “Nhập Cung”, người xem không còn cảm thấy mình là những người ngoại đạo đứng trước một bộ môn nghệ thuật cổ bác học và khó hiểu. Thay vào đó, họ được đánh thức sự tò mò và chủ động bước vào thế giới nghệ thuật sân khấu bằng tất cả các giác quan. Không gian biểu diễn truyền thống nhờ thế không bị cô lập trên sân khấu, mà hòa quyện nhịp nhàng với nhịp sống và tư duy thẩm mỹ của công chúng đương đại.

Mỗi đêm “Nhập Cung” dù với loại hình nghệ thuật Tuồng, Chèo hay Cải lương… đều được mở ra như một đêm hội. Khán giả đến rạp không chỉ để xem một vở diễn, mà trở thành những “nhân vật” trong câu chuyện. Có người là “Lữ khách”, có người trở thành “Trạng nguyên”, cũng có người nhập vai “Tri phủ”. Mỗi thân phận lại đi kèm những trải nghiệm khác nhau. Người tham gia có thể khám phá cung môn, sưu tầm ngự phẩm, gặp Thầy Pháp để rút thẻ thay đổi thân phận. Mỗi thân phận lại có những hành trình riêng. Mỗi lần “Nhập Cung” vì thế có thể là một lần mở ra một câu chuyện khác.

Cùng một không gian, nhưng mỗi người lại có một thân phận, một lộ trình và những trải nghiệm riêng. Từ tâm thế tò mò, háo hức ngay khi bước qua cánh cửa cung môn, khán giả dần bị cuốn vào thế giới được tạo dựng bằng âm thanh, nghi lễ, phục trang, nhân vật và những tương tác trực tiếp.

Sau hành trình “Nhập Cung”, những “thần dân” bước vào khán phòng để thưởng thức vở diễn. Nếu ở phần trải nghiệm, khán giả được chủ động khám phá và tương tác, thì khi màn diễn mở ra, họ lại trở về với vẻ đẹp đặc trưng của sân khấu.

Điều thú vị là sau khi đã được “làm quen” bằng chính trải nghiệm của mình, khán giả dường như thưởng thức vở diễn với một tâm thế khác. Những nhân vật trên sân khấu không còn xa lạ; không gian diễn xuất không còn chỉ là một phông nền. Người xem đã có một “vai diễn” của riêng mình trước khi trở lại thành khán giả.

Khán giả trở thành “người trong cuộc”

Sau một hành trình “Nhập Cung”, chị Nguyễn Diệu Linh (Hà Nội) hào hứng: “Thật ra đây là lần thứ hai mình nhập vai. Lần trước là tham gia vở Tuồng và lần này là Cải lương... Thực sự là thích, rất thích. Hồi nhỏ thì chỉ xem qua TV hoặc là nghe qua đài, nhưng bây giờ không chỉ được xem trực tiếp ở sân khấu mà đây là được đi hẳn vào trong câu chuyện trên sân khấu... Rất thích!”.

Với Meisha, du khách đến từ Mỹ, hành trình “Nhập Cung” khám phá Rạp Hồng Hà là cơ hội để tận hưởng trọn vẹn một trải nghiệm nghệ thuật truyền thống của Việt Nam. Chị hào hứng chia sẻ cảm giác như đang “sống trong một câu chuyện cổ tích”, được lạc vào một giấc mơ với nghệ thuật và không khí đặc biệt tại đây.

Bạn trẻ Đinh Diễm Quỳnh biết đến chương trình qua các nền tảng mạng xã hội. Từng nhiều lần xem Tuồng, Chèo, Quỳnh tò mò “Nhập Cung” với mong muốn tìm kiếm một trải nghiệm mới mẻ. Điều khiến Quỳnh thích thú chính là những hoạt động được thiết kế xung quanh buổi diễn: “Các hoạt động này tạo cảm giác mới mẻ, đặc sắc, đồng thời giúp những người trẻ dễ tiếp cận hơn với kiến thức về tuồng, chèo và nghệ thuật truyền thống. Ngoài ra, những sản phẩm như móc khóa, postcard nhân vật hay các phần quà gắn với hình tượng sân khấu cũng khiến trải nghiệm trở nên gần gũi hơn”.

