Đòn bẩy Hormuz của Iran suy giảm thế nào trước đòn kinh tế mới của Mỹ?

Lợi thế Iran giảm khi Mỹ thay đổi cách tiếp cận

Sáu tháng sau khi cuộc xung đột Iran làm chao đảo thị trường thế giới và đẩy vùng Vịnh đến bờ vực của một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn, cục diện có thể đang chuyển hướng bất lợi cho Iran khi Mỹ tung ra một chiến dịch tấn công kinh tế chưa từng có tiền lệ nhằm đạt được những mục tiêu mà sức mạnh quân sự không thể thực hiện được.

Theo các nguồn tin nội bộ Iran và khu vực, sau nhiều năm cầm cự trước các lệnh trừng phạt, Tehran hiện đang đối mặt với một trong những đợt siết chặt khắc nghiệt nhất trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo này. Việc Mỹ phong tỏa các hải cảng Iran áp các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt hơn đang kìm hãm xuất khẩu dầu của Iran, hạn chế khả năng của nước này tiếp cận ngoại tệ và phơi bày những căng thẳng ngày càng tăng trong nền kinh tế của họ.

Chiến dịch này khiến giới chức Mỹ và khu vực tin rằng áp lực kinh tế gia tăng có thể buộc Iran phải cho phép tàu thuyền qua lại tự do tại eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Niềm tin của họ dựa trên một tính toán đơn giản: Iran đang phải gánh chịu thiệt hại kinh tế lớn hơn nhiều so với những gì họ gây ra cho đối phương. Các nỗ lực cắt đứt xuất khẩu dầu đã làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước, trong khi các hành động gây gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz lại không tạo ra cú sốc kinh tế toàn cầu như Tehran kỳ vọng để buộc Washington phải nhượng bộ. Thị trường năng lượng đã kịp thời điều chỉnh để thích ứng và các nguồn cung thay thế vẫn tiếp tục được duy trì.

“Cán cân quyền lực đã nghiêng một chút theo hướng bất lợi cho Iran”, nhà phân tích người Iran Arash Azizi nhận định. Ông cho biết Iran đang mất dần lợi thế tại eo biển Hormuz do không thể phong tỏa hoàn toàn tuyến đường này, trong khi hoạt động phong tỏa của hải quân Mỹ lại đang “thực sự gây tổn hại nặng nề cho Iran”.

Ông Azizi cho biết Tehran từng kỳ vọng việc gây gián đoạn tại eo biển này sẽ tạo ra cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu và buộc Washington phải quay lại bàn đàm phán. “Thực tế là điều đó đã không xảy ra”, ông nói. Các quốc gia khác đã thích ứng kịp thời, qua đó bộc lộ những hạn chế trong khả năng của Iran gây thiệt hại kinh tế cho khu vực và thế giới.

Các nguồn tin trong khu vực cho biết vẫn chưa rõ liệu áp lực này có buộc Iran phải nhượng bộ hay không. Tehran đã không thể gây ra những cái giá phải trả đủ lớn để làm lung lay quyết tâm của Washington, song cũng chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy họ sẽ từ bỏ các yêu cầu về nới lỏng trừng phạt, tiếp cận các tài sản bị phong tỏa và được công nhận vai trò an ninh tại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết một phương án mới nhằm giải quyết thế bế tắc hiện đang được thảo luận giữa Iran và các bên trung gian.

Liệu Tehran trụ vững được trước sức ép này?

Ba nguồn tin cấp cao của Iran thừa nhận rằng chiến dịch của Washington đang ngày càng trở nên khó chống đỡ đối với Tehran. Các biện pháp mới nhất đã hạn chế nghiêm trọng khả năng tiếp cận ngoại tệ, nhập khẩu hàng hóa và sử dụng các mạng lưới tài chính toàn cầu vốn giúp duy trì nền kinh tế của Iran.

Giới lãnh đạo Iran lo ngại rằng tình trạng kinh tế suy thoái - với các dấu hiệu như giá cả leo thang, thương mại sụt giảm và thu nhập hộ gia đình bị ảnh hưởng - có thể châm ngòi cho làn sóng bất ổn trên toàn quốc, điều từng nhiều lần đe dọa sự ổn định của Cộng hòa Hồi giáo này.

Các quan chức cho biết tình trạng thiếu hụt các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu, bao gồm nhiên liệu và lúa mì, đang trở thành mối lo ngại ngày càng lớn.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent mô tả chiến lược này là một “đòn đánh kép”, kết hợp giữa việc phong tỏa và “các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử”.

“Chiến lược này sẽ phát huy tác dụng tại Iran”, ông phát biểu đầy quả quyết trên đài CNBC.

Đối với một số quan chức Mỹ, Israel và khu vực, những áp lực này củng cố hy vọng rằng sức ép kinh tế rốt cuộc sẽ dẫn đến những hệ quả chính trị bên trong Iran, chẳng hạn như kích động bất ổn, khoét sâu rạn nứt trong nội bộ giới lãnh đạo và làm suy yếu quyền lực của họ.

