Vì sao Iran khởi động lại chiến sự dù Mỹ vẫn ngừng bắn?

Thay vì đáp trả một cuộc tấn công mới của Mỹ, Iran đã chọn cách tự mình nối lại cuộc chiến - điều này phản ánh sự sẵn sàng ngày càng tăng của Tehran trong việc sử dụng lực lượng quân sự để định hình diễn biến cuộc chiến theo các điều kiện của riêng mình.

Hôm 29/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ đánh trả Iran thật mạnh. Nhưng lời đe dọa đó khó có thể làm Tehran ngạc nhiên. Iran hiểu rõ việc phóng tên lửa vào các mục tiêu Mỹ có thể thu hút oanh tạc cơ của Mỹ quay trở lại.

Ông Trump trước đó cho rằng việc tạm dừng bắn tuần trước là do yêu cầu từ Iran vì “họ đã yêu cầu chúng tôi rất lịch sự” và muốn đàm phán. Nhưng Tehran chưa bao giờ công khai cam kết về việc tạm dừng gần đây, mặc dù một quan chức cấp cao của Iran trước đó cho biết “lực lượng vũ trang của chúng tôi cũng đã quyết định không tiến hành hành động quân sự”.

Đây là thay đổi lớn trong cách tiếp cận của Iran.

“Có vẻ như cách tiếp cận của Iran đã thay đổi một cách cơ bản, đặc biệt là về sự sẵn sàng khởi xướng một cuộc tấn công nếu họ coi đó là lựa chọn khả thi duy nhất”, Hamid Reza Azizi, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu quốc tế và an ninh Đức, viết trên X.

Tính thời điểm trong cuộc tấn công của Iran

Cuộc tập kích của Iran diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại thủ đô Washington, mà nhà lãnh đạo Israel mô tả là “một trong những cuộc trò chuyện tốt nhất” giữa hai người sau những căng thẳng ngày càng gia tăng. Vài giờ trước cuộc gặp, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết Israel muốn tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran nhưng đã bị chính quyền ông Trump ngăn cản.

“Cuộc tấn công dường như là một tín hiệu liên quan đến chuyến thăm Nhà Trắng của ông Netanyahu hồi đầu ngày”, nhà nghiên cứu Azizi viết. “Nó cho thấy chiến lược quân sự của Iran có thể đã thay đổi và Tehran hiện đã sẵn sàng phát động một cuộc tấn công phủ đầu nếu phát hiện dấu hiệu của một mối đe dọa sắp xảy ra”.

Ngay sau cuộc tấn công ở Jordan, quân đội Mỹ và Saudi Arabia đã phối hợp tấn công các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn ở Iraq. Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ coi chiến dịch ở Iraq không phải là sự trả đũa cho cuộc tấn công của Iran ở Jordan, mà là phản ứng trước hơn 30 cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) nhằm vào lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia trong 72 giờ trước đó.

Căng thẳng leo thang chỉ sau một đêm cho thấy cuộc chiến đang lan rộng như thế nào. Saudi Arabia vốn từ lâu đã thận trọng không muốn bị cuốn trực tiếp vào cuộc xung đột, đang ngày càng can thiệp sâu hơn khi phải đối mặt với các mối đe dọa trên ba mặt trận: lực lượng Houthi ở Yemen, các nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn ở Iraq, và chính Iran.

“Thách thức trung tâm mà Washington và các đối tác vùng Vịnh phải đối mặt là cả Iran lẫn các đồng minh khu vực của họ dường như không sẵn sàng rút lui khỏi những gì họ hiện định nghĩa là các mục tiêu chiến lược cốt lõi”, Danny Citrinowicz, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Israel và là cựu trưởng chi nhánh Iran trong tình báo quân sự Israel, đã viết trên mạng xã hội X.

“Tehran tiếp tục khẳng định việc duy trì ảnh hưởng của mình đối với eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi đã nói rõ rằng họ sẽ không chấm dứt chiến dịch của mình trừ khi lệnh phong tỏa do Saudi Arabia dẫn đầu áp đặt lên họ được dỡ bỏ”, ông Danny Citrinowicz nhận định.

