Đưa giá trị văn hóa Mông thành trải nghiệm du lịch, tạo sinh kế bền vững

Trong các không gian trưng bày tại Ngày hội văn hóa dân tộc Mông đang diễn ra ở Điện Biên, những sản phẩm lanh thủ công nhận được sự quan tâm của khách tham quan, bởi những đường dệt hay hoa văn đều mang đậm dấu ấn văn hóa Mông.

Tại gian hàng của tỉnh Tuyên Quang, chị Vàng Thị Dế, quê ở xã Đồng Văn cho biết sau khi học tập trở về quê, chị Dế tiếp nối nghề dệt lanh được mẹ, bà truyền dạy, tập hợp những phụ nữ có kinh nghiệm, phần lớn từ 40 tuổi trở lên, có hoàn cảnh khó khăn để cùng làm nghề.

Từ một nghề có nguy cơ mai một, chị Vàng Thị Dế tổ chức lại sản xuất, liên kết bao tiêu khoảng 10ha lanh, đồng thời tạo điều kiện cho người trẻ học vẽ sáp ong, nhuộm chàm, dệt vải và dùng mạng xã hội quảng bá văn hóa, sản phẩm của đồng bào Mông. Sau 5 năm phát triển sản phẩm lanh, cùng với việc tham gia các hội chợ, hội thảo, kết nối khách hàng, đối tác nước ngoài, nghề thủ công truyền thống được tiếp cận thị trường mới, gắn giá trị văn hóa với sản phẩm thân thiện môi trường và sinh kế cho người dân.

Chị Vàng Thị Dế cho biết: "Xưởng hiện tại tạo việc làm cho 10 cô ở thôn, thu nhập khoảng 4 - 6 triệu đồng một tháng. Ngoài ra, xưởng liên kết với hơn 30 hộ gia đình để sản xuất, mỗi gia đình có thêm thu nhập từ khoảng 2 đến 3 triệu đồng một tháng. Khách hàng nước ngoài đánh giá sản phẩm này có giá trị vì được làm hoàn toàn thủ công. Họ cũng rất quan tâm đến chất liệu lanh, bởi đây là sản phẩm thân thiện với môi trường, khi không sử dụng nữa có thể tự phân hủy và không gây ảnh hưởng đến môi trường".

Từ câu chuyện của chị Vàng Thị Dế, có thể thấy một nghề truyền thống chỉ thực sự sống được khi gắn với sản xuất và thị trường. Đây cũng là hướng đi mà tỉnh Tuyên Quang đang triển khai để phát huy giá trị văn hóa Mông.

Tại Ngày hội, tỉnh giới thiệu nghề trồng lanh, làm vải lanh truyền thống là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; cùng tri thức thổ canh hốc đá, đời sống lao động, văn hóa tinh thần và các sản phẩm đặc trưng như: mật ong bạc hà, tam giác mạch, thổ cẩm lanh. Trong đó, sản phẩm lanh của các hợp tác xã người Mông đã được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành và xuất khẩu.

Theo bà Vừ Thị Mai Hương - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến du lịch tỉnh Tuyên Quang, để biến giá trị văn hóa thành sinh kế, tỉnh Tuyên Quang hỗ trợ từ xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, làng nghề, thành lập hợp tác xã, cơ sở sản xuất, đến kỹ thuật, thiết kế mẫu mã, bao bì, xúc tiến quảng bá và kết nối thị trường. Ngày hội lần này cũng là dịp để đưa sản phẩm của người Mông đến gần hơn với công chúng, đồng thời mở rộng kết nối giữa các cộng đồng Mông để cùng giao lưu văn hóa, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ nhau phát triển kinh tế.

Bà Vừ Thị Mai Hương cho biết: "Những giá trị của văn hóa, những di sản văn hóa phi vật thể và vật thể, trong đó có sản phẩm thổ cẩm lanh của đồng bào Mông, hiện tại đã hỗ trợ cho rất nhiều đồng bào Mông, đặc biệt là phụ nữ Mông, có cơ hội phát triển kinh tế, có thu nhập. Thông qua Ngày hội lần này, chúng tôi mong muốn đưa hình ảnh nghề trồng lanh, dệt lanh, thổ cẩm của đồng bào Mông đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo thêm sự tự tin để bà con, nhất là phụ nữ Mông, mạnh dạn giới thiệu sản phẩm và văn hóa của mình ra bên ngoài".

Phát triển du lịch cộng đồng từ bản sắc văn hóa

Câu chuyện từ bảo tồn văn hóa đến tạo sinh kế cho đồng bào Mông cũng đang được mở ra tại Điện Biên. Điển hình như tại bản Tù Lu – Tìa Ló, xã Pu Nhi vừa ra mắt mô hình du lịch cộng đồng. Từ những giá trị vốn có của một bản người Mông, địa phương đầu tư hơn 7 tỷ đồng xây dựng nhà trưng bày, trung tâm thông tin du lịch, đường dạo, hệ thống chiếu sáng, âm thanh, sân nhà văn hóa và các hạng mục phụ trợ. Người dân cùng tham gia chỉnh trang nhà cửa, đường bản, vệ sinh môi trường và xây dựng cảnh quan.

Anh Chá A Mua, Trưởng bản Tù Lu – Tìa Ló cho biết khi đến Tù Lu – Tìa Ló, du khách có thể không chỉ ngắm cảnh, mà trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa Mông với các nét văn hóa như đánh tù lu, bắn nỏ, thưởng thức ẩm thực, sản vật địa phương hay tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, may trang phục Mông và rèn dao. Tù Lu – Tìa Ló hiện đã có 15 hộ đăng ký tham gia làm du lịch, trong đó 5 hộ làm homestay nhỏ và phục vụ ăn uống, mở ra hướng phát triển kinh tế cho người dân.

"Bà con trong bản chỉnh trang nhà cửa, vệ sinh đường làng và chuẩn bị các sản phẩm nông sản để đón du khách đến tham quan. Đến Tù Lu – Tìa Ló, du khách có thể cùng bà con đánh tù lu, bắn nỏ, giã bánh, thưởng thức ẩm thực và trải nghiệm những nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, may trang phục Mông, rèn dao. Chúng tôi rất chào đón du khách", anh Chá A Mua cho biết.

Bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế cho đồng bào Mông cũng là hướng đi mà tỉnh Điện Biên xác định trong phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó chú trọng du lịch cộng đồng, phát huy giá trị văn hóa và tạo ra những sản phẩm có sức hấp dẫn riêng. Đối với đồng bào Mông, tỉnh hiện đang tập trung xây dựng 7 bản du lịch cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Minh Phú - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, từ Tuyên Quang đến Điện Biên hay các địa phương khác có đồng bào dân tộc Mông đang sinh sống, có một hướng đi chung đang hình thành là đưa văn hóa ra khỏi không gian bảo tồn đơn thuần: "Thông qua Ngày hội này, chúng tôi muốn tiếp tục lan tỏa, quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Mông. Quan trọng hơn, ngoài việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, chúng tôi muốn văn hóa thực sự trở thành một nguồn lực để tạo sinh kế cho người dân".

Một tấm vải lanh có thể trở thành sản phẩm hàng hóa; một nghề truyền thống có thể tạo việc làm; một bản làng có thể trở thành điểm đến; những phong tục, trò chơi, ẩm thực có thể trở thành trải nghiệm của du khách. Nhưng để những giá trị ấy thực sự trở thành nguồn lực phát triển, yếu tố quyết định vẫn là cộng đồng phải là chủ thể của quá trình. Khi ấy người dân giữ nghề, làm sản phẩm, đón khách và trực tiếp hưởng lợi từ chính những giá trị văn hóa của mình.

Từ một sợi lanh, một con dao rèn thủ công, một bộ trang phục hay một trò chơi dân gian, câu chuyện về văn hóa Mông đang mở sang một hướng mới: Bảo tồn để phát triển, phát triển để văn hóa tiếp tục được sống. Khi người dân có thể tạo ra sinh kế từ chính bản sắc của mình, văn hóa không chỉ được gìn giữ mà có thêm sức sống để trao truyền sang những thế hệ tiếp theo.

Mở lối phát triển du lịch từ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông

VOV.VN - Từ những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, người Mông hôm nay đang tìm cách đưa văn hóa bước vào đời sống mới, gắn với du lịch, sản phẩm và sinh kế. Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ 4 tại Điện Biên mở ra không gian mới để văn hóa được trao truyền, phát huy và tạo ra những giá trị mới.