Chiến lược của Iran nhằm đe dọa các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh

Vào tháng 7/2026, Saudi Arabia và Mỹ ném bom các nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn tại Iraq, sau khi cáo buộc họ thực hiện các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia - những vụ tấn công mà lực lượng chiến binh Houthi ở Yemen (một đồng minh khác của Iran) đã đứng ra nhận trách nhiệm.

Hiện nay, các quan chức trong khu vực tiết lộ với hãng tin AP rằng lực lượng Houthi đã hỗ trợ các nhóm dân quân Iraq lên kế hoạch và thực hiện cuộc tập kích kéo dài 2 ngày, cho thấy mức độ phối hợp mới giữa các bên.

Iran được cho là đã dành nhiều thập kỷ để xây dựng các nhóm vũ trang dọc biên giới Israel; tuy nhiên, các nhóm này đã chịu tổn thất nặng nề trong các cuộc xung đột nổ ra sau vụ tấn công của Hamas từ dải Gaza vào ngày 7/10/2023. Israel đã giáng đòn mạnh vào các tay súng Hamas cũng như lực lượng Hezbollah tại Lebanon - đồng minh mạnh nhất của Iran.

Các quan chức và chuyên gia trong khu vực nhận định rằng Iran hiện đang sử dụng các nhóm dân quân Iraq và lực lượng Houthi để đe dọa Saudi Arabia cùng các đồng minh khác của Mỹ tại vùng Vịnh, nhằm gia tăng cái giá phải trả cho cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào tháng 2/2026.

Chiến lược này được đánh giá là chứa đựng nhiều rủi ro. Một loạt cuộc tấn công của Houthi nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia hôm 8/9 đã đe dọa châm ngòi cho một cuộc chiến tranh toàn diện với vương quốc này. Iraq đã ra lệnh cho các nhóm dân quân phải giải giáp trước cuối tháng 9 này, mặc dù các nhóm mạnh do Iran hậu thuẫn đã từ chối tuân thủ. Nỗ lực mới của Mỹ nhằm cô lập Iran về mặt kinh tế có thể dẫn đến sự leo thang căng thẳng hơn nữa.

Gọng kìm tạo bởi các nhóm thân Iran tại Yemen và Iraq

Sự tham gia của Houthi trong vụ tập kích bằng UAV tại Iraq đã được hai quan chức Saudi Arabia (dựa trên thông tin tình báo) và một quan chức an ninh cấp cao của Iraq xác nhận. Họ cho biết các phái viên của Houthi đã làm việc tại một trung tâm chỉ huy tác chiến do các nhóm dân quân Iraq điều hành.

Saudi Arabia và Mỹ đã đáp trả bằng các cuộc không kích phối hợp, khiến ít nhất 20 tay súng Iraq, 6 cố vấn Iran và ít nhất một chỉ huy Houthi thiệt mạng. Cái chết của chỉ huy Houthi này - thông tin chưa từng được công bố trước đó - đã được một thủ lĩnh Houthi và một thành viên dân quân Iraq xác nhận.

Một quan chức quân sự Mỹ cho biết các thành viên Houthi cũng đã tử vong trong những cuộc tấn công trước đó tại Iraq. Vị quan chức này cho hay, Mỹ lo ngại sự hiện diện của Houthi tại đây cũng như khả năng họ thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào những quốc gia khác, bao gồm cả Saudi Arabia. Hai quan chức thuộc Lực lượng Huy động nhân dân (PMF) - một liên minh các nhóm dân quân vốn là một phần chính thức trong lực lượng an ninh Iraq -  đã phủ nhận việc dính líu đến vụ tấn công nhằm vào Saudi Arabia, đồng thời bác bỏ thông tin cho rằng lực lượng Houthi hoạt động dưới sự bảo trợ của họ. PMF bao gồm các nhóm dân quân hùng mạnh được Iran hậu thuẫn và đôi khi hành động một cách độc lập.

Hợp tác gia tăng từ cuộc chiến Gaza

Theo các quan chức khu vực và phía Houthi, sự hợp tác giữa các nhóm dân quân Iraq và lực lượng Houthi (vốn có tổ chức chặt chẽ hơn) đã phát triển mạnh mẽ trong suốt cuộc chiến tại Gaza, khi họ phối hợp thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào Israel. Vào thời điểm căng thẳng nhất của cuộc chiến, thủ lĩnh Houthi là Abdel-Malek al-Houthi đã đề cập việc thiết lập một trung tâm chỉ huy tác chiến chung.

Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, Iran cùng các đồng minh đã bắt đầu nã hỏa lực vào các quốc gia vùng Vịnh nhằm mở rộng phạm vi xung đột và gây thiệt hại cho những nhà sản xuất dầu mỏ lớn đang cho phép Mỹ đồn trú lực lượng.

“Iran đang áp dụng chiến lược tổng hợp trong cuộc chiến hiện nay. Chúng tôi không chỉ chiến đấu trên một mặt trận và cũng không chỉ sử dụng một phương thức duy nhất”, Mahdi Mohammadi - cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội hồi tháng 6.

Ahmed Nagi - chuyên gia phân tích cấp cao về Yemen tại Crisis Group (một tổ chức tư vấn chính sách quốc tế), nhận định: “Vị thế ngày càng nổi bật của Houthi trong cuộc chiến Gaza đã mở ra một triển vọng mới tại Iraq. Nhiều nhóm vũ trang ở đó tỏ ra hào hứng muốn ủng hộ Houthi, và đổi lại, Houthi bắt đầu chia sẻ kinh nghiệm quân sự của mình với các nhóm dân quân Iraq”. Ông Nagi nói: Giờ đây, họ đang “siết chặt Saudi Arabia như thể dùng kìm”.

Đòn phong tỏa của Houthi gia tăng áp lực lên Saudi Arabia

Một tuần trước vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) bầy đàn, Houthi đã tuyên bố phong tỏa các tàu thuyền của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, đe dọa một tuyến đường thương mại huyết mạch khác trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chao đảo vì những gián đoạn tại eo biển Hormuz do chiến tranh gây ra.

Theo Tổ chức giám sát xung đột ACLED, kể từ cuối tháng 7, Houthi đã thực hiện hơn một chục cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ.

Giới chức Saudi Arabia cho biết, vào ngày 8/9, lực lượng này đã phát động một loạt cuộc tấn công vào các cơ sở dầu mỏ và các cơ sở khác ở miền nam Saudi Arabia, khiến hơn 70 người bị thương, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em.

Theo ACLED, lệnh phong tỏa của Houthi đã buộc Saudi Arabia phải áp dụng chính sách vận chuyển “tàng hình” bao gồm việc tắt các tín hiệu định vị trên tàu chở dầu khi di chuyển trên Biển Đỏ.

Đứng về phía Saudi Arabia, Pakistan cứng rắn cảnh báo Iran cần kiềm chế Houthi

VOV.VN - Vừa qua, Houthi liên tục tập kích Saudi Arabia trong khi Pakistan đã ký Hiệp ước tương trợ phòng thủ Mecca với Saudi Arabia. Islamabad đã lên tiếng cứng rắn với Iran - đồng minh của lực lượng Houthi ở Yemen.

Nằm trong tầm ngắm

Saudi Arabia từng chuyển hướng phần lớn lượng dầu qua ngả Biển Đỏ sau khi Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz trên thực tế. Khi lực lượng Houthi bắt đầu các cuộc tấn công, vương quốc này đã chuyển nhiều dầu hơn về phía bắc tới kênh đào Suez và đường ống SUMED của Ai Cập. Theo dữ liệu từ công ty giám sát vận tải biển toàn cầu Kpler, lưu lượng dầu qua các tuyến này đã tăng từ 650.000 thùng/ngày vào tháng 6 lên hơn 1,9 triệu thùng/ngày vào tháng 8.

Tháng trước, Houthi đã chứng minh rằng họ cũng có thể nhắm mục tiêu vào tuyến đường này khi dùng tên lửa tấn công một tàu chở dầu của Saudi Arabia ở phía bắc Biển Đỏ. Con tàu này được cho là đang di chuyển từ cảng Yanbu của Saudi Arabia đến kênh đào Suez, cách khu vực do Houthi kiểm soát khoảng 1.000 km.