Tuy nhiên, những người khác vẫn tỏ ra hoài nghi về khả năng các biện pháp cưỡng chế kinh tế và quân sự có thể gây ra sự đổ vỡ về mặt chính trị. Họ viện dẫn những nỗ lực bất thành kéo dài hàng thập kỷ nhằm gây bất ổn cho Iran, cũng như sự quyết tâm của Tehran trong việc vô hiệu hóa quan điểm bất đồng. Họ cho rằng giới chức Iran có thể một lần nữa chứng tỏ khả năng chống chịu tốt hơn mức mà các đối thủ của họ dự đoán.

Mỹ - Iran lại nổ súng vào nhau: Hai bên trong thế "cưỡi trên lưng hổ"

VOV.VN - Sau hơn một tháng khá yên ắng, chiến sự Mỹ - Iran bất ngờ tái bùng phát. Hai bên liên tục ăn miếng trả miếng. Iran cố rải thủy lôi, Mỹ cố gắng ngăn chặn điều này từ xa. Đáng chú ý, ngày 1/9 lần đầu tiên Mỹ tấn công trực diện 2 tàu chở dầu của Iran ở Hormuz.

Phép thử về mức độ kiên cường của Iran

Dennis Ross, một cựu nhà đàm phán của Mỹ, cho rằng Washington có thể đang coi những khó khăn kinh tế của Iran là bằng chứng cho thấy họ đã đạt được thành công về mặt chiến lược, trong khi thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Tehran vẫn quyết tâm chứng tỏ khả năng kiểm soát eo biển Hormuz, nhưng dường như đang cân nhắc điều chỉnh việc sử dụng vũ lực cho phù hợp tình hình và giữ lại các biện pháp leo thang căng thẳng cho những tình huống sau này.

Theo ông Ross, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran có thể tin rằng Iran đủ sức chịu đựng những tổn thất kinh tế và vượt qua áp lực thay vì phải nhượng bộ.

“Người Iran luôn khiến chúng ta bất ngờ về sức bền bỉ của họ”, ông nói thêm, đồng thời bày tỏ hoài nghi về việc liệu chỉ riêng áp lực kinh tế và quân sự có thể buộc họ phải lùi bước hay không. Ông cho rằng phe cứng rắn của Iran có thể tin tưởng vào khả năng trụ vững và cuối cùng đạt được mục tiêu mong muốn.

Burcu Ozcelik, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Liên quân chủng Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định rằng sức bền này không chỉ phụ thuộc vào khả năng của Tehran chịu đựng khó khăn kinh tế mà còn tùy thuộc nhiều vào mức độ chấp nhận của công chúng nước này.

“Tất nhiên, sức ép kinh tế làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội, nhưng hiện tại, tâm lý thời chiến dường như vẫn đang chi phối mạnh mẽ người dân”, bà Ozcelik nói. “Việc can thiệp quân sự từ bên ngoài, thương vong về dân thường và quan điểm cho rằng đây là cuộc đối đầu văn minh rộng lớn hơn với trật tự thế giới do Mỹ dẫn đầu đang duy trì ở Iran tinh thần ái quốc “Iran trên hết” cũng như lòng khoan dung hoặc kiên nhẫn của người dân đối với chính quyền”.

Iran thề đáp trả “mạnh hơn và đau hơn” với các cuộc tấn công của Mỹ

VOV.VN - Hôm 6/9, Iran cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nữa của Mỹ nhắm vào lợi ích của nước này sẽ vấp phải sự đáp trả nhanh chóng và khốc liệt hơn.

Kết quả là một thế bế tắc dai dẳng hơn nhiều so với dự tính của Washington. Áp lực kinh tế đang khoét sâu thêm những tổn thất, nhưng Lực lượng Vệ binh cách mạng đầy quyền lực của Tehran có thể coi sự kiên trì - kết hợp với nguy cơ leo thang căng thẳng - là một lợi thế đàm phán thay vì lý do để nhượng bộ.

Các nguồn tin trong khu vực cho rằng vấn đề cốt lõi không phải là liệu Iran có đang chịu tổn thất hay không, mà là liệu mức độ tổn thất đó có đủ lớn để buộc họ phải thỏa hiệp trước khi một trong hai bên trượt vào một cuộc đối đầu mới hay không.

Chuyên gia Ross cho rằng con đường khả thi nhất để đạt được thỏa thuận có thể nằm ở vấn đề tranh chấp phí vận tải qua eo biển Hormuz. Theo ông, Iran có thể từ bỏ yêu cầu thu phí qua lại thông thường nhưng vẫn giữ quyền thu phí cho các dịch vụ hợp pháp về dẫn đường, an ninh hoặc bảo vệ môi trường.

Một thỏa thuận như vậy có thể giúp cả hai bên tuyên bố thắng lợi, cho phép Tehran lùi bước mà không bị tỏ ra yếu thế. Đồng thời, “nếu có thể tuyên bố rằng eo biển đã được mở cửa trở lại thì tôi tin rằng Tổng thống Mỹ Trump sẽ đồng ý ký kết thỏa thuận”, ông Ross nói.

Xem thêm:

>> Tàu dầu Iran phát nổ và bốc cháy ngùn ngụt sau khi bị Mỹ tấn công

>> Tổng thống Nga Putin phát biểu nóng về Ukraine và Iran

>> Al-Monitor: Israel sẵn sàng tấn công cơ sở hạt nhân Iran nếu căng thẳng gia tăng