NSND Phạm Ngọc Khôi: Phương Tây có piano, âm nhạc Việt Nam có tam thập lục

NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, đã có những chia sẻ sâu sắc tại Nhạc hội Tam thập lục II “36 Khúc tình yêu”, sự kiện quan trọng trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và Khoa Âm nhạc truyền thống (1956 – 2026).

Lấy cảm hứng từ 36 dây đàn gắn liền với biểu tượng 36 phố phường Hà Nội cổ kính, đêm nhạc không chỉ tôn vinh mốc kim khánh lịch sử của ngôi trường âm nhạc đầu ngành, mà còn là lời khẳng định đĩnh đạc về sức sống trường tồn của cây đàn tam thập lục.

NSND Phạm Ngọc Khôi: Âm nhạc truyền thống Việt Nam tự hào với cây đàn tam thập lục

Phác họa tầm vóc của nhạc cụ 36 dây trong dòng chảy âm nhạc truyền thống 70 năm hội nhập và phát triển, NSND Phạm Ngọc Khôi khẳng định: “Tôi rất xúc động khi được gửi lời chúc mừng chân thành đến Nhạc hội "36 Khúc tình yêu". Âm nhạc truyền thống đã tạo nền tảng vững chắc để âm nhạc Việt Nam vươn ra thế giới. Trong suốt 70 năm qua, cây đàn tam thập lục đóng góp to lớn cho âm nhạc dân tộc, khẳng định vị thế trong công tác đào tạo lẫn đời sống xã hội. Tôi rất vui mừng khi hôm nay hội tụ đông đủ các đồng nghiệp, bao gồm cả những nghệ sĩ kiều bào trở về. Ngôi trường này chính là cái nôi nuôi dưỡng, nơi nhiều tài năng âm nhạc cất cánh và vươn xa. Nhạc hội Tam thập lục II “36 Khúc tình yêu” là một hoạt động nghệ thuật vô cùng ý nghĩa trong chuỗi hoạt động kỷ niệm chặng đường 70 năm phát triển của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Nếu phương Tây tự hào với cây đàn piano, biểu tượng của âm nhạc bác học, thì âm nhạc truyền thống Việt Nam hoàn toàn có quyền tự hào về cây đàn tam thập lục.”

Với âm vực rộng, khả năng diễn tấu trọn vẹn các nốt bán âm cùng âm sắc trong trẻo, ngân vang đặc trưng, tam thập lục vừa đáp ứng xuất sắc vai trò độc tấu, hòa tấu, lại vừa là điểm tựa vững chắc khi đệm cho các nhạc cụ dân tộc khác.

Đặc biệt, trải qua chặng đường 70 năm trưởng thành cùng Học viện, dưới bàn tay tài hoa của các thế hệ nghệ sĩ Việt Nam, tam thập lục không dừng lại ở việc thể hiện những làn điệu dân ca hay âm hưởng cổ truyền. Nhạc cụ này đã bứt phá giới hạn để tiếp thu và thể hiện ngoạn mục cả những tác phẩm cổ điển kinh điển của châu Âu, chứng minh một tư duy nghệ thuật tiếp biến đầy bản lĩnh: vừa tiếp cận xu hướng hiện đại, vừa giữ vững cốt cách, bản sắc dân tộc.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi trong nước, đàn tam thập lục ngày nay còn thường xuyên xuất hiện tại các kỳ Festival quốc tế, góp mặt trong các dự án giao lưu âm nhạc dân tộc toàn cầu. Sự hiện diện ấy cho thấy tam thập lục còn là chiếc cầu nối văn hóa giữa âm nhạc dân tộc với dòng chảy âm nhạc thế giới.

Trao truyền và giữ gìn bản sắc

Từ câu chuyện cây đàn tam thập lục, NSND Phạm Ngọc Khôi khẳng định giá trị cốt lõi của nghệ thuật truyền thống trong việc định hình bản sắc dân tộc: “Chúng ta nghe tiếng nhạc để đoán tiếng nước. Âm nhạc Việt Nam, tiếng nói Việt Nam, tâm hồn Việt Nam, tất cả hội tụ để khẳng định vị thế, bản lĩnh và tâm hồn của con người Việt Nam trước bạn bè quốc tế”.

Sức sống trường tồn của cây đàn tam thập lục không chỉ đến từ kỹ thuật diễn tấu hay tầm vóc tác phẩm, mà cốt lõi nằm ở sự trao truyền liên tục qua nhiều thế hệ. Từ nền móng vững chắc do các nhà giáo lão thành đặt ra, một lực lượng kế thừa  đã và đang trưởng thành, liên tục gặt hái nhiều thành tựu lớn tại các sân chơi nghệ thuật uy tín trong nước và quốc tế.

Chia sẻ về ý nghĩa của sự kiện sau 3 năm đơm hoa kết trái kể từ chương trình đầu tiên, TS. NSND Nguyễn Thị Hoa Đăng, Trưởng Bộ môn Tam thập lục, Phó trưởng Khoa Âm nhạc truyền thống xúc động: “Nhạc hội Tam thập lục là dịp để nghệ sĩ tam thập lục các vùng miền cùng thể hiện tài năng biểu diễn, trao đổi học thuật, lan tỏa tình yêu tới cây đàn và phát triển chuyên ngành, đồng thời tri ân các thầy cô cùng các thế hệ nghệ sĩ lão thành. Với âm vực rộng, đầy đủ các nốt bán âm và âm sắc độc đáo, đàn Tam thập lục vừa mang tính truyền thống, vừa tiếp thu tinh hoa âm nhạc thế giới, phù hợp với xu hướng giao lưu văn hóa trong thời kỳ hội nhập.”

Dưới sự dàn dựng công phu của TS. NSND Nguyễn Thị Hoa Đăng và các đồng nghiệp, tại Nhạc hội lần này, sự xuất hiện của dàn hòa tấu tam thập lục quy tụ hàng chục cây đàn cùng cất tiếng trên sân khấu đã mang đến trải nghiệm âm thanh giàu giá trị biểu cảm.

Xuyên suốt Nhạc hội Tam thập lục II, khán giả được thưởng thức một không gian âm nhạc đa tầng trong 14 tác phẩm qua khả năng biểu cảm phong phú của cây đàn 36 dây. Các tiết mục khắc họa trọn vẹn hành trình nghệ thuật đa sắc màu của bộ môn Tam thập lục.

Chương trình mở đầu đầy sức sống với những giai điệu dân ca Nam Bộ mộc mạc, rộn ràng qua tiếng đàn tươi trẻ của thế hệ học sinh trung cấp. Bức tranh nghệ thuật ngay sau đó được đẩy lên cao trào với dàn nhạc gồm 27 cây đàn tam thập lục. Qua phần biên soạn và dàn dựng công phu của TS. NSND Nguyễn Thị Hoa Đăng cùng NSƯT Nguyễn Thị Thanh Hằng cho hai tác phẩm "Tin tưởng" (Xuân Khải) và "Chim trời tung cánh" (Quang Thọ), khán giả được trải nghiệm trải nghiệm một bức tranh nghệ thuật đầy cảm xúc.

Đặc biệt, bản lĩnh hội nhập quốc tế của thế hệ nghệ sĩ trẻ được khẳng định thuyết phục qua các tác phẩm cổ điển phương Tây kinh điển như Gigue của T. Corelli, tiết mục từng mang về Huy chương Bạc tại Cuộc thi Tam thập lục quốc tế Cúp Đôn Hoàng.

Giữa dòng chảy hội nhập quốc tế, tiếng đàn tam thập lục vừa là một trong những chiếc cầu nối cùng âm nhạc truyền thống vươn tầm thế giới. Như lời NSND Phạm Ngọc Khôi, “Nghe tiếng nhạc, đoán tiếng nước”, những âm thanh ngân vang trên 36 dây đàn chính là nhịp đập của bản sắc và tâm hồn Việt Nam được giữ gìn, trao truyền và tỏa sáng qua nhiều thế hệ.

Nhạc sĩ Đức Trịnh: “Âm nhạc luôn hành động và đồng hành cùng đất nước”

VOV.VN - Chào mừng Ngày Âm nhạc Việt Nam 3/9/2026, nhiều hoạt động trang trọng được tổ chức trên cả nước. Tại Hà Nội, tối 3/9, Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và Chi hội Nhạc sĩ Quân đội tại Hà Nội thực hiện chương trình nghệ thuật đặc biệt “Chúng tôi - Bộ đội cụ Hồ”.