Nhạc sĩ Thanh Tùng và miền ký ức lãng mạn “Hoa cúc vàng” mùa thu

Nhạc sĩ Thanh Tùng sinh ngày 15/9/1948 tại Nha Trang nhưng mảnh đất nuôi dưỡng tâm hồn âm nhạc tài hoa, thanh lịch lại chính là Hà Nội. Theo cha mẹ tập kết ra Bắc từ năm 6 tuổi, nhạc sĩ Thanh Tùng đã lớn lên, đi qua thời niên thiếu và trưởng thành giữa mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn hiến. Có lẽ vì thế mà trong nhiều giai điệu của ông, người ta vẫn cảm nhận được chất hào hoa, lãng mạn của Hà Nội mỗi độ thu về.

Nhạc sĩ Thanh Tùng và miền ký ức hoa cúc vàng mùa thu

Với người Hà Nội, tháng 9 là một trong những khoảng thời gian đẹp nhất trong năm khi mùa thu bắt đầu cất lời bằng những vạt nắng hanh vàng và gió heo may dịu dàng trên từng góc phố. Và âm nhạc của Thanh Tùng về mùa thu cũng vậy, dường như cũng đượm nét lãng mạn, có lúc thoáng buồn nhưng chưa bao giờ thôi khát vọng. Bóng dáng người nghệ sĩ gắn liền với hoài niệm mùa thu sâu lắng. Mỗi giai điệu cất lên như mảng màu thu chắt lọc từ những yêu thương chân thật nhất, vừa mênh mang như giấc mộng ngày cũ, vừa sâu đằm như tiếng lòng của một tâm hồn trọn đời dâng hiến cho tình yêu.

Nhạc sĩ Thanh Tùng từng thổ lộ rằng, tình yêu chính là nguồn cảm hứng vĩnh cửu, là dòng suối mát nuôi dưỡng tâm hồn sáng tác của ông. Cả cuộc đời ông, tình yêu không chỉ là một chủ đề trong âm nhạc, mà còn là sự khao khát vô bờ bến về sự che chở, về một bến đỗ bình yên. Chính vì vậy, âm nhạc của ông sở hữu một vẻ đẹp rất riêng, thanh tao mà không hề xa cách, lãng mạn nhưng tuyệt nhiên không ủy mị, cô đơn mà vẫn đong đầy khát vọng sống. Thanh Tùng chiếu ánh sáng âm nhạc vào những khoảng trống cô đơn, biến nỗi đau mất mát thành những đóa hoa tao nhã. Và trong những sắc hoa ấy, mỗi dịp thu về, ca khúc "Hoa cúc vàng” lại mở ra miền ký ức lãng mạn nguyên bản nhất.

Tình khúc cuối cùng viết tặng “người đàn bà mà tôi yêu thương nhất”

Người ta thường nhớ về nhạc sĩ Thanh Tùng với hình ảnh một nghệ sĩ hào hoa, nói năng có duyên và không thiếu những bóng hồng xung quanh. Thế nhưng, người phụ nữ duy nhất nắm giữ trọn vẹn trái tim ông lại là người vợ hiền, bà Phạm Thị Minh. Nhạc sĩ Thanh Tùng từng khẳng định: “Vợ là người đàn bà mà tôi yêu thương nhất, cho tôi cuộc sống như những gia đình khác và là đấng cứu tinh của đời tôi".

Chuyện tình của người nhạc sĩ tài hoa nảy nở giữa lòng Hà Nội khi ông thường qua nhà người bạn thân cùng lớp chơi và trót lòng yêu cô em gái của bạn, một thiếu nữ Hà Thành có đôi mắt thông minh và nụ cười rạng rỡ. Sau khi tốt nghiệp Nhạc viện Bình Nhưỡng, Triều Tiên trở về, năm 1971, ông xin cưới bà làm vợ. Từ năm 1971 đến năm 1975, ông là chỉ huy dàn nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam II. Sau năm 1975, Thanh Tùng chuyển vào Nam công tác, tham gia xây dựng Dàn nhạc nhẹ Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ huy hợp xướng và hoạt động nghệ thuật tại Đoàn Ca múa Bông Sen. Bà Minh cũng xin chuyển vào Đài Truyền hình TP.HCM rồi sau đó nghỉ hẳn biên chế ra làm kinh tế tư nhân để gánh vác hậu phương cho chồng. Căn biệt thự ở đường Cây Điệp (Quận 1, TP.HCM), nơi ghi dấu bao kỷ niệm êm đềm của gia đình từng là không gian thơ mộng cho giai điệu "Hoa tím ngoài sân".