Mỹ nã tên lửa quy mô lớn vào Iran để trả đũa, lệnh ngừng bắn tan vỡ từ 2 phía

VOV.VN - Quân đội Mỹ cho biết họ đang tiến hành tập kích các mục tiêu của Iran để đáp trả vụ tấn công của Tehran nhằm vào lực lượng Mỹ một ngày trước đó.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở Hormuz

Trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình nhà nước Iran được công bố chỉ vài giờ trước vụ tấn công ở Jordan, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã đưa ra một trong những lời phát biểu rõ ràng nhất về lập trường của Tehran cho đến nay. Ông cho rằng Iran đã ngừng bắn, nhưng sẽ không ngần ngại nối lại các hành động chiến sự nếu tuyên bố chủ quyền của nước này đối với eo biển Hormuz bị thách thức.

Tehran không thể coi mình là chiến thắng nếu eo biển trở lại trạng thái trước chiến tranh - vị thứ trưởng ngoại giao nói. Theo ông, tuyến đường thủy này đã trở thành trung tâm trong an ninh quốc gia và là một “công cụ phòng thủ” của đất nước.

Khi người phỏng vấn hỏi tại sao Tehran lại mạo hiểm tái khởi động chiến tranh bằng cách tấn công các tàu thương mại bất chấp lệnh ngừng bắn đang có hiệu lực, Thứ trưởng Gharibabadi nói rằng Iran coi những nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm thiết lập một tuyến đường vận chuyển cạnh tranh qua eo biển là lằn ranh đỏ. Ông lập luận rằng việc cho phép tuyến đường đó hoạt động sẽ khiến tuyên bố của Iran về “việc thực thi chủ quyền hiệu quả” đối với tuyến đường thủy xuống “chỉ còn là ảo tưởng”.

4 lính Vệ binh cách mạng Iran tử vong khi Mỹ và Saudi Arabia tập kích Iraq

VOV.VN - Một quan chức Iran vừa cho biết bốn thành viên Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tử vong trong các cuộc không kích của Mỹ và Saudi Arabia vào Iraq hôm 29/7.

“Người ta có thể nhìn nhận vấn đề một cách đơn giản và tự hỏi tại sao Iran lại tấn công ba tàu thương mại bằng tên lửa chỉ vì chúng tắt GPS, điều này có thể dẫn đến việc tái bùng nổ chiến tranh”, ông Gharibabadi nói. “Nhưng nếu nhìn sâu hơn, bạn sẽ thấy rằng các thỏa thuận áp dụng cho eo biển Hormuz sẽ có tác động lâu dài đến an ninh của Cộng hòa Hồi giáo Iran”.

Từ góc nhìn của Tehran, việc Washington tạm ngừng tấn công Iran phản ánh “sự yếu kém về chiến lược hơn là sự kiềm chế”, nhà nghiên cứu Citrinowicz viết. Nhận thức đó có nguy cơ thúc đẩy một vòng xoáy trong đó Iran leo thang để gây ra tổn thất lớn hơn, trong khi cả hai bên đều không lùi bước vì sợ mất uy tín.

Do đó, ông Citrinowicz lập luận rằng Mỹ và các đối tác của họ phải đứng trước một sự lựa chọn: Đáp ứng một số yêu cầu của Iran, hoặc chấp nhận viễn cảnh một cuộc xung đột kéo dài với các cuộc tấn công ngày càng gia tăng vào tàu thuyền, cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến đường thương mại.

Xem thêm:

>> Ông Trump tuyên bố đã đến lúc Mỹ đánh trả Iran thật mạnh

>> Nóng thế giới 30/7: Iran nã tên lửa vào căn cứ Mỹ, Iraq tập kích Saudi Arabia

>> Tại sao Mỹ bất ngờ ngừng ném bom Iran dù ông Trump từng rất cả quyết?