Tìm giải pháp khơi thông điểm nghẽn, phát triển văn hóa số

Hội thảo “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số - Khơi thông điểm nghẽn, phát triển văn hóa số” diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu chiến lược đến năm 2030 ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP và tầm nhìn năm 2045 quy mô sản phẩm công nghiệp văn hóa số chiếm trên 80%, việc bảo vệ bản quyền không còn là câu chuyện riêng của cá nhân tác giả mà đã trở thành vấn đề then chốt bảo đảm sự phát triển bền vững nền kinh tế quốc gia.

Với sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các đại biểu Quốc hội, chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông cùng các cơ quan thông tấn báo chí. Nhiều tham luận, ý kiến thiết thực đã được trình bày, kiến nghị, đóng góp hữu ích cho sự phát triển công nghiệp văn hóa của Việt Nam và nền kinh tế số trong bối cảnh công nghệ AI phát triển mạnh mẽ.

Thực tế cho thấy, nhu cầu đối với các sản phẩm văn hóa Việt (như phim ảnh, âm nhạc, xuất bản phẩm) đang tăng trưởng vượt bậc với các kỷ lục doanh thu liên tiếp… Số liệu thực tế từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho thấy, năm 2025 doanh thu tiền sử dụng tác quyền đạt hơn 424,3 tỷ đồng (tăng 8%), trong đó riêng từ website và ứng dụng số đã mang về gần 298 tỷ đồng. Những con số trên cho thấy tài sản trí tuệ trên môi trường số đang ngày càng trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng đi kèm với nguy cơ thất thoát bản quyền lớn nếu quyền sở hữu không rõ ràng.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, Tiến sĩ Phan Văn Hùng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân dân nhấn mạnh, sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận là một bộ phận của hạ tầng thể chế cho kinh tế số, kinh tế tri thức và phát triển văn hóa. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, động lực chủ yếu cho phát triển nhanh, bền vững; đồng thời yêu cầu thể chế đi trước một bước, vừa bảo đảm quản lý, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, loại bỏ tư duy “không quản được thì cấm”. Bên cạnh đó, tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW, Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 là hướng tới khai thác nguồn lực sáng tạo, hình thành thị trường cho sản phẩm trí tuệ và xây dựng hệ sinh thái từ Sáng tạo-Sở hữu-Phân phối.

Hội thảo đã tiếp cận toàn diện bài toán từ chính sách đến thực tiễn công nghệ thông qua các bài tham luận sâu sắc.

Tiến sĩ Hoàng Minh Hiếu, Ủy viên là Đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phân tích những thách thức pháp lý trong kỷ nguyên AI, nhấn mạnh sự cần thiết của Luật Trí tuệ nhân tạo quy định nghiêm ngặt việc cấm thu thập dữ liệu huấn luyện AI trái phép và yêu cầu minh bạch nội dung do AI tạo ra. Ông đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn thể chế bằng cách nâng cao chế tài hành chính và buộc gỡ bỏ nội dung lậu nhanh chóng.

Ông Quản Tuấn An, Trưởng phòng Quản lý và hợp tác quốc tế, Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phân tích những vấn đề đặt ra trong hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực thi, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng thị trường quyền tác giả, quyền liên quan minh bạch, hiệu quả và thích ứng với môi trường số.

Luật sư Lê Quang Vinh, Thành viên Ban Pháp chế VIPA, Giám đốc Công ty SHTT Bross & Partners kiến nghị chuyển trọng tâm thực thi sang việc định vị và xử lý chủ thể đứng sau hành vi vi phạm, thay vì chỉ gỡ bỏ thụ động các đường dẫn liên kết.

Ông Phạm Văn Tài, Phó Trưởng ban Phóng viên, Tạp chí SHTT & Sáng tạo dẫn chứng thực chứng từ vụ việc của BH Media, chỉ ra các “điểm mờ” mà các đơn vị lạm dụng để khai thác bất hợp pháp tác quyền âm nhạc trên các nền tảng mạng xã hội.

Tại phiên tọa đàm các diễn giả đã cùng hiến kế giải pháp gỡ điểm nghẽn phát triển văn hóa số. Đáng chú ý là đề xuất khẩn trương hiện thực hóa Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về hạ tầng văn hóa số nhằm thiết lập hệ thống quản lý, bảo vệ bản quyền số liên thông quốc gia, sàn giao dịch bản quyền số minh bạch nhằm trả lời rõ ràng ba câu hỏi: ai sở hữu? ai có quyền sử dụng? và dòng tiền đi về đâu?

Các đại biểu thống nhất cao việc cần thiết lập cơ chế phản ứng nhanh (fast-track) liên ngành giữa cơ quan quản lý, tòa án, ISP và các nền tảng số xuyên biên giới để nhanh chóng phong tỏa dòng tiền bất hợp pháp. Tư duy quản trị quyền phải chuyển từ đối phó bị động sang quản trị trọn vẹn vòng đời của tác phẩm sáng tạo từ lúc xác lập quyền, định danh, cấp phép cho đến đối soát phân chia lợi ích công bằng.

Báo Nhân dân sẽ phát huy tối đa vai trò báo chí kiến tạo, liên tục phản ánh chuyên sâu và tạo diễn đàn đồng hành cùng các chuyên gia, doanh nghiệp, cơ quan quản lý để khơi thông nguồn lực sáng tạo, biến tài sản trí tuệ thành động lực phát triển mạnh mẽ của công nghiệp văn hóa số Việt Nam.

Đề nghị làm rõ bản quyền và quy định xuất bản tác phẩm do AI tạo ra

VOV.VN - Trước sự phát triển nhanh của công nghệ AI trong sáng tạo nội dung, ĐBQH đề nghị làm rõ quy định đối với trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động xuất bản trên môi trường số, bảo đảm vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo vừa kiểm soát hiệu quả các rủi ro.