Ông Adam Baron - chuyên gia về Yemen tại tổ chức tư vấn New America ở Washington, nhận định rằng Houthi “sẵn sàng chấp nhận những khó khăn ngắn hạn để đổi lấy những lợi ích dài hạn mà họ kỳ vọng”, chẳng hạn như mở rộng tầm ảnh hưởng dọc theo bờ Biển Đỏ.

“Con tàu dẫn đến một cuộc chiến tranh đầy đủ đã rời ga, và chưa rõ liệu có ai sẽ nhập cuộc để ngăn chặn nó hay không”, ông nói, đồng thời viện dẫn việc Mỹ đang tập trung vào Iran và sự miễn cưỡng của Saudi Arabia trong việc tái can thiệp vào Yemen.

Đòn bẩy Hormuz của Iran suy giảm thế nào trước đòn kinh tế mới của Mỹ?

VOV.VN - Iran từng “khuynh đảo” nền kinh tế toàn cầu bằng đòn phong tỏa eo biển yết hầu Hormuz. Nhưng hiện nay, dường như lá bài Hormuz này không còn nhiều hiệu nghiệm, nhất là khi Mỹ triển khai một chiến dịch kinh tế quy mô lớn chống lại quốc gia Tây Á này.

Lý do Houthi muốn giao chiến với Saudi Arabia

Lực lượng nổi dậy Houthi đã chiếm thủ đô Sanaa của Yemen vào năm 2014. Năm sau đó, Saudi Arabia đã liên minh với chính phủ được quốc tế công nhận của Yemen để mở cuộc phản công, có lẽ vì lo ngại rằng bản thân vương quốc này sẽ phải đối mặt với một nhóm vũ trang giống như Hezbollah ngay sát biên giới.

Theo ước tính của Liên hợp quốc, cuộc nội chiến Yemen đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 150.000 người và nhiều lần đẩy quốc gia này đến bờ vực nạn đói. Thỏa thuận ngừng bắn, vốn được duy trì khá ổn định từ năm 2022, nay đã hoàn toàn đổ vỡ.

Trong nhiều năm qua, hoạt động phong tỏa do Saudi Arabia dẫn dắt đã gia tăng áp lực lên Houthi, đồng thời gây ra hậu quả nặng nề cho người dân thường tại các khu vực do phe này kiểm soát ở Yemen.

Bà Elisabeth Kendall - chuyên gia về Yemen tại Đại học Girton thuộc Đại học Cambridge, cho biết Houthi thường đáp trả bằng cách leo thang xung đột, và việc giao tranh tái diễn có thể cho phép họ giành quyền kiểm soát các khu vực giàu tài nguyên năng lượng ở miền đông Yemen.

Lực lượng Houthi - nhóm kiểm soát các khu vực miền Bắc và miền Trung Yemen - đã bí mật tuồn các loại vũ khí hiện đại vào nước này trong nhiều năm qua, bất chấp lệnh phong tỏa và lệnh cấm vận vũ khí của Liên hợp quốc. Dù Iran phủ nhận việc cung cấp vũ khí cho phe nổi dậy, nhưng các loại vũ khí do Iran sản xuất đã được tìm thấy trên chiến trường cũng như trong các lô hàng bị chặn bắt.

Phe nổi dậy Houthi hiện sở hữu nhiều loại tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái (UAV) và tàu lặn không người lái.

Các lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn tại Yemen đang tổ chức phản công trên nhiều mặt trận, bao gồm thành phố cảng chiến lược Hodeida và tỉnh Taiz nằm dọc theo bờ biển phía tây Yemen. Lực lượng Houthi cũng đã tiến hành các cuộc tấn công nhắm vào Mokha - cảng biển chính bên bờ Biển Đỏ hiện vẫn do chính phủ kiểm soát.

Saudi Arabia dường như tỏ ra ngần ngại về việc tấn công trực diện trở lại Houthi. Tuy nhiên, theo bà Kendall, nếu Houthi tiếp tục leo thang căng thẳng, Saudi Arabia “sẽ buộc phải hành động một cách quyết đoán để dứt điểm vấn đề”.

Xem thêm:

>> Nguy cơ đặt ra khi Houthi và Al-Shabaab có thể chặn đứng yết hầu Biển Đỏ

>> Mỹ - Iran lại nổ súng vào nhau: Hai bên trong thế "cưỡi trên lưng hổ"