Với nghệ sĩ Quang Thuận (Đoàn Cải lương, Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam), khi thay đổi một vị trí diễn từ sân khấu tới một không gian gần hơn, trực tiếp hơn với khán giả cũng mang lại nhiều cảm xúc, thậm chí có phần hơi “run” vì chưa bao giờ diễn, tương tác với khán giả ở cự ly gần đến thế: “Các nghệ sĩ thường diễn trên sân khấu, xung quanh là ánh đèn, âm nhạc… nhưng khi được giao lưu, diễn cùng với khán giả ở rất gần, cảm giác diễn cũng run một chút… vì chưa bao giờ như thế”.

Điểm chạm sâu sắc của “Nhập Cung” nằm ở việc đặt trải nghiệm nhập vai làm trục xoay trung tâm. Thay vì tiếp nhận thông tin thụ động, người tham dự được trao quyền hóa thân thành những nhân vật mang thân phận khác nhau trong không gian cung đình, tự mình bước qua các nghi thức, khám phá các khu vực theo chủ đề và tương tác trực tiếp với bối cảnh.

“Việc khoác lên mình tinh thần của nhân vật không chỉ mang tính hình thức, mà là một phương thức tâm lý giúp khơi gợi trí tưởng tượng và sự thấu cảm sâu sắc đối với người xem. Khi một người trẻ được tự do lựa chọn vai trò, tự do bước đi trong không gian được kiến tạo tỉ mỉ, những kiến thức lịch sử vốn khô khan trên trang sách bỗng hóa thành ký ức và cảm xúc cá nhân. Họ không còn nhìn nhân vật trên sân khấu qua lăng kính của người quan sát xa lạ, mà nhìn bằng sự đồng điệu của một người từng trải nghiệm qua lăng kính tương tự. Đó chính là chìa khóa biến di sản thành tài sản tinh thần thuộc về chính người thưởng thức”, Bùi Yến Linh cho biết.

Sáng tạo giúp mở ra cánh cửa sân khấu

“Nhập Cung” đã chứng minh rằng việc sáng tạo, làm mới sân khấu truyền thống không đồng nghĩa với việc làm lệch lạc bản chất cốt lõi của nghệ thuật, mà là tìm ra thứ ngôn ngữ giao tiếp phù hợp với công chúng hôm nay. Sân khấu truyền thống không nhất thiết phải thay đổi mình để chạy theo khán giả. Đôi khi, điều cần thay đổi chỉ là cách mở cánh cửa, vén tấm màn nhung để khán giả bước vào thế giới của sân khấu truyền thống. Với “Nhập Cung”, sự “làm mới” không phải là hiện đại hóa với đèn LED hay kỹ xảo 3D hiện đại. Cốt lõi của sự đổi mới, sáng tạo nằm ở cách kể một câu chuyện và dẫn dắt khán giả tới một vị trí mới trong câu chuyện.

Khi nghệ thuật biểu diễn đỉnh cao của Tuồng, Chèo, Cải lương được đặt vào trong một hệ sinh thái trải nghiệm giàu tính sáng tạo và kết nối cộng đồng, khoảng cách thế hệ được thu hẹp lại. Thế hệ trẻ không chỉ đến để xem, để chụp ảnh check-in, mà tìm thấy lý do để thấu hiểu, trân trọng và tự hào. Họ dần trở thành những sứ giả văn hóa tiếp theo tự nguyện lan tỏa giá trị truyền thống bằng chính nhiệt huyết của tuổi trẻ. Di sản vì thế không bị mai một trong quá khứ, mà tiếp tục được viết tiếp bằng hiện tại và hướng về tương lai bằng những nhịp đập đương đại đầy tươi mới.

“Nghị quyết số 80-NQ/TW về văn hóa thực sự đã đem lại sự đổi thay cho sân khấu truyền thống. Tại chương trình tương tác như thế này, tôi càng tin rằng những giá trị văn hóa truyền thống sẽ luôn được thế hệ trẻ gìn giữ và bảo tồn, phát huy với những cách làm mới mẻ… Như hôm nay khán giả đến rạp được xem, được giao lưu, được hướng dẫn và giải thích kỹ hơn về giá trị và hơn thế là được nhập vai trong những câu chuyện trên sân khấu nghệ thuật truyền thống thực sự đã tôn vinh nghệ thuật truyền thống Việt Nam”, NSND Lê Tiến Thọ, Viện trưởng Viện nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, chia sẻ và bày tỏ mong muốn Hà Nội sẽ càng có thêm nhiều “Nhập Cung” để lớp trẻ có thêm cơ hội hiểu thêm, yêu thêm sân khấu truyền thống Việt Nam.

