Làng muối Tuyết Diêm: Từ làng nghề truyền thống trở thành điểm đến du lịch

Giữa những ngày nắng bỏng rát của mùa hè vùng ven đầm Cù Mông, trên ruộng muối Tuyết Diêm (xã Xuân Cảnh, tỉnh Đắk Lắk) những diêm dân vẫn đang miệt mài với công việc thường ngày, như cách mà cha ông họ đã làm hàng trăm năm trước, đó là làm da, lấy nước, chứa nước, phơi kết tinh và thu hoạch muối. 

Làng nghề muối Tuyết Diêm hiện có khoảng 122 ha ruộng muối với 850 xã viên tham gia sản xuất muối. Sản phẩm muối Tuyết Diêm làm ra được tiêu thụ khắp cả nước thông qua các đơn vị phân phối và cầu nối là Hợp tác xã muối Tuyết Diêm, với sản lượng mỗi năm giao động từ 12.000 - 16.000 tấn.

Trong tiến trình lịch sử, khu vực đầm Cù Mông là một trong những địa bàn được người Việt khai phá và định cư sớm nhất, với những tụ điểm dân cư có từ lâu đời trong đó, địa danh Tuyết Diêm có từ năm 1832 và tồn tại cho đến ngày nay. Tại đây, vẫn còn dấu tích gắn với nghề muối hàng trăm năm trước như đình thờ Tổ nghề muối, cồn muối, cầu muối, nại muối (tức kho muối).

Nghề muối của Tuyết Diêm cũng hiện diện qua ca dao dân ca trên vùng đất Phú Yên xưa: "Nậu nại dại lắm ai ơi/ Trời nắng không nghỉ đứng phơi ngoài đồng".

Còn theo ghi chép của Công sứ Pháp Laborde vào những năm đầu thế kỷ 20, vào năm thời tiết thuận lợi, người ta thu hoạch được từ các ruộng muối ở Lệ Uyên (phường Sông Cầu) và Tuyết Diêm tới 6.000 tấn muối trắng, cung cấp cho ngân sách một nguồn thu gần 95.000 đồng Đông Dương.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, muối Tuyết Diêm đã tiếp tế cho hoạt động cách mạng. Bởi vậy, từ thời Pháp, mặt hàng muối bị địch kiểm soát rất gắt gao nhưng không vì thế mà bà con nơi đây bỏ nghề.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Danh Hạnh, những dấu tích lâu đời liên quan đến nghề muối còn lại ở Tuyết Diêm và vùng phụ cận cho thấy chiều sâu văn hóa của vùng đất này. Đây là nguyên liệu quý giá để khai thác, phục vụ phát triển du lịch: "Khi khảo sát quanh đầm Cù Mông, chúng tôi thấy những dấu tích của một thương cảng xuất khẩu sản phẩm muối. Dưới góc độ văn hóa thì điều đó rất hay, nó không chỉ tạo nên một điểm làng nghề ở vùng ven biển phía Đông Đắk Lắk, mà trên cơ sở đó khi Công viên địa chất Phú Yên đi vào hoạt động, đây sẽ là một điểm di sản có thể khai thác từ nhiều góc độ khác nhau. Qua đó đem lại lợi ích cho người dân làm làng nghề, trong đó có phục vụ hoạt động du lịch".

Nhằm khai thác giá trị di sản văn hóa làng nghề và nâng tầm giá trị sản phẩm muối Tuyết Diêm, dự án “Phát triển đa dạng sản phẩm muối Tuyết Diêm theo hướng bền vững, kết hợp bảo tồn làng nghề và du lịch sinh thái cộng đồng” với sự tài trợ của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc UNDP tại Việt Nam được triển khai. Đây là mô hình điểm để nhân rộng các vùng nghề muối khác ở Việt Nam, góp phần hình thành “Con đường di sản muối Việt Nam”, kết nối các làng nghề ven biển từ Đắk Lắk đến Khánh Hòa, Lâm Đồng và Nam Trung Bộ.

Ông Đàm Đại Hữu - đại diện Công ty TNHH Du hành Đại Hữu, đơn vị kết nối phát triển làng nghề muối Tuyết Diêm thành điểm đến trong hành trình khám phá di sản nghề muối ven đầm Cù Mông cho biết: "Trong kế hoạch, công ty Đại Hữu sẽ phát triển làng nghề truyền thống muối Tuyết Diêm. Cụ thể là chọn các điểm để vận hành tour, kết nối các ruộng muối tới nơi thờ Tổ nghề muối và cùng bà con làm du lịch cộng đồng. Hướng dẫn người dân cách làm du lịch trong làng nghề muối của mình, tạo ra những sản phẩm muối chế biến sâu để đa dạng sản phẩm, trong đó có muối thảo dược, muối đại bi, muối ẩm thực và nhiều sản phẩm muối khác".

Mục tiêu của dự án là nâng cao thu nhập cho diêm dân, phát triển các dòng sản phẩm muối chế biến sâu đạt chuẩn OCOP, xây dựng thương hiệu muối Tuyết Diêm, xây dựng và vận hành mô hình du lịch sinh thái cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa làng nghề; đồng thời nâng cao năng lực tự quản cho cộng đồng và các hợp tác xã để vận hành mô hình một cách tự chủ, bền vững.

Bà Nguyễn Thị Tường Lài - Trưởng thôn Tuyết Diêm, xã Xuân Cảnh cho biết dự án đang mở ra hy vọng phát triển kinh tế cho bà con diêm dân: "Du lịch cộng đồng sẽ giúp ngành nghề muối tại đây phát triển, ví dụ như có thêm đầu ra tại các điểm đón khách tham quan, họ có thể mua sản phẩm muối của dân. Hoặc là người dân sẽ làm các dịch vụ khác để thu hút khách du lịch, như các điểm dừng chân có thể phát triển được".

Sản phẩm từ làng nghề muối Tuyết Diêm không chỉ có giá trị về mặt kinh tế, là nguồn thu nhập của diêm dân mà còn là sản phẩm làng nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nghề làm muối cùng với những di sản văn hóa khác ở khu vực này nguyên liệu quý giá để xây dựng điểm đến du lịch sinh thái cộng đồng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở địa phương - một chỉ dấu quan trọng trên “con đường di sản muối Việt Nam”.

Khách nước ngoài "phải lòng" ngôi làng bình yên ven biển Đắk Lắk

VOV.VN - Là một làng chài mộc mạc gắn liền với nghề biển, điểm đến Làng Lò (phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk) thu hút du khách nhờ cảnh quan tự nhiên, bản sắc văn hóa còn được gìn giữ. Du lịch cộng đồng tại đây có sự cộng hưởng từ quản lý, định hướng của địa phương kết hợp phát huy nội lực và các nguồn lực khác.