Năm 1990, bà Phạm Thị Minh qua đời vì bạo bệnh khi vừa tròn 40 tuổi. Nhìn lại 60 năm cuộc đời mình, Thanh Tùng từng ngậm ngùi chia sẻ rằng ông chỉ có đúng 18 năm được sống trong một gia đình trọn vẹn, 18 năm khó khăn, vất vả, nhưng cũng là 18 năm hạnh phúc bên người vợ kết tóc se tơ.

Khi được hỏi về người phụ nữ mình yêu thương nhất, ông luôn kiêu hãnh trả lời: "Vợ tôi". Thậm chí vào những năm tháng cuối đời, cơn đột quỵ đã khiến ông phải gắn chặt với chiếc xe lăn và phát âm trở nên vô cùng khó nhọc, khi được hỏi thương ai nhất trên đời, người nhạc sĩ già đã dồn tất cả sức lực còn lại để thốt lên thật rõ ràng một từ: "Bà". Chỉ một từ ấy thôi đã gói trọn cả một kiếp người chung tình, vượt qua mọi say đắm cồn cào tuổi trẻ. Thanh Tùng đã giữ trọn lời hứa với người vợ đã khuất trong suốt hơn 25 năm còn lại của cuộc đời. Không bao giờ đi chung đường với ai nữa. Không một ai có thể thay thế hình bóng người vợ tào khang trong lòng ông.

Trong gia tài âm nhạc phong phú của nhạc sĩ Thanh Tùng, "Hoa cúc vàng" mang một vị trí đặc biệt. Đây chính là ca khúc cuối cùng trong cuộc đời sáng tác của người nhạc sĩ tài hoa, được ông viết tặng vợ trên giường bệnh khi tuổi tác và bệnh tật đã bào mòn sức khỏe. Sau hơn hai mươi năm sống trong nỗi nhớ khôn nguôi về người vợ thân yêu, Thanh Tùng dồn chút hơi ấm còn lại để vẽ nên một giấc mơ trùng phùng. Trong cơn mơ chập chờn của những ngày cuối đời, ông thấy bà trở về.

“Đêm qua anh nằm mơ, anh mơ thấy em về

Khi anh tuổi đôi mươi, em mới lên mười tám

Trong tim em ngập nắng, mang theo đóa cúc vàng

Em tặng mùa thu sang, mùa thu bỗng hoa thiên đường”.

Hình ảnh đóa hoa cúc vàng, biểu tượng thanh tao của mùa thu, xuất hiện trong giấc mơ ông như một lời đính ước vĩnh hằng. Giấc mơ ấy đưa hai người yêu nhau trở về khoảng trời thanh xuân tươi đẹp nhất, khi ông vừa tròn 20 và bà mới bước sang tuổi 18.

Bạch Dương, con gái nhạc sĩ Thanh Tùng tâm sự: “Hoa cúc vàng có lẽ là bài hát của ba mà tôi thích nhất. Tôi thích những hình ảnh trong bài hát như một bài thơ, có mẹ tôi, có ba tôi, thời còn rất trẻ. Tôi còn nhớ khi ba vừa viết xong, ba rất vui và gọi cho tôi khoe “Ba vừa viết một bài cho mẹ…muốn đặt tên là Tình yêu không chết...Tình yêu bất diệt... Rồi sau đó ba lại cười bảo ... thôi không cần đao to búa lớn, đặt là Hoa cúc vàng”.

Di sản tình yêu sống mãi với thời gian

Nỗi cô đơn nghìn ngày ở lại không còn là sự tuyệt vọng, mà đã hóa thành đóa hoa thiên đường, thành sự thủy chung vượt qua mọi ngăn cách. Bằng những lời ca giản dị mà đầy cảm xúc, Thanh Tùng đã chứng minh rằng: khi một tình yêu đủ sâu sắc để hóa thành âm nhạc, thì sự chia cắt chỉ là tạm bợ. Tình yêu ấy sẽ sống mãi với thời gian.