Mời quý độc giả theo dõi VOV.VN trên
Thêm VOV trên Google
Chọn VOV làm nguồn ưu tiên trên Google Search. Xem hướng dẫn.
Viết bình luận

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

Tin liên quan

Đánh thức di sản Tuồng giữa lòng phố cổ Hà Nội
Đánh thức di sản Tuồng giữa lòng phố cổ Hà Nội

VOV.VN - Từ không gian từng gắn với nhà hát Sán Nhiên Đài, chương trình “Chuyện Tuồng xưa, Chuyện Tuồng nay” tại 50 Đào Duy Từ (Hà Nội) mở ra hành trình khám phá nghệ thuật sân khấu truyền thống bằng những cách tiếp cận sáng tạo, gần gũi hơn với công chúng đương đại.

Đánh thức di sản Tuồng giữa lòng phố cổ Hà Nội

Đánh thức di sản Tuồng giữa lòng phố cổ Hà Nội

VOV.VN - Từ không gian từng gắn với nhà hát Sán Nhiên Đài, chương trình “Chuyện Tuồng xưa, Chuyện Tuồng nay” tại 50 Đào Duy Từ (Hà Nội) mở ra hành trình khám phá nghệ thuật sân khấu truyền thống bằng những cách tiếp cận sáng tạo, gần gũi hơn với công chúng đương đại.

Phố cổ Hà Nội kể chuyện Tuồng xưa và nay
Phố cổ Hà Nội kể chuyện Tuồng xưa và nay

VOV.VN - Triển lãm “Chuyện Tuồng xưa, Chuyện Tuồng nay”sẽ giới thiệu nghệ thuật Tuồng truyền thống, đồng thời gợi mở hướng tiếp cận di sản trong đời sống đương đại.

Phố cổ Hà Nội kể chuyện Tuồng xưa và nay

Phố cổ Hà Nội kể chuyện Tuồng xưa và nay

VOV.VN - Triển lãm “Chuyện Tuồng xưa, Chuyện Tuồng nay”sẽ giới thiệu nghệ thuật Tuồng truyền thống, đồng thời gợi mở hướng tiếp cận di sản trong đời sống đương đại.

Bí mật triều đại phép thuật: Làn gió mới cho sân khấu tuồng, chèo, cải lương
Bí mật triều đại phép thuật: Làn gió mới cho sân khấu tuồng, chèo, cải lương

VOV.VN - Bí mật triều đại phép thuật không chỉ tạo nên không gian biểu diễn giàu màu sắc và cảm xúc mà còn cho thấy nỗ lực đổi mới nhằm tiếp cận khán giả trẻ. Đây là lần đầu tiên ba loại hình nghệ thuật tuồng, chèo, cải lương cùng xuất hiện trong một chương trình tạp kỹ theo phong cách mới.

Bí mật triều đại phép thuật: Làn gió mới cho sân khấu tuồng, chèo, cải lương

Bí mật triều đại phép thuật: Làn gió mới cho sân khấu tuồng, chèo, cải lương

VOV.VN - Bí mật triều đại phép thuật không chỉ tạo nên không gian biểu diễn giàu màu sắc và cảm xúc mà còn cho thấy nỗ lực đổi mới nhằm tiếp cận khán giả trẻ. Đây là lần đầu tiên ba loại hình nghệ thuật tuồng, chèo, cải lương cùng xuất hiện trong một chương trình tạp kỹ theo phong cách mới.

Người con gái Hà Thành: Lát cắt lịch sử hào hùng, lãng mạn của người phụ nữ Thủ đô
Người con gái Hà Thành: Lát cắt lịch sử hào hùng, lãng mạn của người phụ nữ Thủ đô

VOV.VN - Vở cải lương Người con gái Hà Thành là sự tiếp nối chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội, do Nhà hát Cải lương Hà Nội thực hiện dưới sự chỉ đạo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội.

Người con gái Hà Thành: Lát cắt lịch sử hào hùng, lãng mạn của người phụ nữ Thủ đô

Người con gái Hà Thành: Lát cắt lịch sử hào hùng, lãng mạn của người phụ nữ Thủ đô

VOV.VN - Vở cải lương Người con gái Hà Thành là sự tiếp nối chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội, do Nhà hát Cải lương Hà Nội thực hiện dưới sự chỉ đạo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội.