Phụ phẩm lúa gạo, dư địa phát triển kinh tế tuần hoàn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Theo một số khảo sát, giai đoạn 2023-2024 có khoảng 66% lượng rơm rạ chưa được thu gom, tái sử dụng. Trong đó, vụ Đông Xuân chiếm khoảng 60% và vụ Hè Thu khoảng 72%. Sau vụ thu hoạch người dân vẫn chọn phương pháp vùi rơm trên đồng ruộng vào vụ Hè Thu và đốt rơm sau thu hoạch vào vụ Đông Xuân.

Nguyên nhân được cho là hệ thống thu gom rơm vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Máy cuốn rơm đã phát triển nhưng chưa được đầu tư đồng đều tại nhiều địa phương, nhiều thời điểm. Chi phí lao động thu gom cao, trong khi lượng rơm cần xử lý tập trung trong thời gian ngắn. Việc sản xuất 3 vụ lúa trong năm khiến nông dân có ít thời gian để xử lý rơm rạ và chuẩn bị đất cho vụ tiếp theo.

Bà Trần Thị Thanh Nhàn, Trưởng Ban Thị trường và Ngành hàng, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT) cho biết, việc vùi rơm theo phương thức truyền thống, nhất là trong điều kiện ruộng ngập nước, có thể làm phát sinh khí nhà kính và gây tác động không tốt đến môi trường. Trong khi đó, nếu rơm được thu gom, xử lý bằng chế phẩm hoặc men vi sinh để sản xuất phân hữu cơ, giá trị của phụ phẩm sẽ được nâng cao, đồng thời giảm áp lực đối với môi trường và nguồn phân bón đầu vào.

Theo bà Trần Thị Thanh Nhàn, phụ phẩm của ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL đang tạo ra cơ hội đáng kể cho phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng đi quan trọng để ngành hàng lúa gạo ĐBSCL phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững hơn. Trong đó mô hình rơm rạ sử dụng làm phân hữu cơ; mô hình nấm rơm; đệm lót sinh học và viên nén trấu. Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình cần căn cứ vào nguồn nguyên liệu, điều kiện sản xuất, khả năng đầu tư, nhu cầu thị trường và năng lực của người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Bình, tỉnh Đồng Tháp đang sản xuất phân hữu cơ từ rơm. Từ năm 2023, HTX bắt đầu thử nghiệm sản xuất phân hữu cơ từ rơm. Năm 2024 đã sản xuất khoảng 72 tấn. Đến năm 2025, sản lượng tăng lên khoảng 200 tấn. Sản phẩm được sử dụng để phục vụ các mô hình sản xuất và đánh giá hiệu quả.

Ông Tạ Văn Bông, Giám đốc HTX cho biết, HTX có trêm 1.000 thành viên, với diện tích canh tác lúa 600 ha, đây là điều kiện thuận lợi để HTX tổ chức sản xuất theo hướng liên kết, tận dụng phụ phẩm tại chỗ và hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn ngay trong vùng sản xuất.

Tuy nhiên, từ thực tế triển khai, ông Tạ Văn Bông cho rằng, có ba điểm nghẽn hiện nay là khâu thu gom, thiết bị và đầu ra của sản phẩm. Vì vậy, muốn mô hình phát huy hiệu quả cần hướng dẫn người dân thu gom và tận dụng rơm sau thu hoạch; đầu tư đồng bộ máy móc; tăng cường liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp. Đây là những giải pháp đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển ngành hàng lúa gạo ĐBSCL theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững.

Ông Lê Quốc Thái, Tổ hợp tác nấm rơm Cô Tô, tỉnh An Giang cho biết, vùng ĐBSCL có nguồn rơm rạ rất lớn. Nếu mỗi vụ lúa phát sinh một lượng rơm tương ứng với sản lượng lúa thì tổng lượng nguyên liệu có thể khai thác là rất đáng kể. Trong khi đó, giá rơm tại ruộng thường thấp hơn nhiều so với giá trị của sản phẩm được tạo ra sau chế biến. Có thời điểm giá lúa ở mức hơn 5.000 đồng/kg, trong khi rơm sau thu hoạch cũng có thể được thu gom, mua bán với mức giá gần 1.000 đồng/kg tùy địa phương và thời điểm. Do đó, phát triển mô hình nấm rơm không chỉ nhằm tạo ra một sản phẩm mới mà còn góp phần giải quyết bài toán sử dụng rơm rạ sau thu hoạch.

Theo ông Lê Quốc Thái, muốn nhân rộng mô hình nấm rơm, trước hết phải giải quyết được nguồn nguyên liệu. Trong đó, rơm phải được thu gom đúng thời điểm, bảo đảm chất lượng và có chi phí hợp lý. Vì vậy, cần đầu tư cơ giới hóa, đặc biệt là máy cuộn rơm và các thiết bị phục vụ thu gom, vận chuyển, bảo quản. Đây là điều kiện để chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa.

Trong Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp ở ĐBSCL đến năm 2030 đặt mục tiêu thu gom, xử lý và tái sử dụng rơm sau thu hoạch. Đây là cơ sở quan trọng để thay đổi phương thức quản lý rơm rạ trong canh tác lúa. Với những mô hình đang triển khai ở các địa phương trong vùng đã cho thấy, phụ phẩm lúa gạo đang còn nhiều dư địa khai thác phát triển kinh tế tuần hoàn ở vùng ĐBSCL, nơi sản xuất lúa trọng điểm của quốc gia.

Kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon mở ra động lực tăng trưởng xanh

VOV.VN - Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã mở ra cách tiếp cận mới, trong đó kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, kinh tế biển và năng lượng tái tạo được xem là những động lực quan trọng cho tăng trưởng xanh.