Âm nhạc Thanh Tùng luôn có sức hút mãnh liệt đối với nhiều thế hệ nghệ sĩ. Ca sĩ Tùng Dương khẳng định: “Âm nhạc của ông không cần quá nhiều sự tô điểm. Những giai điệu vốn đã đủ đẹp, đủ sâu để chạm đến trái tim người nghe”. Để rồi khi đứng trên sân khấu Thanh Tùng Legacy of Love, Tùng Dương nâng niu bản tình ca đặc biệt bằng lối hát đong đầy tự sự, tinh tế, trải nghiệm, trái ngược hoàn toàn với một Tùng Dương mãnh liệt, đầy năng lượng và cá tính như khán giả thường thấy. 

“Mãi mãi không nơi nào

Với anh là xa xôi

Dẫu nơi chân trời

Dù xa bốn biển

Rồi anh sẽ đi tìm

Tìm lại bóng dáng em…”

Đêm qua, Dương đã trôi vào miền ký ức của âm nhạc Thanh Tùng… Một miền ký ức bảng lảng, lãng đãng, đẹp và buồn… Âm nhạc Thanh Tùng luôn có một vẻ đẹp rất riêng: thanh tao mà không xa cách, lãng mạn nhưng không ủy mị, cô đơn mà vẫn đầy khát vọng sống và yêu. Có những ca khúc đã đi cùng chúng ta qua bao năm tháng, để rồi chỉ cần vài nốt nhạc vang lên, bao ký ức bỗng thức dậy”. Sau đêm nhạc Thanh Tùng Legacy of Love, Divo xúc động tâm sự.

Không phải tự nhiên mà đến một lúc nào đó, người ta bỗng nhận ra mình đang thật sự hài lòng khi được tìm hiểu hay thưởng thức những giai điệu âm nhạc của Thanh Tùng. Cũng không phải tự nhiên mà một người nghệ sĩ nhận ra những ca từ ấy, nốt nhạc ấy khiến mình thăng hoa trong dạt dào cảm xúc trên sân khấu. Phải chăng đó là vì đã sống hết mình trong cuộc đời đáng sống. Vì nỗi mất mát đau thương mà không bi lụy, niềm hạnh phúc đằm sâu mà tinh tế, nét hào hoa lãng mạn mà hiện đại, và cả khoảng trống cá nhân tinh tế mà nhạc sĩ tạo ra cho các ca sĩ thể hiện dấu ấn cá tính và trải nghiệm của riêng mình. Phải chăng đó là vì mỹ cảm âm nhạc Thanh Tùng đã mang đến cho người nghe, người hát, người đọc những giá trị sống đích thực để mỗi cá nhân tự cảm, tự chiêm nghiệm, tự tìm thấy mình trong đó.

Tròn 10 năm, Nhạc sĩ Thanh Tùng khép lại hành trình "một mình" ở chốn nhân gian để tìm về cuộc trùng phùng trọn vẹn bên người vợ hiền. Nhưng mỗi độ tháng 9 về, giai điệu “Hoa cúc vàng” lại cất lên như một lời hẹn ước sâu lắng của mùa thu. Thời gian có thể rêu phong phủ mờ, nhưng di sản tình ca và câu chuyện tình yêu sâu sắc của ông vẫn chạm đến trái tim nhiều thế hệ yêu nhạc. Đúng như lời Thanh Tùng, “trong tình yêu thì không có sự mất đi, cái mình cho người khác vẫn còn mãi trong mình". Và cứ thế, “Hoa cúc vàng”, bản tình ca cuối cùng của người nhạc sĩ tài hoa ở lại mãi với lòng người. Người nghệ sĩ có thể đi xa, nhưng âm nhạc của ông còn sống mãi. Di sản tình yêu đẹp đẽ trong những thanh âm sâu sắc, tinh tế, lãng mạn và sang trọng vẫn ngân rung thật đẹp, thật êm, như đóa cúc vàng lặng lẽ tỏa hương trong trái tim khán giả.

Hướng về thành phố xa xưa: Tôn vinh di sản hai thập niên tân nhạc Hà Nội

VOV.VN - Hướng về thành phố xa xưa, chương trình trưng bày và tọa đàm về hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934 -1954) khai mạc tối 12/9/2026 tại Bảo tàng Hà Nội. Đây là một hoạt động ý nghĩa trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026, góp phần lan tỏa di sản âm nhạc Thủ đô đến đông đảo công chúng.